Dołącz do czytelników
Brak wyników

Medycyna wschodu

16 czerwca 2021

NR 25 (Czerwiec 2021)

Postcovidowa rehabilitacja oddechowo- -krążeniowa w ujęciu medycyny Wschodu

40

U osób z COVID-19 mogą występować objawy grypopodobne oraz zakażenie dróg oddechowych przejawiające się gorączką (89%), kaszlem (68%), zmęczeniem (38%), wytwarzaniem plwociny (34%) i/lub dusznością (19%). Choroba może przebiegać w różnym stopniu i nasileniu. Może to być infekcja bezobjawowa, łagodna choroba górnych dróg oddechowych, ciężkie wirusowe zapalenie płuc z niewydolnością oddechową i/lub zakończyć się śmiercią. Szacuje się, że 80% przypadków to zachorowania bezobjawowe lub łagodne, 15% – poważne (zakażenia wymagające podania tlenu), a 5% – krytyczne, wymagające wentylacji i aparatury do podtrzymywania życia. Niektórzy chorzy doświadczają łagodnych objawów i z łatwością wracają do zdrowia, natomiast u innych może dojść do niewydolności oddechowej i/lub wystąpienia stanu krytycznego wymagającego przyjęcia do szpitala.

Po przechorowaniu COVID-19 wiele osób wymaga rehabilitacji oddechowej, poprawy funkcjonowania płuc, klatki piersiowej oraz układu krążenia. Przydatne w powrocie do sprawności i poprawie zdrowia są ćwiczenia oddechowe i poprawiające krążenie oraz inne zabiegi fizjoterapeutyczne. Ważna jest także aktywizacja przywspółczulnej części autonomicznego układu nerwowego, czyli nerwu błędnego. W podejściu holistycznym, w medycynie Wschodu można zastosować specjalne ćwiczenia aktywizujące przepływ „energii” w kanałach energetycznych, czyli – tłumacząc w prosty sposób – także w drogach oddechowych, tętnicach, żyłach oraz układzie nerwowym. 

POLECAMY

Ćwiczenia oddechowe

Ćwiczenia oddechowe, szczególnie te znane także jako „oddychanie przeponowe” i „oddychanie głębokie”, to skuteczne ćwiczenia wpływające na ciało i umysł. Zalecane są w prewencji wielu chorób, szczególnie tych powiązanych z układem oddechowym i naczyniowym. Ćwiczenia te mogą być też wykorzystywane w walce ze stresem, a także psychosomatycznymi i fizjologicznymi stanami chorobowymi. Oddychanie przeponowe polega na skurczu przepony, rozprężaniu mięśni brzucha i pogłębianiu wdechu i wydechu, co w konsekwencji prowadzi do zmniejszenia częstości oddechów oraz maksymalnego zwiększenia ilości gazów we krwi. Korzyści płynące z oddychania przeponowego są przedmiotem wielu badań klinicznych. Opisy jego wartości zdrowotnych i skuteczności znajdujemy także w kontekście ćwiczeń ciała i umysłu w medycynie Wschodu w Indiach, Tybecie, Chinach oraz w sztukach walki. Oddychanie przeponą jest podstawowym elementem jogi i systemu ćwiczeń tai chi chuan. 
Przepona to główny mięsień oddechowy. Stanowi mięśniowe oddzielenie klatki piersiowej od jamy brzusznej. Składa się z centrum ścięgnistego i części mięśniowej. Porusza się między klatką piersiową i jamą brzuszną (podczas oddychania). Posiada połączenia między jamą brzuszną a jamą klatki piersiowej. Przez co ma bezpośredni kontakt ze sferą trzewną. Podobna jest do parasola, którego rączka przesunięta jest do tyłu. Pod względem pochodzenia embrionalnego należy do mięśni odcinka szyjnego. Unerwiona przez nerw przeponowy (splot szyjny). Ważne jest zatem, by przy dysfunkcjach oddechowych rozluźniać odcinek szyjny kręgosłupa, szczególnie poziomy C3, C4, C5. 

Oddychaj przez nos

Najważniejsze, najzdrowsze i wręcz lecznicze jest oddychanie przez nos.
Kilka najważniejszych zalet i funkcji, które wynikają z oddychania przez nos (za McKeown) to:

  • oddychanie przez nos zwiększa opór stawiany strumieniowi powietrza o mniej więcej 50%, co skutkuje zwiększoną o 10–20% absorpcją tlenu;
  • oddychanie przez nos ogrzewa i nawilża powietrze (powietrze, które podczas pierwszego kontaktu z nosem ma temperaturę 6oC, będzie już ogrzane do 30oC w chwili dotarcia do tylnej ściany gardła i przyjemnych 37oC po osiągnięciu swojego celu, czyli pęcherzyków płucnych);
  • oddychanie przez nos oczyszcza wdychane powietrze, usuwając z niego większość zarazków i bakterii;
  • oddychanie przez nos podczas wykonywania ćwiczeń fizycznych zapewnia taką intensywność, której efekty będą porównywalne z tymi osiąganymi podczas treningu poprawiającego wydolność tlenową (opierając się na wartościach tętna i wartości procentowej VO2max).

Porównując efekty i korzyści, jakie przynosi oddychanie przez nos, ze skutkami oddychania przez usta, można stwierdzić, że:

  • Dzieci oddychające przez usta są dużo bardziej narażone na powstanie charakterystycznych wad zgryzu i wad postawy, takich jak głowa wysunięta nadmiernie do przodu, i na zmniejszoną sprawność oddechową.
  • Oddychanie przez usta zwiększa ryzyko odwodnienia. Widać to szczególnie u osób śpiących z otwartymi ustami, które często budzą się z uczuciem suchości w ustach.
  • Wysuszone ścianki jamy ustnej zwiększają jej zakwaszenie, co prowadzi do częstszych problemów z próchnicą zębów oraz do chorób dziąseł.
  • Oddychanie przez usta zmienia florę bakteryjną w ich wnętrzu, skutkując nieświeżym oddechem. 
  • Wdychanie i wydychanie powietrza ustami ma związek z chrapaniem i obturacyjnym bezdechem sennym.

Medytacja oddechowa w medycynie Wschodu

Tradycyjna medycyna tybetańska, znana także pod nazwą Sowa Rigpa (nauka uzdrawiania, ale też odżywianie świadomości), jest naturalną i całościową nauką medyczną. W sposób integracyjny odnosi się do wszystkich potrzeb ciała, umysłu i ducha. Medycyna tybetańska ma do zaoferowania wiele unikalnych możliwości, których nadaremno szukać w innych tradycjach uzdrawiania czy też we współczesnej medycynie. 
Nasze fizyczne ciało składa się z tkanek (mięśniowych, kości itd.), które czasami przyjmują formę przewodów i kanałów. To naczynia krwionośne, nerwy itd. Są one widoczne dla naszych oczu i umożliwiają przepływ energii, np. w postaci energii cieplnej lub elektrycznych impulsów nerwowych. Jeśli nasze ciało byłoby państwem, to odpowiednikiem kanałów byłyby autostrady, drogi i rzeki. Sowa Rigpa uczy, że nasze ciało jest domem dla ogromnej liczby subtelnych kanałów. Można je porównać do korytarzy powietrznych. Istnieją, choć są niewidoczne. Te subtelne kanały przesyłają życiową energię. Organizm ludzki zawiera trzy główne kanały: środkowy, prawy i lewy. Medytacja z „oczyszczającymi” oddechami jest wykonywana w celu oczyszczenia tych kanałów z nieczystości na poziomie ciała, energii i umysłu. 
Dziewięć oddechów oczyszczających (tyb. rlung ro bsal ba, co oznacza wydalanie martwego wiatru) to medytacyjne ćwiczenie oddechowe wyrównujące tzw. trzy energie (lub humory) w naszym ciele (Wiatr, Flegmę i Żółć). Energie te łączą się z odpowiednimi narządami wewnętrznymi, wpływają na ich funkcję i zdrowie człowieka.


Ćwiczenie: dziewięć oczyszczających oddechów
Usiądź wyprostowany ze skrzyżowanymi nogami, możesz siedzieć na krześle lub na podłodze na poduszce. Wyobraź sobie, że Twoje ciało jest pustą, przejrzystą powłoką ze światła. Wewnątrz niej znajdują się trzy kanały jako trzy puste rurki. Kanał centralny jest niebieski, prawy czerwony, a lewy biały. Kanał prawy to energia słoneczna, reprezentująca emocję gniewu i energię Żółci, łączy się z wątrobą, pęcherzykiem żółciowym i chorobami o naturze gorąca, stanami zapalnymi, trawieniem. Kanał lewy to energia księżycowa, reprezentuje ignorancję, energię Flegmy, jest chłodna, połączona z narządami wewnętrznymi, takimi jak żołądek, śledziona, oraz z niestrawnością i powiązanymi z nią zaburzeniami. Kanał centralny to energia Wiatru, uczucie przywiązania, powiązana ze wszystkimi procesami, w których odbywa się ruch w ciele, takimi jak przepływ krwi i limfy w naczyniach, funkcjonowanie układu nerwowego. 
Pozostań przy tej wizualizacji czystego ciała; na chwilę opróżnij ciało i kanały.
Zrób głęboki wydech. Lewym palcem wskazującym uciśnij lewe nozdrze i weź wdech, przesuwając prawą rękę w stronę nosa (zdj. 1). Wciągaj czyste, tęczowe światło przez prawe nozdrze. Prowadź je prawym kanałem w dół, podążając za prawą ręką, opadającą przed sobą (zdj. 2). Poczuj, jak powietrze przemieszcza się w dół prawą stroną klatki piersiowej w kierunku brzucha, obniżając wątrobę i trzewia po prawej stronie. Następnie, kiedy jest ona na wysokości pępka, odwróć rękę i na zatrzymanym oddechu prowadź energię (powietrze) w górę lewym kanałem (zdj. 3). Kiedy prawa ręka osiągnie poziom nosa, zdejmij lewy palec z lewego nozdrza, a uciśnij prawe za pomocą prawej ręki (zdj. 4). Wydychaj lewym nozdrzem, wyobrażając sobie, jak wszelkie nieczystości gniewu, gorąco, stany zapalne opuszczają ciało jako czerwony dym (zdj. 5).
Powtórz proces dla lewego kanału, odwracając ręce. Wszystkie zanieczyszczenia spowodowane przez niewiedzę, powiązane z zimnymi właściwościami (niestrawność, obrzęki) są uwalniane w postaci biało-szarego dymu albo małych świń.
Weź wdech obydwoma nozdrzami, kierując energię za pomocą obu dłoni (zdj. 5). Wciągaj światło do wszystkich kanałów, tym samym oczyszczając je (zdj. 6 i 7). Kiedy obie dłonie sięgną wysokości nosa, wydychaj powietrze, pozbywając się zanieczyszczeń przywiązania w formie ciemnego dymu.
Te trzy oddechy stanowią jeden cykl. 
Powtórz sekwencję przynajmniej trzy razy (zdj. 1–7). 
 


Ćwiczenie uważnego oddechu
Ważne, by podczas ćwiczeń oddechowych być uważnym. Siedząc w pozycji wyprostowanej ze skrzyżowanymi nogami weź od 7 do 21 głębokich oddechów. Każdy głęboki oddech składa się z trzech faz:

  • wdechu,
  • wstrzymania oddechu,
  • wydechu.

Używaj następującej liczby dla każdej sekwencji oddechów: 4–3–5 (wdech–wstrzymanie–wydech).
Ćwiczenia oddechowe można stosować w połączeniu z wizualizacją, wdychanie 5 kolorów tęczy (niebieskiego, zielonego, czerwonego, białego i żółtego), reprezentujących 5 czystych elementów (przestrzeni, wiatru, ognia, wody i ziemi). Gdy robisz wydech, emituj światło przez pory skóry.
Według medycyny tybetańskiej ćwiczenia uważnego oddychania mogą przywrócić równowagę naszym wewnętrznym energiom. Istnieją trzy aspekty równowagi: ciało, energia i umysł. Pozostają one w stałej interakcji i tym samym wpływają na siebie nawzajem. Energia wiatru i kanały są połączeniem między ciałem i umysłem. Pracując nad naszą energią, jesteśmy w stanie wpłynąć na zdrowie naszego umysłu i ciała.

Joga i pranajama

W jodze, głęboki oddech nazywany jest pranajama. W sanskrycie „prana” oznacza „życiodajną energię”, a „Yama (Ayama)” – „kontrolę i ekspansję”. Opanowanie własnego oddechu to podstawa jogi. Kontrolowany oddech pozwala człowiekowi zapanować nad ciałem i umysłem. Spokojny oddech to spokój ducha. Umożliwia złagodzenie napięć i stresów, uspokojenie serca, wyciszenie umysłu. Pranajama pomaga nam się nauczyć, jak kontrolować i regulować oddech. Pranajama (praca z oddechem) i joga fizyczna (asany) razem tworzą energię naszego ciała i wspierają się wzajemnie w ulepszaniu naszego mentalnego i fizycznego zdrowia. Oddech jogiczny wzorowany jest na oddychaniu noworodków. Wykonuje się go przez nos. To oddech nieprzerwany – między wdechem i wydechem nie ma przerwy. Jest on sumą trzech rodzajów oddychania, więc składa się z trzech elementów: oddechu do brzucha, śródoddechu (do klatki piersiowej) oraz oddechu nosowo-gardzielowego.
Najlepszy czas na ćwiczenie pranajamy to czas zaraz po przebudzeniu, przed śniadaniem. 

Przykładowe oddechy stosowane w pranajamie

Ujjayi – zwycięski oddech lub oddychanie gardłowe 
Często nazywany zwycięskim oddechem, ponieważ „ud” oznacza wszechmocny, a „jaya” „zwycięstwo lub triumf”. Jest podstawową techniką oddychania w jodze fizycznej (asanach).
Polega na przesuwaniu powietrza przez nozdrza przy lekkim zwężeniu gardła. Wytwarza miękki dźwięk, który pomaga skupić się na oddechu i skoncentrować umysł. Pozwala skuteczniej kontrolować oddech, jako że oddychamy wtedy wolniej i płynniej. Ujjayi powinien przepływać łatwo, gładko i bez wysiłku. 

Swasa – oddech niekontrolowany 
Swasa to oddech nieregularny i szybki, jaki zazwyczaj mamy, kiedy jesteśmy wzburzeni czy zdenerwowani. Aby go wyregulować i uspokoić, należy ćwiczyć ujjayi (oddech zwycięstwa) i przetrzymać wydech podczas świadomego napinania mulabandhy (aktywizację krocza i napięcie mięśni dnia miednicy).

Deerga swasa – rozszerzanie płuc 
Deerga swasa to trzyetapowa technika oddychania, która zwiększa przestrzeń w płucach. Wpływa ona na głębsze, płynniejsze oddychanie z wykorzystaniem maksymalnej pojemności płuc. Głębokie oddychanie dotlenia i oczyszcza organizm. 

Ćwiczenie (za Doron Hanoch) 

  • Skieruj świadomość na oddech. Oddychaj przez nos miękko i głęboko. Przy wydechu pozbywaj się całego powietrza z płuc. Następnie tak, jakbyś napełniał pusty dzban, wypełniaj płuca powietrzem, rozpoczynając od samego dna, od brzucha. 
  • Teraz skieruj oddech w dolną część klatki piersiowej i poszerzaj żebra. 
  • Ostatni, trzeci etap polega na powolnym kierowaniu powietrza w górną część klatki piersiowej aż do obojczyków i w tylną część ciała. 
  • Zatrzymaj na chwilę oddech z płucami pełnymi powietrza. Następnie rozpocznij wydech w odwrotnym kierunku: 
    –    górna część klatki piersiowej, 
    –    dolna część oraz 
    –    brzuch. Na koniec wciągnij brzuch do środka. 

Podczas wydechu prostuj kręgosłup. Za pomocą oddechu rozluźnij barki, szczękę i czoło. Wykonuj ćwiczenie bez przymusu i napięcia. Przy powtórkach poczujesz rozluźnienie i uczucie większej przestrzeni w ciele. Powtórz całość pięć razy. 

  • Nabieraj powietrz...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań czasopisma "Naturoterapia w praktyce" w roku + wydania specjalne
  • Nielimitowany dostęp do całego archiwum czasopisma
  • Dodatkowe artykuły i filmy
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy