Dołącz do czytelników
Brak wyników

Dietoterapia

18 grudnia 2017

DODATEK NR (Wrzesień 2017)

Minerały – składniki niezbędne do życia

0 389

Zdrowy organizm to organizm w równowadze. Oczywisty jest fakt, że choroby i przedwczesne starzenie się są konsekwencją naszych zaniedbań. Sport, odpowiednia dieta i równowaga emocjonalna to najlepszy przepis na zdrowie, witalność i długowieczność.

Z artykułu dowiesz się:

  • Jak organizm przyswaja składniki mineralne?
  • Jakie funkcje w organizmie pełnią minerały?
  • Które produkty są bogate w mikro- i makroelementy?

Wszelkie przemiany, jakie zachodzą w naszym organizmie, są uzależnione od podstawowych składników pokarmowych: białek, tłuszczów, węglowodanów, witamin i składników mineralnych.

Składniki mineralne to pierwiastki, które po mineralizacji (spaleniu) substancji organicznej i pozbawieniu jej wody pozostają w postaci popiołu. Łącznie ich ilość waha się w granicach od 3% masy ciała (m.c.) noworodka do 4% m.c. dorosłego człowieka. Rozmieszczenie minerałów w ciele jest nierównomierne – najwięcej znajduje się ich w kościach i zębach, a najmniej – w skórze i tkance tłuszczowej.

W zależności od zapotrzebowania dobowego i ilości w organizmie klasyfikuje się je jako:

  • makroelementy – zapotrzebowanie dobowe na nie wynosi ponad 100 mg, a ilość w organizmie to powyżej 0,01% m.c.,
  • mikroelementy – zapotrzebowanie dobowe na nie wynosi poniżej 100 mg, a ilość w organizmie – poniżej 0,01% m.c. Do mikroelementów zaliczamy również pierwiastki ultraśladowe, których rola w organizmie nie została jeszcze w pełni zbadana.

Do naszego organizmu składniki mineralne trafiają wraz z pożywieniem i wodą pitną, w postaci związków organicznych i nieorganicznych. W przewodzie pokarmowym są one uwalniane ze związków chemicznych, by następnie ulec przemianom do formy, która może zostać wchłonięta do krwi (na zasadzie transportu aktywnego bądź biernego), tj. najczęściej do formy jonowej.

Absorpcja składników mineralnych zachodzi przede wszystkim w jelicie cienkim (szczególnie w dwunastnicy), natomiast w żołądku i jelicie grubym proces ten przebiega w mniejszym stopniu.

We krwi składniki mineralne mają postać jonową, tworzą związki z białkami osocza, białkami transportowymi, kwasami organicznymi lub aminokwasami. W takiej postaci mogą być transportowane do wątroby żyłą wrotną, a stamtąd do innych narządów i tkanek. Homeostaza (równowaga) składników mineralnych w organizmie jest regulowana dzięki zwiększaniu bądź redukowaniu ich wchłaniania do krwi, wydalania, gromadzenia i uwalniania rezerw. Jeśli zapotrzebowanie na składniki mineralne jest mniejsze niż ich podaż, następuje gromadzenie ich nadmiaru, m.in. w wątrobie i śledzionie, lub wydalanie przez nerki z moczem i przez przewód pokarmowy z żółcią.

Składniki mineralne należą do związków egzogennych, czyli muszą być dostarczane do organizmu wraz z pokarmem. Do właściwego funkcjonowania organizmu potrzebujemy minimum 14 składników mineralnych. Pełnią one różnorodne funkcje, lecz nie są materiałem energetycznym. Bez odpowiedniej ilości każdego z nich hamowane są podstawowe funkcje życiowe, mimo iż, jak wspomniano, stanowią one jedynie ok. 4% masy ciała. W organizmie dochodzi do ciągłej wymiany, codziennie część składników usuwana jest wraz z moczem, kałem i potem. Niektóre z nich mogą być także w organizmie magazynowane, np. żelazo, którego rezerwy są uruchamiane w chwili jego małej podaży.

Podstawowe funkcje

Składniki mineralne spełniają różne funkcje. Są materiałem budulcowym (np. wapń, fosfor, magnez, fluor są niezbędne do budowy kości i zębów), wchodzą w skład komórek, płynów ustrojowych, enzymów (można je określić jako „zapalniki” procesów enzymatycznych w organizmie) i hormonów, biorą udział w przenoszeniu tlenu do komórek, w zachowaniu prawidłowej pobudliwości mięśni i nerwów, w gospodarce wodno-elektrolitowej (kontrolują ilość i skład płynów organizmu wewnątrz i na zewnątrz komórek. Jest to funkcja sodu i chloru w płynach pozakomórkowych oraz potasu, magnezu i fosforu wewnątrz komórek) oraz w utrzymaniu prawidłowej równowagi kwasowo-zasadowej.

Podział składników mineralnych ze względu na spełnianą funkcję

Składniki 

Rola w organizmie

Wapń, fosfor, magnez, fluor, siarka

Tworzące elementy strukturalne kości, zębów, skóry, włosów i paznokci

Żelazo, miedź, kobalt

Niezbędne do budowy krwinek czerwonych i hemoglobiny

Sód, potas, chlor, wapń, magnez

Odpowiedzialne za gospodarkę wodno-elektrolitową, równowagę kwasowo-zasadową i inne czynności organizmu

Mikropierwiastki 

Wchodzą w skład wielu układów enzymatycznych, hormonów i białek transportowych

Składniki mineralne spełniają również istotną funkcję w układzie immunologicznym. W formie koenzymów i jonów metali są dla układu odpornościowego (obok krwinek białych i witamin) niczym „tarcza ochronna”, która zabezpiecza przed szkodliwymi bakteriami, grzybami, wirusami, wolnymi rodnikami oraz szkodliwymi i trującymi substancjami (takimi jak substancje dodawane do żywności: konserwanty, barwniki, wzmacniacze smaku itp.).

Do właściwego funkcjonowania organizmu potrzebujemy minimum 14 składników mineralnych. Pełnią one różnorodne funkcje, lecz nie są materiałem energetycznym. Bez odpowiedniej ilości każdego z nich hamowane są podstawowe funkcje życiowe.

Proporcje składników mineralnych

W procesie przemiany materii ważne są zarówno ilości, jak i wzajemne proporcje spożywanych substancji mineralnych. Niedobór jednej substancji powoduje bowiem nadmiar innej, np. cynk równoważy się z miedzią i jeśli spożywamy za mało produktów bogatych w cynk (np. produktów z pełnego przemiału), to sprawiamy, że w naszym mózgu i komórkach nerwowych gromadzi się nadmiar miedzi, to zaś skutkuje to zbyt dużą nerwowością i pobudliwością. Aby przeciwdziałać takiej sytuacji, wystarczy spożywać około 3 łyżki stołowe pełnego ziarna dziennie (płatków owsianych, kaszy jaglanej, kaszy gryczanej, itp.), bez używania środków farmakologicznych. Bardzo skuteczne i przydatne są kiełki, które, dodawane do posiłków, bardzo podnoszą jego wartość odżywczą (witaminową i mineralną).

Przyswajalność

Różne czynniki mają wpływ na przyswajalność składników mineralnych. Pozytywnie działają np. witamina C, która wpływa na przyswajanie żelaza, witamina D – ułatwiająca wchłanianie wapnia oraz enzymy, białko i pH środowiska. Jednak obok czynników, które korzystnie wpływają na przyswajalność składników mineralnych, znajdują się też takie, które utrudniają ich przyswojenie. Są to: kwas szczawiowy, fityniany, duża ilość błonnika w pożywieniu, nadmiar tłuszczu, wzajemne proporcje między składnikami oraz odczyn środowiska. Jeśli weźmiemy pod uwagę występowanie składników mineralnych w pożywieniu oraz ich przyswajalność, to do pierwiastków deficytowych możemy zaliczyć: żelazo, wapń, magnez, o ile więc w społeczeństwie państw uprzemysłowionych ludziom nie grozi deficyt tłuszczów, węglowodanów i białek (a wręcz przeciwnie – zbyt duże spożycie wymienionych składników jest przyczyną wielu chorób), o tyle, biorąc pod uwagę składniki mineralne – ich niedobory są powszechne i przyczyniają się do rozwoju różnorodnych chorób oraz nieodwracalnych zmian w organizmie.

Źródła minerałów w produktach spożywczych i ich ilość w organizmie człowiek

M...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań czasopisma "Naturoterapia w praktyce" w roku + wydania specjalne
  • Nielimitowany dostęp do całego archiwum czasopisma
  • Dodatkowe artykuły i filmy
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy