Dołącz do czytelników
Brak wyników

Fitoterapia

27 sierpnia 2018

NR 8 (Sierpień 2018)

Glistnik jaskółcze ziele w leczeniu kurzajek

0 314

Glistnik jaskółcze ziele (niem. Schöllkraut, ang. Greater Celandine) – ta wdzięczna roślina o żółtych kwiatach stosowana była w lecznictwie już w starożytności. Uznawano ją wtedy za roślinę magiczną, a wielu alchemików było przekonanych, że jest darem niebios (coeli donum). Dziś jest cenioną rośliną leczniczą, choć jej znaczenie spada – zupełnie niesłusznie!

Pierwsze wzmianki o glistniku (Chelidonium majus) pojawiły się w egipskich papirusach. Przez wieki roślina ta znajdowała poczesne miejsce w medycynie, o czym świadczy fakt, że była stosowana przez tak znakomitych lekarzy jak Dioskurides, św. Hildegarda z Bingen czy Paracelsus1. Glistnik jest rośliną należącą do rodziny makowatych (Papaveraceae) o grubym kłączu, z mocno wzniesionymi łodygami, które zakończone są baldaszkowatymi kwiatostanami złożonymi z promieniście ułożonych, czteropłatkowych, żółtych płatków. Naturalnie występuje w Europie, Azji oraz Ameryce Południowej w lasach, zaroślach, nad brzegami zbiorników wodnych oraz… w ogrodach. W Polsce jest pospolitym chwastem, porastającym niziny i niższe partie gór.

Szerokie spektrum działania

Szerokie spektrum działania glistnika wynika z bogactwa związków fitochemicznych obecnych w tym surowcu2. Najważniejszymi z nich są alkaloidy izochinolinowe, z których – jak do tej pory – oznaczono i opisano ponad 30 związków. Wśród nich dominują chelidonina, sangwinaryna, stylopina i berberyna. Stężenie wspomnianych substancji uzależnione jest od czasu zbioru rośliny – w ciągu dnia poziom alkaloidów w zielu i soku mlecznym może wzrosnąć nawet dwukrotnie! Oprócz alkaloidów w wyciągach z glistnika znajdziemy kwasy organiczne (jabłkowy, cytrynowy, chelidonowy), karotenoidy oraz flawonoidy (kemferol i kwercetynę)3.
Ze względu na zawartość alkaloidów wyciągi z jaskółczego ziela działają rozkurczowo na mięśnie gładkie przewodu pokarmowego i mięśnie poprzecznie prążkowane. Aktywność ta wzmagana jest również przez kwasy organiczne. Oprócz tego glistnik jest środkiem żółciopędnym i żółciotwórczym oraz wykazuje właściwości ochronne w stosunku do miąższu wątroby4. W medycynie ludowej był stosowany w zwalczaniu kolki jelitowej, żółciowej i nerkowej. Surowiec wpływa również na układ oddechowy i sercowo-naczyniowy. 
Alkaloidy glistnika rozszerzają drogi oddechowe i naczynia wieńcowe, ułatwiają oddychanie. Mają również aktywność antyarytmiczną – zapobiegają migotaniu przedsionków i komór.
Na osobny komentarz zasługuje aktywność przeciwnowotworowa preparatów glistnika. Niektóre alkaloidy – szczególnie sangwinaryna – regulują proces apoptozy, czyli zaprogramowanej śmierci komórek, który leży u podstaw nowotworzenia. W badaniach sangwi-
naryna hamowała niekontrolowane podziały komórkowe, spowalniała proces unaczyniania guzów i przerost komórek nabłonkowych. Z tego powodu w niektórych krajach zarejestrowano leki przeciwnowotworowe zawierające alkaloidy glistnika. Stosowano go głównie w leczeniu raka trzustki, jelita grubego, piersi, odbytu, pęcherza moczowego, gruczołu krokowego i różnych rodzajów białaczek. Jednym z nich był preparat Ukrain, zsyntezowany przez dra Wasillija Nowickiego. Przez lata Ukrain jako lek przeciwnowotworowy stosowano w Zjednoczonych Emiratach Arabskich, Meksyku, Gruzji i na Białorusi. W USA i Australii posiadał on status leku sierocego (dla wąskiej grupy pacjentów)5.

Zbiór i suszenie

W medycynie wykorzystuje się w pierwszej kolejności ziele glistnika (Chelidonii herba), które powinno być wysuszone, całe lub rozdrobnione, zebrane w czasie kwitnienia, a dopiero potem jego korzeń (Chelidonii radix). Z obu surowców przygotowuje się najczęściej wyciąg.
Młode pędy należy zbierać najlepiej w maju i czerwcu. Surowiec suszy się następnie w podwyższonej temperaturze – od 30 do 60ºC. Korzenie z kolei wykopuje się jesienią lub wczesną wiosną i suszy w temperaturze ok. 60°C. Zebrane surowce przechowywać należy w szczelnym zamknięciu, chroniąc przed wilgocią i światłem.
By zebrać 1 kg suszu, trzeba wysuszyć ok. 6 kg świeżego ziela i korzeni6.

Formy preparatów z glistnika  

W lecznictwie ludowym żółty sok mleczny wykorzystywano do usuwania kurzajek i brodawek. Obecnie w medycynie zachodniej nie wykorzystuje się glistnika w tym celu, choć badania potwierdzają bezspornie takie właściwości. Swoją aktywność przeciwwirusową w stosunku do wirusa brodawczaka ludzkiego (HPV – Human Papilloma Virus) zawdzięcza obecności związków chroniących naturalnie glistnika przed szkodnikami. Te same związki działają silnie bakteriostatycznie i fungistatycznie, dlatego niekiedy glistnik jest dodatkiem do pasz zwierzęcych7.
 W medycynie przedwojennej Polski jaskółcze ziele wykorzystywano w terapii wrzodów żołądka i dwunastnicy oraz owrzodzeń jelita grubego. Sok lub macerat podawano wtedy doustnie lub w formie lewatywy, które miały dawać rewelacyjne efekty. Glistnik właśnie w formie soku lub maceratu zachowuje swoje najlepsze właściwości. Obróbka termiczna, np. suszenie, pozbawia bowiem surowiec licznych związków, m.in. ważnych białek. Tłumaczy to, dlaczego wyłącznie świeży sok mleczny ma zdolność usuwania kurzajek. Nie oznacza to jednak, że wyciągi, nalewki czy suszony surowiec całkowicie pozbawione są aktywności farmakologicznej. Suszone jaskółcze ziele poprawia aktywność wydzielniczą wą...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań czasopisma "Naturoterapia w praktyce" w roku + wydania specjalne
  • Nielimitowany dostęp do całego archiwum czasopisma
  • Dodatkowe artykuły i filmy
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy