Dołącz do czytelników
Brak wyników

Postępowanie w jednostkach chorobowych

17 czerwca 2019

NR 13 (Czerwiec 2019)

Hiperbaria w urazach

0 133

Z tego artykułu dowiesz się:

Jakie jest działanie komory hiperbarycznej?

Jakie są wskazania 
do hiperbarii?

Jakie są przeciwwskazania 
do hiperbarii?

 

Hiperbaria tlenowa (ang. hyperbaric oxygen – HBO) jest to metoda leczenia urazów i chorób w komorze hiperbarycznej. Uważa się, że ciśnienie wewnątrz komory powinno przewyższać wartość 1,4 ATA. Wykorzystuje ona ciśnienie prawie dwukrotnie wyższe od atmosferycznego i wynosi zazwyczaj 2,5 ATA. W trakcie zabiegu chorzy oddychają czystym, 100% tlenem.

Początki wykorzystania tlenu hiperbarycznego w terapii chorych sięgają XVII wieku, kiedy to brytyjski lekarz i fizjolog 
C. Henshaw zaprojektował pierwszą komorę hiperbaryczną. Za ojca współczesnej hiperbarii tlenowej uważany jest holenderski chirurg I. Boerema. Przeprowadził on doświadczenie, w którym udowodnił, że do życia wystarczy tlen rozpuszczony fizycznie w surowicy krwi. Eksperyment ten polegał na kilkugodzinnym sprężeniu w komorze hiperbarycznej młodych świń, których krew pozbawiono hemoglobiny. W Polsce pionierami badań nad wpływem wysokiego ciśnienia na organizmy żywe byli J. Świątecki i F. Sulikowski, którzy w 1899 roku opisali zmniejszenie liczby erytrocytów u zwierząt doświadczalnych poddanych działaniu hiperbarii. W 1935 roku A. Oszacki otworzył pierwszy w Polsce oddział gazolecznictwa w Państwowym Szpitalu św. Łazarza w Krakowie. Dysponował on namiotami tlenowymi (leczono w nich mieszaninami gazowymi) oraz komorą hiperbaryczną, umożliwiającą leczenie pod ciśnieniem 2 ATA.

Powietrze to mieszanina gazów, która składa się na atmosferę ziemską. Skład powietrza na Ziemi zmieniał się w ciągu jej historii. Obecnie proporcje są unormowane i choć stężenie poszczególnych składników powietrza nadal nieco się zmienia, są to zmiany bardzo drobne. W powietrzu wyróżniamy składniki, które można nazwać stałymi i takie, które można nazwać zmiennymi – te drugie wykazują zależność od różnych czynników, stąd można dostrzec większe ich wahania, jak na przykład zmiana zawartości dwutlenku węgla, pary wodnej czy też dwutlenku siarki.

Jeżeli chodzi o zawartości procentowe poszczególnych składników wdychanych przez nas, wyglądają one mniej więcej tak:

  •     azot – 78%,
  •     tlen – 21%
  •     dwutlenek węgla – 0,04%,
  •     inne gazy (argon, neon, metan, hel, wodór) – 1%.

Wydychamy z kolei:

  •     azot – 78%,
  •     tlen – 17%,
  •     dwutlenek węgla – 4%,
  •     inne gazy – 1%.

W normalnych warunkach komórkom dostarczane jest jedynie 25% tlenu z powietrza wdychanego. Tylko tyle jest dostarczane do mitochondriów, które są elektrowniami, które przekształcają tlen oraz składniki odżywcze w ATP (adenozynotrójfosforan) – związek wysokoenergetyczny. W budowie ATP występuje: zasada azotowa – adenina, pięciowęglowy cukier – ryboza oraz trzy reszty fosforanowe. W wiązaniach pomiędzy resztami fosforanowymi magazynowana jest energia. Reakcjom oderwania grupy fosforanowej przy udziale enzymów i cząsteczki wody towarzyszy uwalnianie energii, która może być wykorzystywana przez komórkę np. do syntez, transportu aktywnego przez błonę itp.


R   E   K   L   A   M   A


Działanie komory hiperbarycznej


Ciśnienie wytworzone wewnątrz komory hiperbarycznej niejako wtłacza i znacząco zwiększa wysycenie tlenem naszych płuc, krwi, osocza i komórek. Co za tym idzie, mitochondria są zaopatrywane w więcej tlenu i tym samym więcej ATP oraz samej energii może zostać wytworzone. W organizmie człowieka przebywającego w komorze hiperbarycznej tlen jest przenoszony nie tylko przez hemoglobinę, ale ulega również rozpuszczeniu w osoczu krwi. W warunkach podwyższonego ciśnienia ilość tlenu rozpuszczonego w surowicy krwi może wzrosnąć nawet piętnastokrotnie w porównaniu z oddychaniem w warunkach normalnego ciśnienia atmosferycznego. W jednym litrze surowicy krwi mieści się 3 ml rozpuszczonego fizycznie tlenu. W warunkach hiperbarii tlenowej stężenie rozpuszczonego w surowicy tlenu może wzrosnąć do 50 ml/l.

Typowy zabieg tlenoterapii w komorze hiperbarycznej składa się z trzech dwudziestominutowych cykli oddychania tlenem hiperbarycznym, rozdzielonych 5-minutowymi przerwami oddychania powietrzem. Łączny czas oddychania tlenem hiperbarycznym wynosi 60 min na ekspozycję. Zabieg obejmuje również dwa dziesięciominutowe okresy kompresji oraz dekompresji, podczas których chorzy oddychają powietrzem. Okresy te znajdują się odpowiednio na początku i na końcu zabiegu.

W terapii hiperbarycznej mają zastosowanie komory jedno lub wielomiejscowe. Komory jednomiejscowe (ang. monoplace) występują w różnych kształtach. Wyróżniamy komory przystosowane do pozycji horyzontalnej lub leżącej pacjenta. Komory wielomiejscowe (multiplace) są wykorzystywane do leczenia w tym samym czasie dwóch i więcej chorych lub chorych w towarzystwie osób z personelu lub obserwatorów. Tlen wdychany jest poprzez specjalną maskę, która szczelnie przywiera do twarzy.

Coraz prężniej rozwijającą się gałęzią przemysłu jest produkcja komór hiperbarycznych o przeznaczeniu niemedycznym. Do obsługi takiej komory nie jest wymagany lekarz ani technik. Obsługa ich jest na tyle uproszczona oraz bezpieczna, że z powodzeniem mogą być wykorzystywane w gabinetach odnowy biologicznej lub centrach rehabilitacji.


Wskazania do hiperbarii


Ze względu na szerokie spektrum działania HBO coraz częściej wykorzystuje się w innych dziedzinach medycyny np. sporcie, kosmetyce i medycynie estetycznej. Zwiększone stężenie tlenu we krwi powoduje szybszą regenerację tkanek miękkich oraz ścięgien, skrócony czas trwania stanów zapalnych, zwiększoną koncentrację. Udowodniono, że stosowanie hiperbarii tlenowej zmniejsza fotostarzenie skóry. W innym badaniu wykazano, że leczenie farmakologiczne grzybicy wsparte tlenoterapią hiperbaryczną prowadzi do zwiększenia skuteczności terapeutycznej. Stwierdzono, że u chorych z ostrym zespołem wieńcowym, poddanych terapii standardowej oraz jednorazowemu zabiegowi HBO znacząco skraca się czas trwania bólu. Po zabiegu HBO zaobserwowano również istotne zmniejszenie wystąpienia intensywności zaburzeń rytmu oraz przewodnictwa serca, niższe były także poziomy markerów wskazujących na uszkodzenie mięśnia sercowego. Badania doświadczalne przeprowadzone u chorych z udarem mózgu jednoznacznie wskazują na bardzo szybką poprawę stanu klinicznego po przeprowadzeniu serii zabiegów hiperbarii tlenowej. W kolejnym badaniu uzyskano zauważalnie wyższy wynik w kwestionariuszu oceny życia płciowego (International Index of Erectile Function) uzyskany po zakończeniu terapii HBO.

  •  Ryc. 1. Cykl oddychania tlenem hiperbarycznym


Lista wskazań do terapii HBO popartych dowodami w piśmiennictwie została ustalona przez Europejskie Towarzystwo Medycyny Hiperbarycznej (European Underwater and Baromedic Society, www.eubs.org) oraz Towarzystwo Medycyny Podwodnej i Hiperbarycznej (Undersea and Hyperbaric Medicine Society, www.uhms.org).

  •     Trudno gojące się rany (m.in. w przebiegu cukrzycy) – wprowadzenie terapii hiperbarycznej jako leczenia wspomagającego w przypadkach trudno gojących się ran doprowadziło do znacznej poprawy wyników leczenia. Dobry przykład stanowią efekty leczenia ran w przebiegu stopy cukrzycowej. Terapia HBO wspomaga w tym przypadku równolegle prowadzone leczenie chirurgiczne i antybiotykoterapię.
  •     Przeszczepy skórne – terapia HBO poprawia przepływ krwi przez przeszczep sprawiając, że erytrocyty są w stanie przemieszczać się przez zwężone naczynia włosowate, a płytki krwi znacznie mniej się zlepiają, rzadziej blokując przepływ krwi.
  •     Zapalenie kości oporne na leczenie – HBO może wspomóc leczenie poprzez dostarczenie leukocytom tlenu niezbędnego do walki z bakteriami. Dodatkowy tlen stymuluje aktywność komórek tworzących włókna, które zwykle stanowią podstawę nowej tkanki oraz wspomaga aktywność fibroblastów, poprawiając proces gojenia się.
  •     Popromienne uszkodzenie kości i tkanek miękkich – duże dawki promieniowania X wykorzystywane w terapii nowotworów, szczególnie w obszarze głowy, szyi, miednicy mogą doprowadzić do uszkodzenia zdrowych kości i narządów w obszarze działania wiązki. Promienie uszkadzają małe naczynia biegnące w kościach i tkankach miękkich powodując przewlekły niedobór tlenu i rozwój zakażenia. Po upływie miesięcy, a nawet lat od zakończenia leczenia mogą wystąpić objawy w postaci bólu, ograniczonej ruchomości i owrzodzeń. Jeśli nie zostanie podjęte szybkie leczenie, dolegliwości nasilają się. HBO wspomaga nie tylko działanie białych ciałek krwi w zwalczaniu infekcji, ale również stymuluje do prawidłowej pracy komórki odpowiedzialne za procesy naprawcze. Terapia ta prowadzi do wzrostu nowych naczyń krwionośnych i wspomaga utrzymanie uzyskanych wcześniej efektów leczenia.
  •     Zatrucie tlenkiem węgla (zaczadzenie) – tlenek węgla dostając się do organizmu blokuje dostarczanie i zużywanie tlenu w komórkach. Powinowactwo CO do hemoglobiny jest 200–250 razy większe niż tlenu oraz średni czas półtrwania CO we krwi trwa 5–6 godzin. HBO przy ciśnieniu 2,5 ATA skraca ten czas do 15–30 minut. W każdym przypadku zatrucia tlenkiem węgla pacjentowi powinien być podany czysty tlen tak szybko, jak to tylko możliwe. W ciężkich przypadkach zatruć terapia ta ratuje pacjentom życie. W stanach zatrucia tlenkiem węgla HBO działa poprzez następujące mechanizmy: tlen hiperbaryczny wspomaga usuwanie CO z komórek i krwi drogą oddechową lub poprzez jego utylizację w organizmie i redukuje uszkodzenia spowodowane przez tlenek węgla. Zwiększone ciśnienie redukuje obrzęk w obszarze uszkodzonych tkanek.
  • Oparzenia – na skutek oparzenia tkanek miękkich (skóra i mięśnie) dochodzi do gwałtownego spadku ich ukrwienia. Z powodu uszkodzenia ścian naczyń dochodzi do powstawania obrzęków, obejmujących głębokie warstwy skóry i mięśni, co w efekcie może doprowadzić do większych uszkodzeń niż pierwotny uraz. HBO redukuje obrzęki oraz zmniejsza utratę płynów przez powierzchnię uszkodzonej skóry. Tlen docierając do tkanek uszkodzonego obszaru wspomaga proces gojenia. Efekty terapii HBO są uzależnione w tym przypadku od szybkości jej zastosowania.
  •     Zatorowość powietrzna lub...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań czasopisma "Naturoterapia w praktyce" w roku + wydania specjalne
  • Nielimitowany dostęp do całego archiwum czasopisma
  • Dodatkowe artykuły i filmy
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy