Dołącz do czytelników
Brak wyników

Medycyna wschodu

18 lutego 2021

NR 23 (Luty 2021)

Libido kobiety w ujęciu tradycyjnej medycyny chińskiej

83

Libido – z łaciny „chęć, żądza, namiętność, gorące pragnienie” – to pożądanie aktywności seksualnej (według Freuda) lub w szerszym znaczeniu „energia aktywności życiowej”, naturalny impuls do doświadczania życia (według Junga). Dziś odnosimy libido głównie do erotycznej sfery życia i rozumiemy je jako popęd seksualny. Nie ma jednak wątpliwości, że na libido mają wpływ czynniki zarówno biologiczne, jak i psychologiczne i społeczne. Dlatego też w holistycznym podejściu libido należy traktować jako przejaw kondycji zdrowotnej całego organizmu.

Zespół obniżonego popędu seksualnego to częste zaburzenie, które polega na przewlekłym lub nawracającym obniżeniu lub braku popędu seksualnego, fantazji seksualnych i potrzeby podejmowania aktywności seksualnej. W zależności od grupy wiekowej może dotyczyć od około 10% do ponad 40% kobiet, a przyczyn spadku libido można doszukiwać się w wielu obszarach życia.

POLECAMY

Spojrzenie Wschodu i Zachodu 

O popędzie seksualnym i tym, co na niego wpływa, wiemy już dużo dzięki nowoczesnej nauce, ale z ciekawej perspektywy ukazuje go także tradycyjna medycyna chińska (TMCh) – holistyczny system medyczny oparty na zupełnie innym modelu naukowym niż biomedycyna. 
Według TMCh fundamentem zdrowia całego organizmu są zasoby „esencji”, która warunkuje długofalowe i powolne procesy życiowe (narodziny, wzrost, dojrzewanie, prokreacja) oraz „yang”, czyli podstawowa siła życiowa, podtrzymująca krążenie, procesy przemiany i każdą aktywność życiową3. Kondycja esencji i potencjał yang wyrażają się poprzez płodność i wigor seksualny, dlatego jeśli dochodzi do obniżenia libido, uważa się to za przejaw „niedoboru yang”5, 6. Ponieważ zasoby esencji i siła yang wyczerpują się wraz z upływem czasu, spadek libido jest naturalną konsekwencją procesów starzenia, ale może być także oznaką ogólnego osłabienia organizmu i wynikać z działania niekorzystnych czynników środowiskowych. 

Zaburzenia hormonalne

Na poziomie biologicznym popęd seksualny regulowany jest przez hormony płciowe i neuroprzekaźniki. U kobiet podlega zmianom w rytm cyklu menstruacyjnego i narasta w fazie owulacji, kiedy ma miejsce wzrost estrogenów, oraz przed menstruacją, kiedy podwyższony jest poziom testosteronu. W pozostałych okresach cyklu libido jest niższe. W związku ze zmianami hormonalnymi popęd płciowy jest obniżony także podczas ciąży, połogu i karmienia piersią, słabnie też w okresie premenopauzy i po menopauzie5. 
Pewne wahania poziomu libido są więc naturalne i nie budzą niepokoju, a w zaawansowanym wieku można złożyć utratę libido na karb procesów starzenia. Jednak jeśli u kobiet w młodszym wieku obniżenie libido utrzymuje się w sposób długotrwały, bywa to wynikiem zaburzeń hormonalnych, takich jak: niedoczynność tarczycy, niedoczynność nadnerczy, hiperprolaktynemia, czy zespół policystycznych jajników. 
Libido jest wskaźnikiem sił witalnych i kondycji organizmu. Jest więc obniżone u kobiet wyczerpanych ciążą, porodem czy laktacją, ponieważ ciąża wyczerpuje esencję, a karmienie piersią wyczerpuje krew. Mleko matki (nazywane w TMCh „białą krwią”) wytwarzane jest z substancji rozprowadzanych przez krew, dlatego na czas karmienia piersią zatrzymuje się menstruacja i spada libido. W połogu i podczas laktacji kobieta potrzebuje wzmocnienia qi, odżywienia krwi i esencji. Służą do tego wzmacniające buliony z karpia czy kurczaka, gotowane z ziołami wzbogacającymi qi, krew i esencję*. 
Z kolei okres przekwitania to czas, gdy na skutek spadku zdolności do regeneracji i pogłębiających się deficytów krwi i esencji natura definitywnie wyłącza płodność i zatrzymuje menstruację, pojawiają się też w ciele objawy suchości. Objawy suchości (zmarszczki, suche włosy, sucha skóra, suchość błon śluzowych) – wskazują na niedobór yin, brak płynów wewnętrznych i osłabienie krwi. Objawy klimakterium – uderzenia gorąca, poty, niestabilność emocjonalna, niepokój wewnętrzny, zaburzenia snu, spadek pamięci i koncentracji, osteopenia i osteoporoza, siwienie włosów, przyspieszone pogłębianie się zmarszczek, narastanie objawów suchości w ciele – to typowy zestaw objawów niedoboru yin i braku zakotwiczenia yang oraz leżącego u podłoża tego stanu wyczerpania esencji. Wprawdzie pozorna nadaktywność yang może u niektórych kobiet powodować w tym wieku zwiększone libido, ale wszechobecna suchość w ciele znacznie utrudnia współżycie płciowe. Ważne strategie działania w tym okresie życia to wzmacnianie esencji, nawilżanie płynów, odżywianie yin i stabilizowanie yang. 
Medycyna chińska pozwala nie tylko regulować patologiczne zmiany systemu hormonalnego, ale także spowolnić tempo procesów starzenia. Po przekroczeniu 35. roku życia zaczyna słabnąć wydolność układu pokarmowego, a tym samym zdolność organizmu do regeneracji, regulacji i prokreacji7, przez co stopniowo słabnie także popęd seksualny, choć jest to proces powolny i długotrwały. 
Niezależnie od przyczyny spadku libido, do leczenia niedoborów pomocne są produkty wzmacniające siły witalne (czyli „qi”), odżywiające krew, wzbogacające esencję, jak również „toniki yin” o działaniu nawilżającym, czy „toniki yang”, które wzmacniają i ogrzewają organizm. 

Choroby osłabiające libido

Do osłabienia libido może doprowadzić również stan chorobowy, ostry czy przewlekły. Podczas grypy czy przeziębienia priorytetem jest zwalczenie choroby i odzyskanie zdrowia, dlatego organizm – w ramach „oszczędzania” energii witalnej – wycisza impulsy popychające do nas do wzmożonej aktywności i tłumi popęd płciowy. Podobnie się dzieje w przypadku chronicznych chorób ogólnoustrojowych. Cukrzyca, otyłość, nadciśnienie tętnicze, astma i inne choroby przewlekłe także mogą spowodować obniżenie libido.
Utratę libido podczas choroby można więc potraktować jako przejaw biologicznego mechanizmu regulacyjnego. Natura „utrudnia” poczęcie nowego życia w stanie choroby i osłabienia organizmu, tłumiąc ochotę na seks i uniemożliwiając zajście w ciążę. Dzięki temu organizm matki jest chroniony przed dalszym słabnięciem, a jednocześnie zminimalizowane jest ryzyko przyjścia na świat słabych, niedoborowych osobników. 
Z tego punktu widzenia spadek libido u kobiet, podobnie jak zaburzenia erekcji u mężczyzn, należy więc potraktować jako poważny sygnał ostrzegawczy, wskazujący na poważne rozregulowanie równowagi. 

Leki a spadek popędu seksualnego

Obniżenie libido jest też na liście skutków ubocznych stosowania leków alopatycznych. Tak działają leki obniżające ciśnienie krwi, antydepresanty, leki psychotropowe, nasenne, leki przeciwpadaczkowe i środki antykoncepcyjne. Przy dłuższym stosowaniu wykazują niepożądane działania, które z punktu widzenia medycyny chińskiej prowadzą do „niedoboru yang”, a w konsekwencji powodują nagromadzenie patologicznego „śluzu” i „zastój krwi”. Przykładowo skutki uboczne leków hipotensyjnych – zaburzenia elektrolitowe i metaboliczne, obrzęki, suchość w jamie ustnej, zwiększoną wrażliwość na zimo, wyziębienie kończyn, dysfunkcje seksualne – pokrywają się z objawami niedoboru yang.
Nagromadzenie „śluzu” to efekt nadwyrężenia procesów przemiany, co skutkuje gromadzeniem się patologicznych substancji, rozrostem patologicznych tkanek, czy nadwagą i otyłością, które dodatkowo osłabiają popęd seksualny. 

Używki

Ponadto niekorzystne dla zdrowia, a więc tym samym i dla libido, są używki. Tytoń i alkohol – nie tylko zatruwają i wyniszczają organizm, ale także negatywnie wpływają na popęd płciowy. Ostrożnego stosowania wymaga też kawa, ponieważ działa silnie osuszająco i nadwyręża nawilżenie tkanek ciała, przez co nasila objawy suchości w ciele, które dokuczają zwłaszcza kobietom po 35. roku życia. 

Stres i zmęczenie

Szybkie tempo życia, nadmiar obowiązków, presja czasu – to kolejne czynniki negatywnie rzutujące na libido. Stres i napięcie powodują tzw. „zastój qi”, co oznacza zablokowanie dostępu do sił witalnych i zahamowanie popędu seksualnego, a na dłuższą metę wyczerpuje esencję. 
Remedium na „zastój qi” jest odpowiednia porcja relaksu i regularnych, nieforsownych ćwiczeń fizycznych.
Przeciążenie pracą i nadmiar aktywności z kolei powoduje przyspieszone zużywanie zasobów witalności i powoduje „niedobór qi” – ciągłe zmęczenie, spadek motywacji i brak sił do działania, w tym również spadek libido. W przedsiębiorstwie, w którym wydatki przewyższają przychody, bankructwo jest nieuchronne; podobnie organizm, który nie jest zasilany proporcjonalnie do wysiłku, z czasem popada w stan przewlekłego „niedoboru qi”. Zasoby sił witalnych odnawiamy przez prawidłowe żywienie, odpowiednią ilość snu, odpoczynek i relaks. Natomiast nadwyrężamy je, gdy pracujemy ponad siły, zbyt intensywnie i zbyt długo, zwłaszcza powyżej 8 godzin na dobę i bez przerw na odpoczynek. 
Jeśli kobieta w ciągu dnia zaangażuje całą swoją energię w pracę zawodową i obowiązki domowe, nic dziwnego, że wieczorem jest znużona i marzy tylko o odpoczynku. Niedobór qi może odebrać ochotę na zbliżenie z partnerem. 

Czynniki emocjonalne

Do obniżenia libido dochodzi także z przyczyn emocjonalnych. Negatywne nastawienie do partnera, napięcia i jawne bądź ukryte konflikty w związku – powodują oddalenie emocjonalne partnerów i brak przyciągania na poziomie fizycznym. Na taki spadek libido niestety nie pomoże ani leczenie alopatyczne, ani korekta żywienia i trybu życia, ani stosowanie afrodyzjaków, bo każde zaburzenie wymaga leczenia przyczynowego, co w takiej sytuacji oznacza konieczność uzdrowienia relacji z partnerem. 

Wspieranie libido według medycyny chińskiej

Bywa jednak, że nie narzekamy na choroby przewlekłe, gospodarka hormonalna jest „zgodna z wiekiem”, z partnerem układa się dobrze, jesteśmy wolni od nałogów i używek, nie wyniszcza nas stres, a mimo to słabnie nam „apetyt na życie” i spada popęd seksualny… Co wtedy? 
W takiej sytuacji cenne okazuje się rozpoznanie zaburzeń według TMCh – leczenie za pomocą żywienia, ziołolecznictwa, czy akupunktury to niezwykle skuteczne metody przeciwdziałania różnym dysfunkcjom seksualnym. 

Rodzaje zaburzenia równowagi organizmu według medycyny chińskiej i remedia na spadek libido

Co prawda diagnoza w medycynie chińskiej jest trudną sztuką i wymaga konsultacji u specjalisty, ale można we własnym zakresie dbać o równowagę organizmu za pomocą żywienia i poprzez prawidłowy tryb życia. Główne wzorce zaburzenia w przypadku obniżonego libido u kobiet to przede wszystkim „niedobór qi” i „niedobór yang”, ale często komplikują je: niedobór krwi, niedobór esencji, niedobór yin i nagromadzenie wilgoci i śluzu.

Niedobór qi 

W ramach leczenia „niedoboru qi” należy zrezygnować z żywności wysokoprzetworzonej na rzecz pełnowartościowych produktów spożywczych – to optymalizuje bieżącą regenerację sił witalnych. Warto też ograniczyć wydatkowanie sił witalnych na pracę, obowiązki, czy zbyt intensywne uprawianie sportu.
Qi to witalność, siły życiowe. Od qi zależy dobre samopoczucie, wydolność fizyczna i umysłowa, odporność, dobry apetyt, prawidłowe trawienie, wchłanianie, ale także ochota do działania, również w kwestii współżycia płciowego. 
Sił życiowych nam brakuje, gdy jesteśmy przeciążeni pracą i nadmiarem obowiązków, osłabieni chorobą czy zaniedbaniami żywieniowymi. Etymologicznie „posiłek” to coś, co nam daje siłę, a „pożywienie” to coś, co pozwala nam podtrzymać życie. Czy jednak produkty wysokoprzetworzone, mrożone, konserwowane chemicznie to jeszcze aby na pewno „żywność”? Czy to już raczej „martwe jedzenie”, które nie wzmacnia organizmu, tylko osłabia nasze siły witalne, pogłębiając niedobór qi?
OBJAWY niedoboru qi to zmęczenie, osłabienie, spadek kondycji fizycznej, płytki oddech, zadyszka przy niewielkim wysiłku fizycznym, osłabienie apetytu, osłabiona odporność, niskie ciśnienie krwi, brak chęci do działania9 i poczucie „nie mam już siły”.
LECZENIE ŻYWIENIOWE dla osób z niedoborem qi opiera się na regularnym rytmie posiłków i spożywaniu lekkostrawnych, ciepłych, w większości gotowanych potraw, przygotowanych zwłaszcza z użyciem marchwi, dyni, ziemniaków, batatów, ryżu, owsa, kaszy jaglanej, jaj, kurczaka, perliczki, przepiórki, wołowiny. Bardzo ważne są ciepłe śniadania i codzienne jedzenie zup4 – szczególnie w chłodnych porach roku. Wykluczyć należy zimne napoje, lody, chłodzone dania. Warto ograniczyć spożycie produktów mlecznych, pszennych i słodyczy, a także soków, owoców egzotycznych, czy sałat. Nadmiar produktów wychładzających termicznie lub silnie nawilżających, zwłaszcza spożywanych na surowo, działa niekorzystnie i może nasilić objawy niedoboru qi, a z czasem doprowadzić do niedoboru yang. Pomocne są więc ogrzewające dodatki: świeży imbir i aromatyczne zioła przyprawowe – majeranek, tymianek, rozmaryn, które wspomogą trawienie i odciążą układ pokarmowy. Przykładowe dania wzmacniające qi to: marchew duszona z ziemniakami i cebulą*, owsianka z rodzynkami, świeżym imbirem, skórką mandarynki i duszonym jabłkiem*, a bezpośrednie przełożenie na poprawę libido ma wzmacniająca zupa z kurczaka z żeńszeniem*.
TONIKI QI to zioła wzmacniające qi, często klasyfikowane w podejściu zachodnim jako adaptogeny. Królewskie zioło wzmacniające to korzeń żeńszenia prawdziwego (Panax Ginseng). W medycynie chińskiej od kilku tysięcy lat stosuje się go do wzmacniania sił witalnych, a jego działanie adaptogenne, w tym również zdolność do poprawienia libido, potwierdzono także w badaniach naukowych2. Inne toniki qi nadające się do zastosowań kulinarnych to korzeń traganka błoniastego (Radix Astragali membranacei), korzeń lukrecji (Radix Glycyrrhizae), czy korzeń jamu (Radix Dioscoreae oppositae). Siły witalne wzmacnia także owoc cytryńca chińskiego (Fructus Schisandrae chinensis)2, a spośród ziół spoza farmakopei chińskiej warto w celu wzmocnienia wigoru seksualnego stosować również napar z liści damiany (Folium Turnerae diffusae)8.

Niedobór yang

Yang to „ogień życia”, siła pobudzająca procesy witalne, zapewniająca odpowiednią wydolność narządów wewnętrznych, podtrzymująca krążenie i ciepłotę ciała. Całkowite wyczerpanie yang oznacza ustanie procesów życiowych w chwili śmierci, ale póki żyjemy, yang wyraża się poprzez witalność, aktywność, chęć do działania, zainteresowanie światem, radość życia i prawidłowe libido. Yang ma cechy ognia, który w wielu kulturach jest metaforą życia. Póki yang się nie wyczerpie, ogień życia ciągle w nas „płonie”, a kiedy yang słabnie, człowiek „gaśnie”. Libido jest więc przejawem tej dynamicznej i „gorącej” energii życiowej. Czy to więc przypadek, że zanik libido określa się jako „oziębłość seksualną” lub „frygidność’ (z ang. frigid – lodowaty), a panie z dużymi potrzebami seksualnymi nazywane są „gorącymi dziewczynami”? Nie zaskakuje więc, że leczenie niedoboru yang sprowadza się do ogrzewania organizmu – za pomocą diety, ziół, moksybucji.
Do niedoboru yang mogą doprowadzić wrodzone predyspozycje, przewlekłe choroby, stosowanie leków tłumiących yang, ale również błędy żywieniowe. Niedostateczne spożywanie produktów odżywiających esencję i ogrzewających oraz nadmierne spożywanie produktów surowych, zimnych lub ochładzających termicznie, z czasem prowadzi do przygaszenia „ognia życia” i wystudzenia „miłosnego zapału”. 
OBJAWY niedoboru yang obejmują zmęczenie, osłabienie witalności, senność, niechęć do zimna i odczucie wychłodzenia w ciele; zimne są zwłaszcza kończyny dolne, lędźwie są osłabione i wrażliwe na zimno. Niedobór yang powoduje brak pragnienia i spadek tempa transformacji – stąd spowolniony metabolizm, luźne stolce i częste oddawanie jasnego, wodnistego moczu (również w nocy) lub skąpe oddawanie moczu i obrzęki9. W biomedycynie niedobór yang jest często rozpoznawany jako niedoczynność tarczycy. 
LECZENIE ŻYWIENIOWE osób z niedoborem yang polega na wdrożeniu środków, które wspierają „ogień życia” i w ten sposób przywracają libido. Według TMCh do tej grupy produktów należą: jagnięcina, krewetki, orzechy włoskie, por. Pomocne są też ogrzewające przyprawy, stosowane regularnie w niewielkich ilościach: goździki, kora cynamonowca, anyż gwiazdkowaty, suszony imbir, pieprz syczuański, gałka muszkatołowa, owoc kopru włoskiego itp.4 Dodawanie ich do przygotowania potraw na pewno nada im bardziej ogrzewający charakter, ale ważne jest też spożywanie 2–3 ciepłych, gotowanych posiłków w ciągu dnia, codzienna porcja pożywnej, gorącej zupy i regularne stosowanie produktów ogrzewających termicznie. Jednocześnie trzeba wykluczyć produkty spożywane w niskiej temperaturze, np. lody i mrożone desery, zaprzestać picia zimnych napojów, zastępując je piciem ciepłych płynów, warto też zrezygnować z kanapek, jogurtów, surówek, sałatek owocowych, a zwłaszcza bananów, cytrusów i innych silnie wychładzających produktów. Potrzebne jest ogrzanie organizmu i ochrona przed zimnem – to warunek przywrócenia „ognia życia” i odzyskania prawidłowego libido. Ponieważ niedobór yang jest najczęstszym podłożem spadku libido, nie jest zaskoczeniem, że afrodyzjaki zazwyczaj mają właśnie naturę ogrzewającą. Doskonałe efekty w leczeniu niedoboru yang dają też zabiegi nagrzewania moksą, czyli użycie „żywego ognia” do leczenia wychłodzonego organizmu. 
TONIKI YANG to środki lecznicze wzmacniające yang. Przykładem jest choćby poroże młodego jelenia (Pantotrichum Cornu Cervi), po sproszkowaniu stosowane jako składnik herbatek ziołowych lub dodatek do wzmacniającej zupy, odżywiającej esencję i ogrzewającej yang2. Doskonale uzupełnia wzmacniające działanie korzenia żeń-szenia i w tej postaci jest dostępny jako gotowy wyciąg „Ginseng Antler Royal Gelly”. W Chinach poroże jelenia słynie jako remedium na osłabienie popędu seksualnego, niemoc płciową i bezpłodność z powodu niedoboru esencji.
Inne znane środki, stosowane od tysiącleci w medycynie chińskiej na wzmocnienie libido poprzez ogrzanie yang i odżywienie esencji to ziele epimedium (Herba Epimedii), „żeń-szeń pustynny” (Herba Cistanches), korzeń morindy (Radix Morindae), placenta (Placenta Hominis). Ogień wewnętrzny skutecznie ogrzeje także kora cynamonowca (Cortex Cinnamomi) i inne zioła ogrzewające, które stosowane są z równym powodzeniem w ziołolecznictwie, jak i w kuchni2. Przykładowe dania wzmacniające yang to zupa na jagnięcinie z korzeniem dzięgla chińskiego i świeżym imbirem* i zupa na jagnięcinie z zielem epimedium*. 

Niedobór esencji 

Niedobór esencji często idzie w parze z niedoborem yang. Niedobór yang jest jak pr...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań czasopisma "Naturoterapia w praktyce" w roku + wydania specjalne
  • Nielimitowany dostęp do całego archiwum czasopisma
  • Dodatkowe artykuły i filmy
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy