Dołącz do czytelników
Brak wyników

Medycyna wschodu

23 czerwca 2022

NR 31 (Czerwiec 2022)

Jak w ujęciu medycyny chińskiej dostroić się do lata, aby zachować równowagę

0 24

Każda pora roku w medycynie chińskiej związana jest z jednym z Pięciu Elementów (Ogniem, Ziemią, Metalem, Wodą, Drzewem). 14 maja 2022 r. według kalendarza chińskiego rozpoczęło się lato. Najcieplejszy okres w roku większości z nas kojarzy się z radością, słońcem, wakacjami, rozluźnieniem i dobrym nastrojem. Nic dziwnego, ponieważ ten czas związany jest w medycynie chińskiej z elementem Ognia. Ogień przyciąga, ogrzewa i zbliża ludzi.

Każdy z pięciu elementów emanuje określoną jakością energii, przynosząc zmianę pogody. Obserwujemy te cykliczne przeobrażenia w przyrodzie i w zachowaniu zwierząt. Jest to dla nas całkowicie zrozumiałe. Mniej oczywisty wydaje się natomiast wpływ warunków zewnętrznych na funkcjonowanie naszego organizmu. Zmiany, które obserwujemy w naturze, mają wpływ na wszystkie żywe istoty, dlatego tak istotne jest odżywianie się i funkcjonowanie zgodne z porą roku. Dzięki temu jesteśmy dobrze przygotowani na kolejny sezon. Oznacza to, że nasze organizmy są w równowadze, dzięki czemu są silniejsze i bardziej odporne na zmiany klimatyczne i ewentualny kontakt z patogenami. Wiedza, z której korzysta medycyna chińska, pochodzi z wieloletnich obserwacji zjawisk zachodzących we wszechświecie. Pojawiają się one cyklicznie i wynikają z pełnego obiegu Ziemi wokół Słońca w ciągu jednego roku. W tym czasie zmieniają się proporcje między yin i yang, a co za tym idzie zmiany w przyrodzie. Te same procesy obserwujemy także w cyklu dobowym. W trakcie obrotu Ziemi wokół własnej osi względem Słońca zmienia się również ilość yin i yang. Yangqi w ciele wraz ze wschodem słońca zaczyna przesuwać się do zewnętrznych części ciała, w stronę skóry i otwierają się pory. Największa aktywność yang przypada w południe, kiedy słońce jest najwyżej i jest go najwięcej. Wraz z zachodem słońca yangqi kieruje się do wnętrza ciała, a pory skóry się zamykają. To, co dzieje się w poszczególnych porach dnia, zachodzi również w trakcie zmieniających się pór roku. Wschód słońca to czas wiosny, południe to lato, zachód odpowiada czasowi jesieni, a noc to okres zimy (ryc. 1). Cykliczność pozwala nam przewidywać zmiany i ich wpływ na nasz organizm, a dzięki temu wiemy, w jaki sposób możemy wspierać równowagę w naszym ciele. Życie zgodne z porami roku opiera się na odpowiednim podążaniu za krążeniem energii yang i yin w cyklu dobowym i rocznym. „Kluczem do utrzymania zdrowia jest umiejętność regulowania yin i yang w ciele”1. „Ten, kto nie podąża za ruchem energii żywiołów, zmieniającym się w rytm pór roku, naraża się na zastój qi wątroby i wiosną choruje. Jego serce latem słabnie i wyczerpuje się energia yang. Jesienią cierpi na zastój energii płuc, a zimą zużywa jing nerek”2.
 

POLECAMY

Jakie zmiany zachodzą latem

Lato przypada po wiośnie, czyli po okresie szybkiego wzrastania, kiełkowania i wypuszczania młodych pędów. To czas najbardziej sprzyjający dojrzewaniu wszystkiego. Nie ma już tak intensywnego ruchu w górę, za to wszystko wokół zaczyna rozkwitać, owoce – korzystając z dużej ilości słońca – nabierają kolorów i smaków. Bujny rozwój roślinności i bogactwo pożywienia sprzyjają również rozwojowi zwierząt. W tym okresie pojawia się potomstwo większości gatunków. Zwierzęta i rośliny wykorzystują ten sprzyjający czas na dobre odżywienie, kwitnienie, zajęcie się potomstwem i po prostu korzystanie z energii ognia. Odpowiednia ilość ciepła i światła daje możliwość zebrania obfitych plonów, które wypełnią spichlerze na czas jesieni i zimy. Jest to najbardziej aktywny czas w ciągu całego roku. To czas największego yang. Związane jest to z większą ilością słońca w ciągu dnia. My również powinniśmy korzystać z darów lata. Ciepło wpływa na zmniejszenie napięcia mięśni, dzięki czemu czujemy się bardziej odprężeni i zrelaksowani. Odczuwamy radość, zadowolenie i przyjemność.

Jak zawsze, każdy kij ma dwa końce. Korzystamy z dominującej energii yang, której potrzebujemy na kolejne sezony, pamiętając, że nadmiar gorąca będzie wpływał destrukcyjnie. W przyrodzie powoduje więdnięcie roślin, brązowienie liści i wysychanie zbiorników. U człowieka natomiast skutkuje niedoborem płynów, przegrzaniem, osłabieniem. Z tego właśnie powodu tak ważne jest zachowanie równowagi między energiami yin i yang, a więc dostosowanie diety i aktywności do panujących warunków zewnętrznych

Element ognia

Lato należy do Przemiany Ognia. Z punktu widzenia medycyny chińskiej każda pora roku to czas, kiedy możemy poczuć i naładować się energią, która wtedy dominuje. Jak w takim razie dostroić się do lata?

Element Ognia dotyczy tego, co jest tu i teraz. To czas rozkoszowania się ciepłem, spędzania czasu wspólnie z rodziną i przyjaciółmi, najlepszy, żeby nauczyć się doświadczać, zatrzymać się na chwilę i zwyczajnie poczuć to, co nas otacza. Aby jeszcze intensywniej połączyć się z energią lata, możemy wstawać wczesnym rankiem, wyjść na zewnątrz i tak jak rośliny „nakarmić” się energią słońca. Myśląc o energii Ognia, przywołujemy naturalną, bezinteresowną miłość do wszystkich stworzeń, która emanuje tak jak promieniuje ciepło z ogniska.

Ogień wiąże się także z wewnętrznym ciepłem, które potrzebne jest do wszystkich procesów fizjologicznych: do swobodnego przepływu krwi, do wzrastania, transformacji i przyswajania substancji. Niedostateczna ilość ciepła prowadzi do spowalniania wszystkiego, zaczyna pojawiać się zimno, które wywołuje marznięcie początkowo stóp i dłoni, a później także odczucie zimna w całym ciele. Brak ciepła sprzyja również kumulowaniu się wilgoci i zimna, które objawiają się wzdęciami brzucha i uczuciem ciężkości. Latem chłoniemy energię yang, żeby wystarczyło nam jej na czas jesieni i zimy, kiedy zaczyna dominować yin, czyli zimno i wilgoć. Warto pamiętać, że o yangqi ciała szczególnie powinny dbać osoby, które żyją w chłodnym klimacie. 

Zadaniem energii yangqi jest także ochrona powierzchni ciała przed wniknięciem patogenów. Jeśli yangqi słabnie, to zmniejsza się nasza możliwość ochronny i powstaje droga dostępu dla drobnoustrojów. Spada nasza odporność, stajemy się bardziej podatni na choroby i wpływy czynników klimatycznych (np. przewianie, zmarznięcie). Możemy to zaobserwować np. jesienią, kiedy pojawiają się częste infekcje. Jeśli nie zadbamy o yangqi latem, wtedy nasza ochrona (odporność) spada. Wewnątrz ciała zaczyna dominować zimno i wilgoć, a wraz z nadejściem jesieni również na zewnątrz zaczyna być coraz zimniej i wilgotniej. Brak wystarczającej ilości yangqi powoduje, że nasze organizmy zaczynają chorować.

Ogień i powiązane z nimi narządy

Każdy z pięciu elementów przejawia się na poziomie fizycznym, umysłowym i duchowym. Z punktu widzenia medycyny chińskiej są one nierozerwalne, gdyż cały czas mówimy o tym samym qi. Podobnie zakres działania narządów, które są powiązane z daną przemianą dotyczy tych trzech poziomów. Do każdej Przemiany przynależy para narządów, z których jeden jest narządem zang (pełnym), a drugi fu (pustym). Narządy zang w tym zestawieniu są yin i funkcjonalnie bardziej związane z przechowywaniem energii qi i esencji. Narządy fu w stosunku do zang są yang i związane głównie z oddzielaniem, transportem i transformacją. Stanowią one parę yin-yang i uzupełniają się w swoich funkcjach. W medycynie chińskiej narządy te nie oznaczają jedynie narządu anatomicznego, ale powiązane są z kanałami, określonymi warstwami anatomicznymi, emocjami i specyficznymi funkcjami fizjologicznymi. Ich zakres działania rozpatrywany jest dużo szerzej niż w przypadku medycyny zachodniej. Nie oznacza to jednak, że oba te spojrzenia się wykluczają. Wręcz przeciwnie – są bardzo zbliżone, z tą różnicą, że w ujęciu chińskim mamy więcej wymiarów i szerszy kontekst. Narząd fizyczny jest tylko jednym z aspektów, najbardziej skondensowaną formą qi w całym układzie. 

Z Elementem Ognia powiązane są dwie pary narządów: Serce i Jelito Cienkie oraz Osierdzie i Sanjiao. 
 

Tab. 1. Podział ciała według kategorii yin i yang
yin yang
Narządy zang: serce, wątroba, płuca, śledziona, nerki, osierdzie Narządy fu: jelito cienkie, pęcherzyk żółciowy, jelito grube, żołądek, pęcherz moczowy, sanjiao
Brzuch Klatka piersiowa
Przód Tył
Tułów i kończyny Głowa
Przywspółczulny układ Współczulny układ
Wnętrze Zewnętrze

Źródło: Hamid Montakab Medycyna Chińska w Praktyce

Serce

Chińczycy często opisywali działanie narządów, porównując organizm do dobrze zarządzanego państwa. W tym spojrzeniu serce pełni funkcję cesarza i przez Chińczyków nazywane jest rezydencją Shen. „W trakcie życia człowieka shen reprezentuje świadomość, jak również funkcje mentalne i emocjonalne, które czerpią swoje energie z Potrójnego Ogrzewacza”3. Dzięki obecności shen serce nadzoruje pracę wszystkich innych organów, wyznaczając priorytety zadań. Relacja między sercem a mózgiem jest także widoczna w zachodniej embriologii. Zarówno komórki serca, jak i mózgu powstają z komórek grzebienia nerwowego. Ten związek wyjaśnia również funkcje serca związane z możliwościami umysłowymi, inteligencją, pamięcią i percepcją – umiejętnością bycia obecnym, świadomym. Dobra jakość energii Ognia to dobra pamięć, jasność myślenia, koncentracja. Wszelkie problemy w tym obszarze, takie jak mgła mózgowa, znużenie, osłabienie pamięci, trudność w skoncentrowaniu się, są informacją o zaburzeniach w obrębie tego elementu. 

Na poziomie ekspresji odpowiada za nawiązywanie kontaktu ze światem zewnętrznym oraz objawia się wyraźną i spójną mową. Przemiana Ognia na poziomie emocjonalnym zarządza miłością, pasjami i współczuciem. Jakość qi serca fizycznie widoczna jest w blasku i w iskrze w oczach. Z kolei nienawiązywanie kontaktu wzrokowego i „puste” spojrzenie będą sugerowały patologię serca.

Do Elementu Ognia należy także Osierdzie, które z punktu widzenia medycyny chińskiej odpowiada za funkcje pompowania krwi i ochrony czystego shen. W akupunkturze to właśnie kanał osierdzia jest wykorzystywany do leczenia zaburzeń serca. Funkcje serca i osierdzia będę opisywała wspólnie. Za pomocą krwi kontaktują się z innymi narządami. Na poziomie fizycznym odpowiadają za rozprowadzanie krwi naczyniami, tak aby każda komórka została zaopatrzona w tlen i substancje odżywcze. Wraz z krwią rozprowadzane jest także ciepło. Wyrazem dobrej jakości qi serca jest różowa, promienna, pełna blasku cera. 

Jelito cienkie

Z punktu widzenia funkcjonalnego należy tu także dwunastnica, jelito czcze i kręte. To miejsca dalszych procesów trawiennych, wchłaniania substancji i przekazywania niepotrzebnych resztek dalej do jelita grubego i pęcherza moczowego. Głównym zadaniem, oprócz wchłaniania, jest oddzielenie czystego od nieczystego, tego – co nasz organizm wykorzysta, a co jest zbędne i może zostać wydalone. Odbywa się to zarówno na poziomie fizycznym, jak i psychoemocjonalnym. Nieczyste płyny i substancje usuwane są poprzez pęcherz moczowy i jelito grube. Na poziomie mentalnym natomiast jelito cienkie decyduje, jakie informacje będą dla nas przydatne, a które należy odrzucić. Dobrze działające jelito cienkie oznacza, że z mnogości bodźców i informacji, które do nas docierają, potrafimy przesiać i wydobyć te, które mają sens. Z tego powodu powinniśmy spożywać posiłek w spokoju, a nie przed telewizorem czy komórką, żeby jelito cienkie miało jasność, co ma trawić. Zajęte trawieniem informacji nie strawi dobrze pokarmu. Z tego punktu widzenia możemy je sobie wyobrazić jako filtr, który zatrzymuje wszystko, co ma nam służyć, a wszystko to, co nieużyteczne, przekazuje dalej – do jelita grubego, w którym odbywa się ostateczna selekcja.

Objawy, które mogą wskazywać na zaburzenia pracy jelita cienkiego, to: wrzody, ropnie, trądzik, egzemy, reumatyzm, dna moczanowa (jelito cienkie nie oczyszcza dobrze z toksyn), problemy z trawieniem. Na poziomie umysłu: wulgarny język, nieprzyzwoite zachowania, brak umiejętności rozumienia rozmówcy i jasnego wyrażenia własnych myśli.

San jiao - potrójny ogrzewacz

Nie jest narządem fizycznym (anatomicznym), tylko łączy funkcje różnych narządów, tworząc przestrzeń dla procesów trawienia, wchłaniania i produkcji. Został podzielony na trzy części: górną, środkową i dolną, a każda z nich odpowiedzialna jest za inne procesy. Górny ogrzewacz odpowiada za absorpcję pożywienia i wody oraz skierowanie powietrza do Dolnego Ogrz...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań czasopisma "Naturoterapia w praktyce" w roku + wydania specjalne
  • Nielimitowany dostęp do całego archiwum czasopisma
  • Dodatkowe artykuły i filmy
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy