Dołącz do czytelników
Brak wyników

Medycyna wschodu

25 sierpnia 2022

NR 32 (Sierpień 2022)

Jesień. Czas zwolnienia w TCM

0 129

Zakończył się okres dojrzewania i pełnego rozkwitu, który mogliśmy zaobserwować latem. Wychodząc na spacer, zauważymy, że temperatura powoli spada, coraz częściej pojawiają się deszcze i mgły. Przyglądając się uważniej, zobaczymy, jak rośliny i zwierzęta powoli zaczynają przygotowania do nadchodzącej zimy. Słońce chowa się za horyzontem wcześniej, więc dni stają się coraz krótsze. Szczególnie rano i wieczorem czujemy wilgoć i chłód. Procesy, które obserwujemy w przyrodzie, wpływają na naszą fizjologię. W jaki sposób możemy przygotować się do zimy? Jak możemy zadbać o siebie jesienią, by nie dopadła nas chandra lub przeziębienie?

W poprzednim artykule wspomniałam, że pory roku pojawiają się cyklicznie i wynikają z pełnego obiegu Ziemi wokół Słońca w ciągu jednego roku. W tym czasie zmieniają się proporcje między yin i yang, między dniem i nocą. Zmiany, które możemy zaobserwować w ciągu roku, widoczne są także w cyklu dobowym. W trakcie obrotu Ziemi wokół własnej osi względem Słońca również ilość i proporcje yin i yang się zmieniają. Yangqi w ciele wraz ze wschodem słońca zaczyna przesuwać się do zewnętrznych części ciała, w stronę skóry i otwierają się pory. Największa aktywność yang przypada w południe, kiedy jest najwyżej i jest go najwięcej. Wraz z zachodem słońca yangqi kieruje się do wewnątrz ciała, a pory skóry się zamykają. To, co się dzieje w poszczególnych porach dnia, adekwatnie zachodzi w trakcie następujących po sobie pór roku. Wschód słońca to czas wiosny, południe to lato, zachód odpowiada czasowi jesieni i noc to okres zimy. Wiedząc, że jesień to czas, kiedy ilość słońca jest mniejsza, a jeszcze przed nami czas zimy, powinniśmy dobrze zadbać o nasze zasoby, aby wystarczyło nam ich aż do wiosny, kiedy cała przyroda budzi się z powrotem do życia. Przyjrzyjmy się, jak rośliny i zwierzęta radzą sobie jesienią.

Zmiany w przyrodzie, jakie obserwujemy jesienią

Jesień według chińskiego kalendarza rozpoczyna się 13 sierpnia i trwa do 25 października. W każdej porze roku dominuje jedna przemiana, która została scharakteryzowana dzięki obserwacji nieba i zmian zachodzących w przyrodzie. Latem wszystko osiągało swoją dojrzałość, natomiast jesień to czas zwolnienia i kierowania energii do wnętrza. Ten czas jest związany z ruchem w dół i do środka. W praktyce oznacza to, że zaczynamy „oszczędzać” nasze zasoby i kierować odżywienie do naszego centrum. Jest to moment, kiedy faza yang przechodzi w fazę yin (powoli zaczyna dominować yin). Dla przypomnienia energia yin jest związana z zimnem, wilgocią i koncentrowaniem energii (tab. 1). Przyroda zaczyna przygotowywać się na nadejście zimy. Możemy to zaobserwować u roślin, u których liście najpierw zmieniają kolor, a następnie więdną i opadają (ruch w dół). W ten sposób rośliny ograniczają utratę wody i substancji odżywczych, które zimą będą trudne do pobrania. Jednocześnie zgromadzone w pędach substancje odżywcze chronią je przed mrozem (ruch do środka). 
 

POLECAMY

Tab. 1. Atrybuty yin i yang
  Yang Yin
Yin/yang
w kosmosie
Niebo Ziemia
Słońce Księżyc
Noc Dzień
Ogień Woda
Gorąco Zimno
Góra Dół
Zewnętrzne Wewnętrzne
Rozprzestrzenianie Kontrakcja
Yin/yang
w ogólnych
aspektach
Aktywne Pasywne
Męskie Żeńskie
Szybkie Wolne
Suche Wilgotne
Tył Przód
Funkcja narządu (np. oddychanie) Struktura narządu (np. płuca)

Źródło: Montakab H. Medycyna Chińska w praktyce, s. 13.


Zwierzęta, które nie zmieniają miejsca pobytu, zaczynają gromadzić zapasy na zimę i szukają miejsca na kryjówkę, w której będą mogły przetrwać najzimniejszy okres w roku. Ssaki, które są aktywne zimą, zmieniają futro na gęstsze i cieplejsze. 
Okres od wiosny do zimy pokazuje nam cykle życia. Obserwując zmiany zachodzące w przyrodzie, widzimy pełen obraz życia od narodzin aż do śmierci. Koniec jest jednocześnie początkiem czegoś nowego. Szczątki roślin i rozkładające się liście odżywią glebę, która stanie się pożywieniem dla innych organizmów. W miejscu pustych pędów wiosną rozwiną się nowe liście. Ten cykl uświadamia nam, że czasami trzeba odrzucić to, co stare i niepotrzebne, aby zrobić miejsce na coś nowego. Z tym właśnie związany jest element metalu, który dominuje jesienią.

Element Metalu

Jesień związana jest z Przemianą Metalu. Każda z pięciu przemian jest nam potrzebna do zrozumienia cyklu życia. Patrząc na istnienie ludzkie w ten sposób, wiosna jest czasem narodzin, lato okresem dojrzewania, jesień związana jest ze starością, a zima z czasem odchodzenia. Każdy z tych okresów przynosi nam inne doświadczenia, inne lekcje do przerobienia. Jeśli przyjrzymy się temu, co się dzieje jesienią w przyrodzie, zauważymy, że przyroda zwalnia. Metal związany jest właśnie ze zwolnieniem i zachowywaniem energii. Minął niedawno okres gorącego lata, intensywnych spotkań ze znajomymi, czasu, w którym dominowała energia Ognia. Metal pomaga nam otrzeźwić się z emocjonującego lata i uczy nas, jak wydatkować energię, żeby starczyło nam jej aż do zimy. Dzięki temu potrafimy określić, ile mamy zasobów, i wiemy, jak nimi zarządzać – przez co umiemy podejmować jasne, dobre dla nas decyzje. Metal możemy wyobrazić sobie jako nóż, który odcina kłosy pełne ziaren i zachowuje to, co korzystne do życia, a resztę odcina. Dzięki jego energii potrafimy odrzucić to, co nieprzydatne, i zachować tylko to, co wartościowe i potrzebne. Dotyczy to także naszych emocji, myśli, przywiązań. Energia Metalu potrzebna jest nam do oczyszczenia serca i umysłu z niepotrzebnych myśli i emocji, żebyśmy mogli rozwijać się dalej i mieli przestrzeń na przyjęcie tego co nowe.
Jesień to czas ruchu do środka, więc sprzyja refleksjom nad życiem, przyjrzeniu się sobie bardziej. Jest to doskonały moment na zrobienie ostatecznego rozrachunku, czy emocje, przekonania, które mam, są mi potrzebne i chcę je pielęgnować, czy są dla mnie męczące, frustrujące i nie pozwalają mi iść do przodu, więc chcę je odrzucić/przetransformować. Jakość Metalu daje nam możliwość wyciągnięcia esencji ze wszystkiego, co spożywamy i doświadczamy. Każda substancja, emocja, idea są dobre przez określony czas, po czym nie możemy już z nich nic więcej wydobyć i to jest moment, kiedy musimy je zostawić, by móc iść dalej.
Metal związany jest także ze stawianiem granic, które mają nas chronić. Na poziomie fizycznym związany jest ze skórą, która stanowi barierę między światem zewnętrznym i wnętrzem organizmu, odpowiada za pierwszą linię obrony przed wniknięciem patogenów. Na poziomie mentalnym daje nam poczucie własnej wartości, wiedzę, co jest dobre, a co złe. Wzmacnia w nas siłę i wartość, dzięki której nie musimy się zmieniać i dostosowywać do innych ludzi. Przynosi nam spokój wewnętrzny wynikający z przekonania, że jesteśmy częścią większej, spójnej całości i tu jest nasze miejsce.
Przemiana Metalu związana jest z poczuciem, że jest określony ład i porządek, a świat podlega wyższym regułom. Wszystko ma swoje miejsce i swój czas, a my jesteśmy pod wpływem tych powtarzających się cykli. Codziennie o poranku wschodzi słońce, a o zmierzchu zachodzi. Po lecie przychodzi czas jesieni. Jesteśmy w stanie to przewidzieć i dzięki temu możemy dostrzec głęboki sens każdego z tych procesów. Dobra jakość Metalu w nas to dobra organizacja pracy, systematyczność i umiejętność utrzymania porządku w przestrzeniach, w których przebywamy.
Metal to także dostrzeganie piękna. Przyroda karmi nas całą paletą barw, które możemy podziwiać. Jakość Metalu związana jest z perfekcją, dbaniem o szczegóły, najwyższą jakością i czystością. Nie ma czasu na przeciętność. 

Metal i powiązane z nim narządy
Każdy z pięciu Elementów przejawia się na poziomie fizycznym, umysłowym i duchowym. Z punktu widzenia medycyny chińskiej są one nierozerwalne, gdyż cały czas mówimy o tym samym qi. Podobnie zakres działania narządów, które są powiązane z daną przemianą, dotyczy tych trzech poziomów. Do każdej Przemiany przynależy para narządów, z których jeden jest narządem zang (pełnym), a drugi fu (pustym). Kiedy opisujemy funkcje narządów w ujęciu medycyny wschodniej, opisujemy działanie narządu nie tylko pod kątem jego fizycznego wyrazu, ale bierzemy także pod uwagę powiązany z nim kanał, warstwy anatomiczne, emocje i specyficzne funkcje fizjologiczne. Ich zakres działania rozpatrywany jest dużo szerzej niż w przypadku medycyny zachodniej. Nie oznacza to jednak, że oba te spojrzenia się wykluczają. Wręcz przeciwnie, są bardzo zbliżone – z tą różnicą, że w ujęciu chińskim mamy więcej wymiarów i szerszy kontekst. Narząd fizyczny jest tylko jednym z aspektów, najbardziej skondensowaną formą qi w całym układzie.
Z Elementem Metalu związane są Płuca (zang) i Jelito Grube (fu). Ich głównym zadaniem jest przyjmowanie i usuwanie. 

Płuca
Chińczycy często opisywali działanie narządów, porównując organizm do dobrze zarządzanego państwa. W poprzednim artykule pisałam o Sercu, którego działanie porównywane jest do urzędu Cesarza. Płuca w tym spojrzeniu są bliskim współpracownikiem Serca i odpowiadają za strategię. 
Jest to narząd, dzięki któremu podczas wdechu uzyskujemy tlen z otoczenia. Wszyscy wiemy, że bez niego nie ma możliwości utrzymania funkcji życiowych. Płuca odpowiadają także za transformację wdychanego powietrza w czyste qi oraz za rozprowadzanie go w kanałach, dzięki czemu każda komórka ciała zostaje zaopatrzona właśnie w czyste qi. Dzięki płucom wraz z wydechem oczyszczamy organizm, pozbywając się niepotrzebnego CO2.
 Chińczycy widzieli jeszcze inny aspekt procesu oddychania – bezpośrednie połączenie z Czystą Energią Qi z Niebios. Ta łączność nadaje naszemu życiu jakość i wyższy cel. „Potrzebujemy przewodnictwa i wskazówek czystej energii Qi z niebios, która da nam natchnienie i pomoże uświadomić sobie własny potencjał”[1]. Przy patologii płuc, kiedy brakuje tego połączenia może pojawić się brak radości życia i poddanie się, a także kurczowe trzymanie się schematów, upór czy trudności w zmianie nawyków, nawet jeśli nam one szkodzą.
Płuca dostarczają qi do krwi, dzięki czemu umożliwiają jej krążenie w naczyniach. W zachodniej fizjologii widzimy zależność między oddychaniem a pracą serca. „Wdech pozwala krwi płynąć z serca do płuc, by została natleniona, a wydech wypycha krew do serca”[2].
W medycynie chińskiej z płucami związana jest skóra.
Stanowi ona naszą granicę przed światem zewnętrznym i pierwszą linię obrony. Odpowiednie jej odżywienie i nawilżenie, utrzymanie prawidłowej temperatury na powierzchni oraz ochrona powierzchni ciała przed czynnikami patogennymi zarządzane są właśnie przez płuca. Wygląd skóry (grubość, gładkość) informuje nas o jakości pracy tego narządu. Cienka, wysuszona i pomarszczona skóra świadczy o osłabieniu qi płuc. Prawidłowa zaś ich praca będzie wspierała naszą odporność. 
Ważną funkcją tego narządu jest też regulowanie pasażu wody, dlatego jest on nazywany „górnym źródłem płynów”. Jak już wcześniej wspomniałam, doprowadza płyny do skóry, dzięki czemu jest ona prawidłowo nawilżona i ogrzana. Prawidłowo odżywiona skóra, włoski na skórze i pory skóry umożliwiają skuteczną obronę i utrzymanie wydzielania potu na odpowiednim poziomie. Zaburzenie tej funkcji wpływa na osłabienie bariery i możliwość wnikania patogenów. Płuca zawiadują ruchem w dół i funkcjonalnie połączone są z nerkami, do których zsyłają płyny i qi. Kiedy ruch qi w dół jest osłabiony, dochodzi do zatrzymywania wody w ciele, do zaparć i zatrzymywania moczu. 

Jelito grube
Jest ono odpowiedzialne za ostateczne przyjmowanie substancji odżywczych i absorbcję płynów oraz za transportowanie związane z ruchem perystaltycznym jelit. To niezwykle ważna funkcja, ponieważ to, co zostanie wydalone wraz z wypróżnieniem, jest ostateczną eliminacją. Jest tu widoczny Element Metalu – oczyszczanie ciała z tego, co niepotrzebne. Brak prawidłowej fizjologii jelita grubego powoduje, że zaczynamy gromadzić toksyny i nie możemy wchłaniać potrzebnych składników. Zanieczyszczenie organizmu powoduje, że inne narządy również przestają działać prawidłowo.
Druga jego rola jest związana z produkowaniem wei qi – energii obronnej. Jelita wspierają bowiem płuca w tworzeniu bariery ochronnej. W zachodniej fizjologii mówimy o probiotycznej florze jelitowej, która odgrywa ważną rolę w budowaniu odporności.
Na poziomie mentalnym jelito grube również odpowiada za to, co ostatecznie „staje się” nami, a co może zostać odrzucone. Kiedy jelito grube nie działa prawidłowo, wszystko zaczyna zalegać i zatruwać organizm. Objawem tego może być wulgarny język, niemoralne zachowania i bałaganiarstwo.  

Wskazówki na jesień

„Z nadejściem jesieni aura się ochładza, podobnie jak ochładzają się emocje. Dlatego ważne jest, by zachować spokój i nie dopuścić do depresji. Dzięki temu można łagodnie przejść w okres zimy”[3]. Energia Metalu związana jest z ruchem w dół i do środka, a więc jest to dobry czas na zajęcie się sobą i wsłuchanie się w swoje potrzeby. Być może, potrzebujesz większej ilości snu. Jesień to idealna pora, żeby zadbać o zdrowy i spokoj...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań czasopisma "Naturoterapia w praktyce" w roku + wydania specjalne
  • Nielimitowany dostęp do całego archiwum czasopisma
  • Dodatkowe artykuły i filmy
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy