Dołącz do czytelników
Brak wyników

Postępowanie w jednostkach chorobowych

16 października 2019

NR 15 (Październik 2019)

Aurikuloterapia w leczeniu uzależnień

0 29

Aurikuloterapia to system elementów diagnostycznych i leczniczych polegający na stymulacji konkretnych punktów w obrębie ucha zewnętrznego w celu wywołania określonego efektu leczniczego poprzez odpowiedź z centralnego układu nerwowego. Opisy terapii stosowanej w obrębie ucha sięgają prawdopodobnie czasów Hipokratesa, gdzie opisywano nacinanie drobnych naczyń krwionośnych umiejscowionych za małżowiną uszną, co pomocne było w leczeniu bólu oraz zaburzeń seksualnych.

Akupunktura uszna stosowana była w Chinach, Ameryce Południowej, Arabii, Grecji, Włoszech. Opisy metody zebrano już w IV wieku p.n.e. i zamieszczono w dziele Kanon Medycyny Chińskiej Żółtego Cesarza. Jako pioniera aurikuloterapii w Europie uznaje się dr. Paula Nogier’a z Francji, który w 1950 roku 
opisał tę metodę. Wtedy powstała koncepcja odniesienia małżowiny usznej do obrazu „odwróconego płodu”, co przekładało się na teorię, że konkretne obszary ucha powiązane są z konkretnymi narządami/obszarami ludzkiego ciała. Teoria ta zakładała, że zakończenia systemu nerwowego skupiają się w małżowinie usznej. Fakt ten wykorzystywano do uzyskiwania konkretnych efektów leczniczych poprzez stymulację konkretnych obszarów. 
Dr Nogier opisał zmiany zachodzące w pulsie pacjentów poddawanych terapii. Za pomocą uznanych metod diagnostycznych postawił tezę, że efekt wywoływany jest przez odpowiedź z układu autonomicznego. Doniesienia z jego badań rozprzestrzeniły się na Europę, a także Azję, gdzie podjęto badania oceniające mechanizmy działania akupunktury, w tym aurikuloterapii1.


REKLAMA


Narzędzia manualne w aurikuloterapii

Aktualnie w terapii igłowej uszu stosuje się igły akupunkturowe uszne o średnicy zwykle 0,15–0,20 mm i długości 10–30 mm, sterylne, jednorazowe, wykonane ze stali nierdzewnej, mogą być posrebrzane/pozłacane, z prowadnicą lub bez. Po wkłuciu utrzymywane są w uchu przez około 15–20 minut, podczas zabiegu zaleca się pozycję leżącą. W terapii usznej używane są także tzw. igły transdermalne, które aplikuje się mocując na plastrze na kilka dni w celu zwiększenia efektu terapii. Metodą łagodniejszą, stymulującą punkty uszne jest akupresura, czyli uciskanie konkretnych akupunktów. W tym celu stosujemy zwykle ziarna Vaccari/gorczycy, magnesy/turmaliny mocowane na specjalnych plastrach lub uciskamy punkty przeznaczonym do tego metalowym, tępo zakończonym narzędziem. Stymulacja punktu usznego odbywa się poprzez ucisk wybraną metodą. Plastry czy magnesy klei się do ucha zwykle na 3–4 dni. 
Trzeba pamiętać jednak, że metoda akupresurowa jest nieco mniej skuteczna niż sama akupunktura, często stanowi jej dopełnienie lub jest alternatywą dla dzieci czy osób cechujących się dużym lękiem przed kłuciem.

Akupunktura a leczenie uzależnień

Akupunktura uszna od lat stanowi przedmiot badań naukowców z całego świata, znajduje zastosowanie m.in. w leczeniu uzależnień. Jest stosowana nie jako terapia podstawowa, lecz istotnie uzupełniająca w leczeniu nikotynizmu, alkoholizmu, zaburzeń odżywiania, używania substancji psychoaktywnych. Patomechanizm uzależnień jest złożony, dlatego terapia podstawowa powinna również obejmować wiele kierunków jednocześnie. Zanim zdecydujemy o możliwości zastosowania aurikuloterapii, pacjent sam musi wyrazić wolę wyjścia z nałogu i pracy nad sobą. Osoba uzależniona powinna być pod stałą opieką psychiatry, psychoterapeuty, a także w zależności od potrzeby – lekarzy toksykologów czy internistów.
Badania nad mechanizmem działania akupunktury pokazały, że obszary punktów akupunkturowych różnią się od otaczających je tkanek właściwościami elektrycznymi, akustycznymi, magnetycznymi, jak również rozprzestrzenianiem w nich izotopów. Punkty akupunkturowe wyróżniają się też histologicznie zagęszczeniem wolnych zakończeń nerwowych w skórze, ilością mukopolisacharydów oraz obecnością skupisk tkanki łącznej13.

Reakcja organizmu

Z neurofizjologicznego punktu widzenia stymulacja punktów usznych wywołuje reakcję z układu 
przywspółczulnego i współczulnego, powiązana jest z reakcją nerwu błędnego i podwzgórza. W taki sposób mózg pobudzany jest do endogennej produkcji oksytocyny, dopaminy i serotoniny, czyli neuroprzekaźników związanych z poczuciem szczęścia, przyjemności, euforii i poczucia odprężenia. Środki uzależniające działają przez nasilenie uwalniania dopaminy i innych neurohormonów w pewnych strukturach mózgu, w tym w docelowych strukturach neuronów układu mezolimbiczno-korowego3, 8.

Zespół odstawienia

Wiele środków uzależniających (morfina, opioidy, kokaina, amfetamina, etanol, nikotyna) obniża próg tzw. samodrażnienia mózgu. Badania pokazały, że antagoniści dopaminy podwyższają próg samodrażnienia oraz blokują działanie morfiny lub kokainy. Z kolei antagoniści opioidowi (nalokson) hamują wpływ amfetaminy i kokainy, co dowodzi znaczenia układu opioidowego w odczuwaniu nagród. I tak np. po odstawieniu nikotyny, po długim okresie trwania nałogu występuje wyraźny wzrost progu samodrażnienia. Dowodzi to osłabienia funkcji układu nagrody, co tłumaczy szereg niepożądanych objawów pojawiających się w zespole odstawienia, które możemy łagodzić za pomocą m.in. akupunktury8.

Akupunktura a stymulacja endogennych opioidów

Od lat naukowcy badają mechanizmy działania akupunktury na układ opioidowy, układ kanabinoidowy, serotoninę, zstępujący układ antynocyceptywny, wydzielanie dopaminy i oksytocyny. Potwierdzono realny wpływ akupunktury na stymulację wydzielania endogennych opioidów. Dowiedziono, że nakłuwanie ciała w odpowiednich punktach wywołuje reakcję miejscową (zmianę średnicy i przepuszczalności lokalnych naczyń krwionośnych), reakcję segmentową (odruchową reakcję nerwową) oraz reakcję ośrodkową. Udowodniono tę teorię również za pomocą badań obrazowych, gdzie przy pomocy rezonansu magnetycznego uwidoczniono zmianę aktywności elektrycznej mózgu w określonych obszarach wywołanej nakłuciem odpowiadającego mu punktu na obwodzie2.

Ryc. 1. Odsetek uczestników spożywających alkohol w kolejnych etapach aurikuloterapii uzależnienia od alkoholu


W 1980 r. opublikowano badania, które porównywały wiarygodność diagnozy na podstawie badania punktów akupunktury usznej w stosunku do klasycznej diagnozy lekarskiej (bad. Oleson, Kroening, Bresler). Metoda diagnozy usznej pokrywała się z diagnostyką klasyczną w > 75%.
W XXI wieku mamy do czynienia z coraz szerszą grupą osób uzależnionych nie tylko od różnych substancji jak nikotyna, alkohol, substancje psychoaktywne, ale też od zachowań – uzależnienia behawioralne (hazard, kompulsywne zakupy, jedzenie, seks, gry, internet). Próba zdefiniowania uzależnienia obejmuje szereg zagadnień i jest złożona. Uzależnienie cechują zaburzenia równowagi w układzie nagrody, które wychodzą poza normy fizjologii. Wiąże się to z dysfunkcją procesu zaspokojenia popędu, a przetrwałe, kompulsywne zachowania blokują działania innych popędów. Są to nawracające zaburzenia nie tylko w procesach psychicznych, ale również w aspekcie wegetatywnym i somatycznym. Główną cechą uzależnień jest utrata kontroli nad procesami zachowań związanych z popędem, co wiąże się z ciągłym, obsesyjnym myśleniem o danej substancji/zachowaniu, kopulsywne poszukiwanie elementu zaspokojenia i dążeniem do kontaktu z substancją/zachowaniem. Często proces ten przebiega przewlekle z licznymi nawrotami nawet po okresach abstynencji. W teorii uzależnień ważne jest, by odróżnić popęd od nawyku. Popęd to ogólny stan aktywujący, a nawyk jest mechanizmem asocjacyjnym o silnie ukierunkowanym charakterze. Procesem warunkującym uczenie się, a tym samym powielanie konkretnych zachowań jest wzmocnienie i utrwalanie reakcji prowadzących do uzyskania nagrody. Owa nagroda ma zawsze cechy wzmocnienia3.

Podczas terapii uzależnień nakłuwa się różne zestawy punktów (w zależności od schorzenia), często są to:

  • punkt Shen Men (reprezentuje centralny 
  • układ nerwowy, wycisza),
  • punkt układu współczulnego (reprezentuje układ autonomiczny),
  • punkt serca (związany z emocjami, wycisza),
  • punkt wątroby (detoksykacja),
  • punkt płuc (detoksykacja).
Ryc. 2. Odsetek palących tytoń w kolejnych etapach aurikuloterapii nikotynizmu oraz po jej zakończeniu.


Powyższy schemat używany jest często w leczeniu nikotynizmu, ma za zadanie wyciszyć pacjenta, zwiększyć produkcję endorfin endogennych, zmniejszyć głód nikotynowy oraz detoksykować organizm przez zmniejszenie poziomu substancji szkodliwych i dotlenienie płuc. W przypadku leczenia otyłości czy kompulsywnego objadania się, do kombinacji Shen Men i punktu układu współczulnego dodajemy tzw. punkt zero oraz punkty odpowiadające za poczucie głodu i apetytu. W terapii leczenia uzależnienia od alkoholu skupiamy się na punktach pragnienia, punktach związanych z poczuciem stabilności, przeciwlękowych, stymulujących wydzielanie endorfin oraz detoksykujących. Podobnie wspomagamy terapię uzależnień od substancji psychoaktywnych.

Charakterystyka punktów stosowanych w terapii uzależnień

Jeśli chcemy uzyskać efekt sedacyjny, do kombinacji dodajemy tzw. punkt „Valium” – zmniejsza on odczucie lęku, uspokaja i redukuje stres. Punkt ten używany jest w terapii uzależnień o różnej etiologii, m.in. nikotynizm, alkoholizm, substancje psychoaktywne, pomaga wyciszyć efekt odstawienia. Przy detoksykacji od alkoholu i środków odurzających istotny jest też punkt „wątroby” – działa sedatywnie, przyspiesza eliminację toksyn z wątroby, reguluje ciśnienie tętnicze – warto połączyć go w kombinacji z San Jiao. Punkty te są też pomocne u osób cierpiących na żółtaczkę, co zdarza się nierzadko w alkoholowym uszkodzeniu wątroby. Przy pobudzeniu towarzyszącemu syndromowi odstawienia z bezsennością pomocne są punkty odpowiadające korze nadnerczy i obszarom kory mózgowej. Technika nakłucia ma tutaj znaczenie, manipulując kątem nachylenia igły możemy uzyskać efekt pobudzenia lub uspokojenia. Kolejny, często używany punkt to tzw. ,,thalamus”,który nakłuty reguluje korelację stymulacji i hamowania w centralnym układzie nerwowym, wpływa na regulację drogi przewodzenia między mózgiem a nerwami obwodowymi. Ma działanie uspokajające, przeciwbólowe, przeciwwymiotne, uspokaja przestymulowanie bodźcami, wycisza sen, poprawia pamięć. Punkt ten stosowany jest w terapii uzależnienia od nikotyny, alkoholu, substancji psychoaktywnych, ale też w zaburzeniach odżywiania. W terapii uzależnienia od alkoholu i zaburzeniach odżywiania stosujemy także punkty odpowiadające za odczucie pragnienia i łaknienia. Łączymy je z akupunkturą punktów związanych ze stymulacją regionu ust, trawieniem, San Jiao oraz punktem stymulacji hormonalnej. Efektem, któ...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań czasopisma "Naturoterapia w praktyce" w roku + wydania specjalne
  • Nielimitowany dostęp do całego archiwum czasopisma
  • Dodatkowe artykuły i filmy
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy