Dołącz do czytelników
Brak wyników

Fitoterapia

26 października 2018

NR 9 (Październik 2018)

Ziołowe pasty do zębów

0 248

Wykorzystanie roślin to najdawniejszy sposób radzenia sobie z wszelkimi dolegliwościami. Aktualnie skutecznie konkuruje on z zastosowaniem preparatów syntetycznych, dotyczy to także stomatologii. Zioła jako dodatek do past do zębów stosowane są w celach profilaktycznych, ale także wspierają leczenie zapalenia przyzębia i zmian chorobowych błony śluzowej jamy ustnej.

Trudno chyba wyobrazić sobie szczotkowanie zębów beż użycia pasty. Uprzyjemnia ona cały zabieg dbania o higienę jamy ustnej i skraca czas jego trwania. Jednak to, co sprawia, że zawsze powinna być nakładana na szczoteczkę, to przede wszystkim zawartość w niej składników aktywnych, opóźniających kumulację płytki nazębnej, przeciwbakteryjnych i przeciwzapalnych, a także fakt, iż jest najważniejszym dzisiaj nośnikiem profilaktycznie działającego fluoru. Prócz aspektu czysto kosmetycznego pasta do zębów stopniowo zyskała status profilaktyczny w stosunku 
do zapobiegania próchnicy, przeciwzapalny odnośnie do dziąseł, znoszący nadwrażliwość, zapobiegający nieświeżemu oddechowi, opóźniający starzenie się tkanek zęba, wybielający, a także terapeutyczny w stosunku do niektórych patologii jamy ustnej. Aktualnie dostępne pasty do zębów to homogenna zawiesina wodna nierozpuszczalnych substancji abrazyjnych. Do bazy tej dodawane są substancje wzmacniające właściwości oczyszczające, czyli spieniające i detergenty. Upełniają ją konserwanty, koloranty oraz substancje smakowe i aromatyzujące. 
To, co jednak nadaje paście konkretne, indywidualne cechy i właściwości terapeutyczne, to dodatek substancji aktywnych. Na przykład przeciwpróchnicze własności uzykiwane są przez dodatek związków fluoru, a nieświeży oddech niweluje dodatek cytrynianu cynku, chlorheksydyny, chlorku cynku i triclosanu. Niestety, coraz częściej jednak w ostatnich latach zwraca się uwagę również na negatywne skutki poszczególnych składników powszechnie dostępnych past do zębów, w których dotychczas upatrywano cenne działanie profilaktyczno-lecznicze. Wskazuje się na związek fluoru z zaburzeniami endokrynologicznymi, triklosan, dwutlenek tytanu i dietanolaminę podejrzewa się o działanie kancerogenne, sacharynę o zaburzenia mikroflory jelitowej, a laurylosiarczan sodu o związek z rzutami aft nawrotowych. Badania wskazują na wpływ produktów do higieny jamy ustnej na florę fizjologiczną jamy ustnej i na zdrowie ogólne. To sprawia, iż wzrasta zainteresowanie produktami pochodzenia naturalnego.

Renesans fitoterapii

Ziołolecznictwo jest tak stare, jak stara jest ludzkość i jej choroby. Z leczniczych, ale też trujących właściwości roślin korzystały już starożytne cywilizacje Chin, Indii, Egiptu przed tysiącami lat. 
Aktualnie empiryczne badania uzupełniają obserwacje o nich tych wielu pokoleń. Dlatego dzisiaj fitoterapia przeżywa prawdziwy renesans, poparty już badaniami naukowymi, a nie tylko ludycznymi, praktycznymi obserwacjami. W początkowym okresie ziołolecznictwo posługiwało się wyłącznie prostymi wyciągami wodnymi lub alkoholowymi. W miarę postępu technologii farmaceutycznej wprowadzono również inne formy leków. Aktualnie są to płynne i stałe wyciągi roślinne, olejki eteryczne, gotowe mieszanki ziołowe, granulaty, maści, żele i tabletki.
Bywa, że aktualnie dostępne preparaty zawierają, oprócz substancji pochodzenia roślinnego, także związki syntetyczne, składniki mineralne i witaminy. Jeśli ilość składników roślinnych i ich wartość terapeutyczna przewyższają pozostałe komponenty, zaliczamy je wówczas do leków roślinnych.
Charakterystycznymi cechami większości leków roślinnych jest ich powolne działanie oraz małe prawdopodobieństwo wywołania objawów niepożądanych (z wyjątkiem leków otrzymanych z roślin silnie toksycznych, zawierających alkaloidy lub glikozydy). Ponadto preparaty ziołowe bardzo dobrze współdziałają z równolegle stosowanymi lekami syntetycznymi.
Fizjologicznie czynne związki nie są równomiernie rozmieszczone we wszystkich częściach rośliny. Dla celów leczniczych stosuje się te części, w których związków tych jest najwięcej. W stomatologii wykorzystuje się rośliny przede wszystkim w stanach zapalnych tkanek przyzębia oraz zmianach chorobowych błony śluzowej jamy ustnej. Mogą być one stosowane jako leki podstawowe, pomocnicze lub uzupełniające działanie innych leków. Mają one postać gotowych płukanek, mieszanek do przygotowania naparu lub maceracji, wyciągów alkoholowych lub żeli do miejscowego stosowania. Są również głównym elementem leków złożonych w formie tabletek. 
Zioła stanowią też substancję czynną szeregu profilaktycznych i leczniczych past do zębów. W stomatologii korzysta się tylko z niektórych właściwości leczniczych roślin, przede wszystkim z ich działania przeciwkrwotocznego, antyseptycznego, immunomodulującego i osłaniającego.

Działanie przeciwkrwotoczne

Znajdujące się w roślinach leczniczych związki garbnikowe tworzą z białkami osocza trwałe połączenia garbnikowo-białkowe, które mogą powstrzymać wypływ krwi z uszkodzonych naczyń w miejscach, do których docierają bezpośrednio, a mianowicie z dziąseł i błony śluzowej jamy ustnej. Równocześnie wytworzona przez te trwałe połączenia błona ochrania uszkodzone naczynia przed działaniem czynników drażniących i infekcyjnych, powoduje ich obkurczenie i tym samym zmniejszenie obrzęku. Własności takie mają kłącze pięciornika, kora dębowa i owoc borówki czarnej. Garbniki występują także w liściach szałwii i zielu dziurawca. Rośliny lecznicze zawierają też wiele związków działających bezpośrednio na ściany naczyń krwionośnych (włosowatych i żylnych). Właściwości witaminy P posiadają flawonoidy oraz kumaryny występujące w surowcu roślinnym. Nadmiernie natomiast rozszerzone naczynia krwionośne, osłabiające powrotny prąd krwi, reagują pozytywnie na garbniki, flawonoidy, śluzy, trójterpeny i olejki eteryczne. Związki te występują w kwiecie arniki, nagietka oraz rumianku.

Działanie antyseptyczne

Poznane dotychczas antybiotyki bądź są produkowane przez drobnoustroje, bądź uzyskiwane metodami chemicznymi. Związki hamujące rozwój lub niszczące drobnoustroje znajdują się jednak również w roślinach. Działają one na bakterie Gram(–), Gram(+), grzyby i wirusy. To składniki olejków eterycznych (tymol, eugenol, aldehyd cynamonowy, mentol), garbniki i alkaloidy.Olejki eteryczne o właściwościach antyseptycznych pochodzą z kwiatu rumianka i krwawnika oraz liścia szałwii. Wykorzystuje się je w postaci naparów, odwarów i płukanek, a także dodaje do past do zębów. Również antyseptyczne olejki: eukaliptusowy, lawendowy, miętowy, tymiankowy, rozmarynowy, kminkowy, anyżowy czy koprowy są składnikiem szeregu maści i żeli oraz past do zębów.
Związki o działaniu przeciwbakteryjnym obecne są w poroście islandzkim, zielu tymianku i macierzanki oraz kwiecie nagietka.
Większość preparatów zawierających surowce roślinne działające przeciw drobnoustrojom chorobotwórczym wykazują równocześnie własności przeciwzapalne. Na rynku dostępnych jest też szereg past i preparatów złożonych, w których wykorzystano synergizm różnych roślinnych związków czynnych, uzyskując podwójny efekt leczniczy: odkażający oraz łagodzący stan zapalny.

Działanie immunostymulujące

Niewątpliwym sukcesem fitochemii jest wykrycie w roślinach związków wielocukrowych oraz cukrowo-białkowych o różnym stopniu rozpuszczalności w wodzie, które pobudzają mechanizmy obronne organizmu, np. zwiększają liczbę limfocytów, wzmagają fagocytozę i podwyższają poziom interferonu.
Związki immunostymulujące występują między innymi w jeżówce purpurowej, aloesie, melisie, rumianku, babce i nagietku. Często są one łączone z makro- i mikroelementami, witaminami czy niektórymi aminokwasami i występują w postaci preparatów złożonych.

Rośliny w pastach do zębów

Koszyczek rumianku to najpopularniejszy surowiec zielarski. Zawiera on w swoim składzie a-bisabolol, związki flawonoidowe, luteinę, rutozyd i kumaryny. Związki te hamują uwalnianie histaminy, hamują też syntezę prostaglandyn i leukotrienów. Kwiat rumianku stosowany może być w każdego rodzaju stanie zapalnym jamy ustnej...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań czasopisma "Naturoterapia w praktyce" w roku + wydania specjalne
  • Nielimitowany dostęp do całego archiwum czasopisma
  • Dodatkowe artykuły i filmy
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy