Dołącz do czytelników
Brak wyników

Dietoterapia , Otwarty dostęp

19 lutego 2021

NR 23 (Luty 2021)

Suplementacja diety wegańskiej w chorobie Hashimoto

163

Choroba Hashimoto, czyli przewlekłe limfocytarne zapalenie gruczołu tarczycowego, to aktualnie najczęściej występująca choroba tarczycy, która w większości przypadków jest przyczyną jej niedoczynności1. Choroba Hashimoto może rozwijać się od kilku miesięcy do kilku lat. Nierzadko przebiega bezobjawowo. Bez względu jednak na przebieg choroby, skutkiem zapalenia gruczołu jest jego uszkodzenie oraz finalnie jego zanik. Choroba Hashimoto jest nieuleczalna, jednak da się ją wprowadzić w remisję, dzięki czemu samopoczucie osoby chorującej może być porównywalne z tym osoby zdrowej. Może nam też w tym pomóc dobrze zbilansowana dieta2.

Diagnostyka opiera się parametrach laboratoryjnych oraz obrazowych z USG. Kluczowe jest wykonanie oznaczenia stężenia TSH, FT3, FT4, aTPO, aTG w surowicy krwi. Diagnoza powinna być postawiona przez endokrynologa dopiero po przeprowadzonych badaniach oraz wywiadzie z pacjentem2. 
Tarczyca odpowiada za wiele funkcji naszego organizmu, dlatego zaburzenia w jej pracy i toczący się w niej stan zapalny mogą mieć wpływ na różne narządy, a w konsekwencji prowadzić do rozmaitych objawów. Do najczęstszych symptomów można zaliczyć ogólne spowolnienie organizmu (w tym metabolizmu), ciągłe zmęczenie, problemy z koncentracją, stany depresyjne, przygnębienie, szybsze marznięcie lub mniejszą tolerancję na zimno, obrzęki, suchość skóry, wypadanie włosów, zaparcia oraz wzdęcia5. 

POLECAMY

R e k l a m a


Zdrowie naszej tarczycy jest bardzo ważne, ponieważ to od jej funkcjonowania zależy gospodarka wapniowo-fosforanowa, rozwój układu kostnego, cykl miesiączkowy, utrzymanie przez organizm ciepła i wiele innych funkcji2. 
Nie jest dokładnie zbadana przyczyna tej choroby, wiadomo jednak, że jej podłoże może być wieloczynnikowe. Do rozwoju Hashimoto mogą przyczyniać się zarówno czynniki genetyczne, jak i środowiskowe. Jednak przede wszystkim na uwadze powinniśmy mieć czynniki środowiskowe, ponieważ to pośrednio przez nie każdy z nas ma realny wpływ na swoje geny, a dokładnie na ich ekspresję. Właśnie dlatego dieta i styl życia mają w tym przypadku olbrzymie znaczenie. Możliwymi przyczynami środowiskowymi choroby Hashimoto są nadmiar jodu, niedobór selenu, alergie pokarmowe, infekcje wirusowe i bakteryjne, stres, brak snu, palenie tytoniu, toksyny, leczenie jodem radioaktywnym, przyjmowane leki i występujące stany zapalne, brak równowagi hormonalnej oraz inne choroby autoimmunologiczne, takie jak np. celiakia3, 4. 
Na jakie składniki odżywcze warto zwrócić uwagę, bilansując wegański jadłospis dla osób ze zdiagnozowaną chorobą Hashimoto?
Stosowanie diety wegańskiej przez osoby chorujące na przewlekłe limfocytarne zapalenie gruczołu tarczycowego jest możliwe. Ten sposób żywienia, oparty na produktach roślinnych zyskuje na popularności również wśród osób borykających się z różnymi jednostkami chorobowymi. Liczba osób, która decyduje się na dietę roślinną, stale się zwiększa. Często jest to przemyślany wybór, podyktowany obawą o środowisko czy właśnie nasze zdrowie. Podstawą diety roślinnej są warzywa, owoce, orzechy i nasiona oraz rośliny strączkowe, które są doskonałym źródłem witamin, składników mineralnych i błonnika pokarmowego. Jednak są pewne witaminy, których podaż w dietach roślinnych jest problematyczna. Aby dieta była zdrowa, musi być dobrze zbilansowana, dlatego tak ważne jest racjonalne żywienie i codzienne przemyślane wybory konsumenckie. Wybór odpowiednich produktów jest kluczowy, aby móc czerpać korzyści ze stosowania diety wegańskiej na co dzień. Przejście na dietę wegetariańską i całkowite lub częściowe wykluczenie produktów odzwierzęcych może być trudne i szczególnie na początku może sprawiać pewne problemy. Jednak poznanie jej zasad może pomóc w jej codziennym stosowaniu i przyczynić się do sytuacji, w której dieta roślinna stanie się naturalnym modelem odżywiania, nawet w warunkach szczególnych, jak w chorobie Hashimoto. 
 

Ryc. 1. Diagnozowanie choroby Hashimoto
Źródło: Ostrowska L., Diagnostyka laboratoryjna w dietetyce, PZWL, Warszawa 2018.


Suplementacja niedoborowych substancji żywieniowych wpływających na funkcjonowanie tarczycy

Najczęściej występującymi niedoborami u Polaków, niezależnie od stosowanej diety, są m.in. niedobory witaminy D, selenu, cynku, jodu, żelaza, magnezu, kwasów omega-3 oraz witaminy B12. Wszystkie z nich mają wpływ na pracę tarczycy i często są trudne do zbilansowania w diecie wegańskiej. Tak jak w przypadku witaminy D czy witaminy B12 koniecznie trzeba włączyć suplementację sprawdzonym lekiem bądź suplementem, najlepiej po wcześniejszym zbadaniu wysycenia krwi tymi witaminami. Tak jak w przypadku innych wymienionych składników odżywczych, możliwe jest dostarczenie sobie odpowiednich ilości z pożywienia – komponując jadłospis, należy mieć na uwadze szczególnie dobre ich roślinne źródła15.  
Cynk to składnik odżywczy, na niedobory którego często narażone są osoby z chorobami tarczycy. Jest on odpowiedzialny za pracę wielu różnych enzymów w organizmie. Z uwagi na jego niską biodostępność w diecie roślinnej Institute of Medicin w raporcie przedstawionym w 2001 roku rekomenduje zwiększenie normy dla wegetarian aż o 50%6. Niska biodostępność cynku w roślinach wynika z substancji antyodżywczych, które są w nich zawarte. Istnieją jednak sposoby, które wpływają na zwiększenie jego biodostępności. Jest to np. łączenie produktów bogatocynkowych z produktami zawierającymi białko lub kwas cytrynowy (np. cytrusy) i kwas jabłkowy (np. jabłka i produkty fermentowane – m.in. chleb na naturalnym zakwasie). Czynnikami, które wpływają na obniżenie absorpcji cynku z produktów roślinnych, są kwas fitynowy oraz suplementy zawierające żelazo, które przyjmowane są w trakcie posiłku. Objawy niedoboru cynku są niespecyficzne i objawiają się dopiero przy znacznym jego niedoborze. Mogą to być: obniżony apetyt, zmiany skórne w formie przebarwień czy łuszczącej się skóry, biegunki, wypadanie włosów, zaburzenia smaku i węchu, zahamowanie wzrostu u dzieci.
Należy pamiętać, że zróżnicowana dieta wegańska, która jest bogata w strączki, orzechy i produkty z mąk pełnoziarnistych, będzie bogata w cynk. To właśnie na tych produktach należy się skupić, jeżeli chcemy, aby nasza dieta nie była niedoborowa w ten pierwiastek2, 15. 
Selen też jest niezbędny do prawidłowego funkcjonowania organizmu, a – jak wskazują badania – większa część osób, które cierpią na choroby tarczycy, szczególnie na Hashimoto, jest w grupie niedoborowej. Składnik ten jest kofaktorem wielu różnych enzymów znajdujących się w organizmie człowieka. Niedobór selenu może powodować osłabienie układu odpornościowego, zwiększyć liczbę występujących infekcji oraz chorób wywołanych przez bakterie, wirusy i nowotworów, a także prowadzić do zaburzeń pracy tarczycy. Głównymi źródłami pokarmowymi selenu są ryby oraz mięso, czyli produkty, które nie pojawiają się w diecie wegańskiej. Jednak nie są to jedyne jego źródła w żywności. W mniejszej ilości występuje on w różnych zbożach, strączkach, orzechach, czosnku oraz pieczarkach. Jednym z lepszych roślinnych źródeł selenu jest orzech brazylijski. Ilość selenu w poszczególnych produktach roślinnych jest zależna od miejsca ich pochodzenia. Pierwiastek ten jest pobierany przez roślinę w trakcie wzrostu zarówno z ziemi, jak i z wody, dlatego jego zawartość jest zmienna i zależy od jego obecności i dostępności ze środowiska. Oprócz pochodzenia danego produktu, kluczowe jest zwrócenie uwagi na przyswajalność selenu, która jest na poziomie 55%. Na wzrost biodostępności tego pierwiastka ma wpływ spożywanie wraz z nim produktów bogatobiałkowych oraz nasyconych witaminą A, E oraz C2, 12, 13, 15. 
Należy pamiętać, że przy ciągłej suplementacji selenu możliwy jest niedobór miedzi, której selen jest antagonistą, dlatego warto rozważyć jej suplementację. 
Jod jest niezbędny do pracy tarczycy i produkcji hormonów tarczycowych. Jego największym źródłem są ryby morskie, owoce morza, algi oraz rośliny z terenów przymorskich. Jednak najbardziej popularnym jego źródłem, zarówno dla osób odżywiających się tradycyjnie, jak i roślinnie, jest sól kuchenna jodowana. Oprócz soli jodowanej, weganie powinni spożywać wodorosty (najlepiej wakame, kelp i kombu) oraz wodę jodowaną. Należy mieć na uwadze, że podobnie jak w przypadku selenu ilość jodu zależy od tego, skąd pochodzą produkty oraz w jakiej glebie były one uprawiane2, 15.
Mimo że jod jest niezbędny do produkcji hormonów tarczycy, czyli tyroksyny i trójjodotyroniny, ten pierwiastek budzi wiele kontrowersji przy chorobie Hashimoto. Nadmiar jodu hamuje bowiem syntezę i wydzielanie hormonów tarczycowych. Dlatego dla osób chorujących na Hashimoto zaleca się dietę ubogą w jod i niestosowanie suplementów, które go zawierają. Należy jednak mieć na uwadze, że badania wskazują na to, iż osoby stosujące dietę wegańską mają mniejsze stężenie jodu w organizmie nie tylko z powodu niższej podaży z diety, ale również spożywania większej ilości związków, które utrudniają wchłanianie tego składnika z diety11, 14. Zanim więc zacznie się suplementację jodu, warto w pierwszej kolejności wykonać oznaczenie jego stężenia oraz selenu w organizmie, ponieważ to właśnie suplementacja jodu przy niedoborach selenu może być bardzo szkodliwa2. 
Jeśli po wykonanych badaniach zostanie zdiagnozowany niedobór jodu i zostanie podjęta decyzja o jego dodatkowej suplementacji, należy jednocześnie zażywać też selen, sól, witaminę C, magnez oraz witaminy B complex. W innym wypadku jego nadmiar może być szkodliwy. 
Następnym ważnym elementem w diecie wegańskiej osoby chorej na Hashimoto jest zadbanie o odpowiednie dostarczenie wraz z pożywieniem wielonienasyconych kwasów tłuszczowych (WNKT), które są dzielone na omega-3 (n-3) i omega-6 (n-6). Ta grupa tłuszczów musi być dostarczana do organizmu człowieka wraz z dietą. Najlepsze roślinne ich źródła to przede wszystkim oleje, m.in. rzepakowy, kukurydziany, z wiesiołka, słonecznikowy, lniany, konopny, rydzowy oraz orzechy (włoskie) i nasiona (konopi, chia, siemię lniane). Kluczowa dla zachowania zdrowia jest dieta, która utrzyma równowagę między kw...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań czasopisma "Naturoterapia w praktyce" w roku + wydania specjalne
  • Nielimitowany dostęp do całego archiwum czasopisma
  • Dodatkowe artykuły i filmy
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy