Dołącz do czytelników
Brak wyników

Fitoterapia

16 października 2019

NR 15 (Październik 2019)

Prozdrowotne właściwości żeń-szenia

0 34

Chińska nazwa żeń-szenia ginseng oznacza dosłownie „esencja życia”, a sam żeń-szeń nazywany jest często korzeniem życia. Nic dziwnego, skoro jako surowiec fitoterapeutyczny charakteryzuje się bogatym składem związków czynnych i mimo bardzo długiej tradycji w lecznictwie wschodnim i zachodnim nadal jest przedmiotem badań naukowych.

Rodzaj Panax obejmuje kilka różnych gatunków, lecz tylko nieliczne wykazują działanie zbliżone do żeń-szenia prawdziwego, m.in. Panax quinquefolium L., P. notoginseng (Burk) F.M. Chen, P. pseudoginseng Wall. subsp. himalaicus, P. japonicus C.A. Meyer oraz P. vietnamensis Ha et Grushv. Żeń-szeń prawdziwy (Panax Ginseng C. A. Mey) jest niedużą, cieniolubną rośliną należącą do rodziny araliowatych (Araliaceae). Lokalnie nazywany jest również boskim zielem, solą ziemi lub cudem świata. Jego cechą charakterystyczną jest rozgałęziony korzeń, który zdaniem niektórych przypomina postać człowieka (w języku chińskim dżen oznacza człowieka, a chen korzeń). 


R e k l a m a


Historia bliższa i dalsza

Żeń-szeń jest rośliną długowieczną, a niektóre rośliny potrafią żyć nawet 200 lat. Uznawany jest za gatunek reliktowy – pochodzi z terenów współczesnego Nepalu i Mandżurii, choć obecnie nie spotyka się go w warunkach naturalnych, lecz w kontrolowanych uprawach. Historia wykorzystywania korzenia żeń-szenia (Panax Ginseng) sięga nawet trzech tysięcy lat. W starożytnych Chinach żeń-szeń zarezerwowany był wyłącznie dla rodziny cesarskiej i wykorzystywano go jako środek dodający sił i witalności. Pierwsze wzmianki o właściwościach „korzenia życia” można znaleźć w słynnej księdze Schennong bencao, która była starożytnym odpowiednikiem współczesnego indeksu leków. Korzeń żeń-szenia traktowany był również jak talizman, który miał przynosić szczęście i zdrowie osobie, która go nosiła1.
Nowożytna historia tego surowca rozpoczęła się pod koniec XVII wieku, kiedy to po raz pierwszy opisano jego właściwości lecznicze. W tamtych czasach żeń-szeń nadal był bardzo cenioną rośliną, a jego wartość przewyższała wartość metali szlachetnych. Obecnie korzeń żeń-szenia i jego wyciągi uznawane są za 
adaptogeny i wykorzystywane jako szeroko pojęte tonica, szczególnie u osób starszych i wyczerpanych umysłowo.
Fitochemia korzenia żeń-szenia jest bardzo bogata i to właśnie z niej wynika wielokierunkowa aktywność adaptogenna. Za główne związki czynne można uznać ginsenozydy należące pod względem budowy do saponozydów triterpenowych. Ich zawartość w przeciętnym korzeniu waha się od 1 do 3%. Oprócz ginsenozydów w korzeniu można wyizolować olejki eteryczne, polisacharydy (panaksany i ginsenany), witaminy, lipidy, aminokwasy oraz różne związki mineralne2.


R e k l a m a


Aktywność biologicznaGinseng radix

Zgodnie ze współczesną definicją adaptogenem można nazwać związek pochodzenia naturalnego o niespecyficznym mechanizmie działania, nieszkodliwy dla ustroju i minimalnie wpływający na funkcje psychiczne, działający jednak normalizująco na organizm. Działanie adaptogenne obejmować więc może zarówno aktywność tonizującą, psychostymulującą i uspokajającą, jak również antyoksydacyjną, immunostymulującą i anaboliczną. Mechanizm działania adaptogennego korzenia żeń-szenia opiera się na nasilaniu syntezy hormonów tropowych – kortykotropiny (CRH) i adrenokortykotropiny (ACTH), które z kolei zwiększają wydzielanie hormonów nadnerczy. W ten sposób surowiec ten zwiększa odporność na stres. W badaniach na zwierzętach żeń-szeń zwiększał również wytrzymałość na skrajne temperatury otoczenia, zmniejszał podatność na infekcje oraz poprawiał wydolność fizyczną. W tradycyjnej medycynie chińskiej żeń-szeń uznawano za silny afrodyzjak. Obecnie wiemy, że za aktywność tę odpowiada nasilone wytwarzanie tlenku azotu (NO) w naczyniach ciał jamistych3.
Korzeń żeń-szenia można uznać również za surowiec prokognitywny. Okazuje się, że zarówno frakcja saponinowa i niesaponinowa ma zdolność poprawiania pamięci, zwiększania możliwości uczenia się i wyostrzania orientacji przestrzennej. Surowiec wpływa również na psychomotorykę i zwiększanie wydolności fizycznej. W toku różnych badań klinicznych dokumentowano również poprawę stanu psychicznego, wydolności umysłowej oraz ogólnego samopoczucia na skutek stosowania wyciągów z tego surowca. Wielu naukowców jest zdania, że już niebawem surowiec ten będzie również stosowany w leczeniu chorób neurodegeneracyjnych – choroby Parkinsona czy Alzheimera. Już teraz większe dawki żeń-szenia próbuje się wykorzystywać w geriatrii i medycynie paliatywnej w leczeniu wyczerpania towarzyszącego chorobie nowotworowej. Co więcej, kilka badań wskazuje, że ginsenozydy oraz ich metabolity mogą być przydatne w leczeniu chorób nowotworowych dzięki swoim właściwościom antyoksydacyjnym i zdolności hamowania procesu unaczyniania nowotworu4.
W licznych pracach wykazano aktywność antyoksydacyjną wyciągu z korzeni żeń-szenia, która uzależniona była od składu i proporcji ginsenozydów. Oprócz tego modulowały odporność humoralną i komórkową – stymulowały makrofagi, nasilały syntezę cytokin oraz po...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań czasopisma "Naturoterapia w praktyce" w roku + wydania specjalne
  • Nielimitowany dostęp do całego archiwum czasopisma
  • Dodatkowe artykuły i filmy
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy