Dołącz do czytelników
Brak wyników

Naturalna terapia niepłodności u kobiet

Artykuły z czasopisma | 18 czerwca 2019 | NR 13
153

Z tego artykułu dowiesz się:

Jakie są kryteria diagnostyczne zaburzeń płodności?

Jakie są potencjalne przyczyny zaburzeń płodności?

Jak za pomocą zmian w stylu życia i żywienia można wspomagać leczenie niepłodności?

 

Mimo ogromnych postępów medycyny oraz szeroko dostępnej wiedzy o tym, jak dbać o własne zdrowie, by wspomagać płodność – pojawia się coraz więcej par, które rozpaczliwie szukają pomocy ze względu na bezskuteczne staranie się o potomstwo.

Przede wszystkim zanim przejdziemy do szczegółów dotyczących najczęstszych przyczyn niepłodności oraz naturalnego podejścia do tego stanu, warto najpierw sobie wyjaśnić czym jest bezpłodność, a czym niepłodność, gdyż są to pojęcia często stosowane zamiennie, mimo że dotyczą dwóch znacząco różniących się od siebie zjawisk.

Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) definiuje bezpłodność jako stan nieodwracalny, który oznacza trwałą niezdolność do zostania rodzicem. I choć nowoczesne możliwości diagnostyczne pozwalają znaleźć przyczynę większości przypadków bezpłodności, to stanu tego nie można odwrócić czy wyleczyć – medycyna nie zna na to sposobu.

R e k l a m a


O niepłodności mówimy natomiast wtedy, kiedy po 12 miesiącach regularnego współżycia płciowego (3–4 razy w tygodniu) nastawionego na poczęcie bez stosowania jakichkolwiek środków zapobiegawczych nie dochodzi do poczęcia dziecka. Niepłodność jest uznana za chorobę społeczną oraz jest jedynym schorzeniem dotykającym par, a nie pojedynczych chorych – przyczyna niepłodności może leżeć po stronie mężczyzny, kobiety lub obojga jednocześnie. W Międzynarodowej Statystycznej Klasyfikacji Chorób i Problemów Zdrowotnych (ICD-10) niepłodność męska występuje pod numerem N46, a kobieca, wraz ze wszystkimi 
rozszerzeniami przyczynowymi pod numerami N97.0 – 97.9.

Biorąc pod uwagę, że niepłodność w literaturze często się określa ,,dzieckiem współczesnego stylu życia” i to, że WHO uznała ją za chorobę cywilizacyjną, jest wiele dowodów na to, że większość przyczyn niepłodności można usunąć dbając wielopoziomowo o swoje zdrowie zarówno fizyczne, jak i psychiczne, w końcowym efekcie przywracając parze zdolność do poczęcia dziecka w sposób naturalny (czyli np. nie przez invitro, a tylko przez współżycie partnerskie/małżeńskie).

STATYSTYKI


Niepłodność dotyka około 60–80 milionów par na świecie. Stanowi to narastający problem społeczny, gdyż wg WHO dotyka ona aż 10–18% par i ta liczba ciągle wzrasta o mniej więcej dodatkowe 2 mln par rocznie.

DIAGNOSTYKA


Wyróżnia się kobiecą, męską, idiopatyczną oraz o wspólnym podłożu niepłodność par/małżeństw.

Większość mężczyzn jest przekonana, że za brak dziecka w ich związku odpowiada wyłącznie partnerka. Jednak tak jak wspomniałam niepłodność jest jedynym schorzeniem dotykającym par, a więc brak dziecka może być spowodowany zarówno męskim, jak i żeńskim czynnikiem niepłodności. Statystyki pokazują, że męski i żeński czynnik niepłodności mają mniej więcej równy udział i oba wynoszą po ok. 40%. Niepłodności idiopatycznej przypisuje się ok. 10%, a u 10% problem z uzyskaniem ciąży wynika z nieprawidłowości wspólnych. Warto jednak wspomnieć też o tym, że ostatnimi czasy wzrasta liczba doniesień naukowych, które wykazują wyższy odsetek niepłodnych mężczyzn w porównaniu z niepłodnymi kobietami.
Proces diagnostyczny, a następnie leczniczy należy rozpoczynać (zgodnie z powyżej przedstawioną definicją niepłodności) dopiero wtedy, kiedy para bezskutecznie stara się o dziecko przez okres 6–12 miesięcy.

Jeśli kobieta ma mniej niż 35 lat, warto szukać pomocy już po rocznym bezskutecznym staraniu się o potomstwo. Jeśli kobieta ma natomiast 35 lub więcej lat, a mężczyzna jest po chemioterapii, radioterapii, przebytych zabiegach chirurgicznych układu moczowo-płciowego, ma żylaki powrozka nasiennego (potwierdzone badaniem klinicznym) czy historię niepłodności z inną kobietą, należy zgłosić się do specjalisty po półrocznym bezskutecznym staraniu się o ciążę.

Proces znalezienia przyczyny niepłodności często jest bardzo długotrwały i żmudny, tak samo jak jej leczenie. Jednak dla dobra par lepiej jak najszybciej trafnie postawić diagnozę, a następnie podjąć wszystkie czynności wspomagające, by przywrócić płodność, gdyż leczenie niepłodności bardzo często trwa od kilku do kilkunastu lat.

W pierwszej kolejności warto więc się udać na wstępną konsultację do lekarza ginekologa/endokrynologa/urologa/androloga, by ocenić czynnik zarówno żeński, jak i męski. Lekarz ma obowiązek przeprowadzić szczegółowy wywiad, badania fizykalne oraz zlecić szereg badań – podstawowy schemat postępowania przedstawiony jest w tabeli 1.

Po diagnozie, którą ma prawo postawić tylko i wyłącznie lekarz, w dalszym etapie leczenia ważna będzie ścisła współpraca lekarza oraz dietetyka i w razie potrzeby również psychologa/psychoterapeuty. Wszystkie możliwe interwencje, na różnych poziomach takich, jak zmiana stylu życia, zmiana negatywnych wzorców poznawczych, nawyków żywieniowych, wprowadzenie regularnej aktywności fizycznej czy ewentualnie również odpowiednio dostosowanej do danego przypadku suplementacji mają, na celu przywrócić równowagę hormonalną, wesprzeć naturalne mechanizmy odpowiedzialne za płodność oraz tym samym zwiększyć szanse na poczęcie dziecka.


REGULACJA PŁODNOŚCI KOBIECEJ


W regulacji płodności kobiecej kluczową rolę odgrywa właściwy przebieg cyklu menstruacyjnego. Prawidłowy cykl menstruacyjny sprzyjający płodności to taki, w ramach którego występuje owulacja i powstaje ciałko żółte, niezbędne do podtrzymania rozwoju wczesnej ciąży.

Oś hormonalna podwzgórze–przysadka–jajniki wraz ze swoim niesamowicie precyzyjnym i skomplikowanym mechanizmem sprzężenia zwrotnego kontroluje przebieg cyklu. Ze względu na to warto się zapoznać z podstawowymi mechanizmami, które kierują tym procesem, gdyż dzięki temu można odpowiednio wcześnie wyłapać potencjalne problemy z płodnością i tym samym ułatwić sobie staranie się o potomstwo.

Sprzężenie zwrotne w ogromnym skrócie i uproszczeniu działa w następujący sposób:

  1. Podwzgórze będąc ośrodkiem koordynującym lub wyrażając się prościej – szefem naczelnym, zapewnia precyzyjne sygnały poprzez pulsacyjne uwalnianie GnRH, które z kolei stymuluje uwalnianie LH i FSH przez przysadkę mózgową lub inaczej – przez kierownika tej osi hormonalnej.
  2. Hormony przysadki mózgowej, czyli LH i FSH, wyzwalają szereg mechanizmów biorących udział w wyzwalaniu produkcji różnych hormonów przez jajniki – można jajniki nazwać podwładnymi.
  3. Te hormony, które powstały w jajnikach na skutek „prośby” szefa naczelnego i kierownika tej osi hormonalnej w reakcji sprzężenia zwrotnego komunikują z szefem naczelnym (podwzgórzem) albo z kierownikiem (przysadką) „prosząc” o to, by zmniejszyć lub zwiększyć częstotliwość wysyłania sygnału przez GnRH, LH oraz FSH w zależności od fazy cyklu miesiączkowego.

 Tab. 1. Podstawowe badania w ocenie pary z niepłodnością2

KOBIETA MĘŻCZYZNA

Wywiad i badanie przedmiotowe.

2.    Badanie USG sondą dopochwową 
– ocena liczby pęcherzyków antralnych.

3.    Badania hormonalne:
•     badanie rezerwy jajnikowej: 
FSH, LH, estradiol między 2–5 dniem cyklu,
•    AMH w dowolnym dniu cyklu – ocena cyklu – obserwacja cyklu + ew. testy owulacyjne 
– progesteron 7 dni po owulacji (8–9 dni po
+ teście owulacyjnym).

4.    Wymaz z szyjki macicy na Chlamydia
trachomatis (PCR).

5.    Badania dodatkowe uzależnione 
od indywidualnej sytuacji:
•    podejrzenie chorób tarczycy – TSH;
•    nieregularne miesiączki, zaburzenia fazy
lutealnej – prolaktyna (między 2–5 dniem cyklu);
•    hirsutyzm:
•    17 OH progesteron 
(między 2–5 dniem cyklu),
•    ocena nasilenia hirsutyzmu 
w skali Ferrimana-Gallweya.

6.    Przygotowanie do ciąży:
•    rozpoczęcie suplementacji kwasem 
foliowym,
•    potwierdzenie aktualności badania 
cytologicznego,
•    potwierdzenie odporności przeciw różyczce,
•    konsultacja stomatologiczna i zaleczenie 
ubytków,
•    dodatkowo – do rozważenia USG piersi.
 

1.     Wywiad i badanie przedmiotowe.

2.     Badanie nasienia po 2–5 dniach abstynencji
płciowej – ocena zgodnie z V edycją WHO.

3.     Badania hormonalne
(jeżeli stężenie plemników < 10 mln/ml):
•    FSH, LH, testosteron.

4.     Badania genetyczne 
(jeżeli stężenie plemników < 1mln/ml):
•    kariotyp,
•    mutacje CFTR,
•    mikrodelecje chromosomu Y.

5.     Badania obrazowe – w razie podejrzenia 
nieprawidłowości w badaniu fizykalnym:
•    USG jąder,
•    transrektalne USG gruczołu krokowego 
i pęcherzyków nasiennych.

6.     Badania dodatkowe uzależnione od indywidualnej sytuacji. 
 

To co widzimy na rycinie 1, to przebieg cyklu menstruacyjnego:

  1. Ze względu na to, że krótko przed oraz podczas miesiączki poziom estradiolu i progesteronu spada, cały cykl menstruacyjny, czyli tzw. faza folikularna (trwająca od 1. do ok. 14. dnia cyklu) rozpoczyna się od zwiększenia sekrecji folitropiny (FSH), która stymuluje jajniki do rozpoczęcia dojrzewania pęcherzyków jajnikowych. Zadaniem dojrzewających pęcherzyków jest wyprodukować w tej fazie cyklu estradiol.
  2. Kiedy dominujący pęcherzyk wytworzy 200 pg/ml i więcej estradiolu i jego poziom będzie utrzymany przez około 50 godzin, spowoduje to aktywację mechanizmu sprzężenia zwrotnego i gwałtowny wzrost poziomu LH, pod wpływem którego dojdzie do owulacji.
  3. Owulacja oznacza pęknięcie dojrzałego pęcherzyka Graafa, z którego uwolni się jajeczko, a z pozostałości wykształci się tzw. ciałko żółte, które będzie produkować progesteron w lutealnej fazie cyklu (trwająca od ok 14. do 28. dnia cyklu). Kiedy czynność ciałka żółtego zaniknie i dojdzie do spadku progesteronu nastąpi miesiączka, po czym cały cykl powtarza się od nowa i tak miesiąc w miesiąc, od pierwszej miesiączki aż do menopauzy.
  4. Estrogeny, w tym głównie estradiol w pierwszej fazie cyklu odpowiada za proliferację endometrium, dzięki czemu następuje odnowa nabłonka macicy po tym jak skończy się krwawienie – tzw. miesiączka. Powoduje on też rozwieranie się ujścia szyjki macicy, produkcję śluzu oraz zmiany jego cech charakterystycznych, takich jak np. wzrost rozciągliwości, pojawienie się odczucia dużej wilgoci oraz mokrości w pochwie, co ułatwia penetrację plemnikom. Błona śluzowa macicy pod wpływem estradiolu staje się grubsza, a jej wnętrze w szczycie jego poziomu jest przygotowywane na przyjęcie plemników.
  5. Progesteron odgrywa kluczową rolę w reprodukcji. Hamuje on dalszą proliferację endometrium, w którym pośredniczył w pierwszej fazie cyklu estradiol, blokuje też możliwość następnej owulacji.
  6. Pod wpływem progesteronu pogrubia się błona śluzowa macicy i zwiększa się lepkość szyjnego śluzu, zwiększa ukrwienie macicy. Progesteron powoduje zamknięcie się, opuszczenie i stwardnienie szyjki macicy przygotowując w ten sposób na przyjęcie dziecka, gdyby doszło do zapłodnienia komórki jajowej, która uwolniła się z dojrzałego pęcherzyka Graafa przy owulacji. Zwiększa też temperaturę ciała o średnio ok. 0,5 stopnia Celsjusza. Jeśli doszło do zapłodnienia, ciałko żółte wraz z hormonami, które produkuje spełnia rolę podtrzymującą rozwój wczesnej ciąży.
     

Pod względem płodności wyróżniamy trzy fazy cyklu:

  •     fazę przedowulacyjnej niepłodności względnej (trwa zazwyczaj od pierwszego dnia miesiączki do momentu aż zacznie się pojawiać charakterystyczny dla zwiększonego poziomu estradiolu śluz),
  •     fazę okołoowulacyjnej płodności (trwa zazwyczaj kilka dni przed i po owulacji ok. 6–9 dni),
  •     fazę poowulacyjnej niepłodności bezwzględnej (zaczyna się zazwyczaj od ok. 3. dnia po owulacji).


Parę ważnych wydarzeń musi zaistnieć (oprócz obecności owulacji), aby doszło do zapłodnienia komórki jajowej:

  1. Komórka jajowa, która w trakcie owulacji uwolniła się z dojrzałego pęcherzyka Graafa musi być wychwycona przez strzępki, co bardzo ważne – drożnego jajowodu, po czym zostać przeniesiona do jego światła.
  2. Plemniki po stosunku muszą pokonać barierę śluzu szyjkowego.
  3. Po zapłodnieniu komórki jajowej plemnikiem zygota musi się zagnieździć w jamie macicy i to właściwa praca ciałka żółtego warunkuje prawidłowe przekształcenie się błony śluzowej macicy, aby doszło do zagnieżdżenia.

Na podstawie cyklicznej zmienności w temperaturze ciała, śluzie szyjkowym, zmienności ułożenia szyjki macicy oraz zbadaniu hormonów w różnych fazach cyklu jesteśmy w stanie nie tylko określić, kiedy nastąpi lub też czy w ogóle wystąpiła owulacja, ale także wykryć wszelkie nieprawidłowości, będące przyczyną nieudanych prób poczęcia dziecka. Nieprawidłowości na którymkolwiek z wyżej opisanych poziomów regulacji płodności przekładają się na zaburzenia płodności kobiecej.


ETIOLOGIA NIEPŁODNOŚCI KOBIECEJ


Problem niepłodności jest więc, jak można się domyślić, bardzo złożony; nie zamyka się na jednej potencjalnej przyczynie czy nawet, jak już wiemy, na jednym z partnerów/małżonków. Zaburzenie płodności jest wieloczynnikowym zaburzeniem, w przyczynowości którego występuje ścisła interakcja między wieloma czynnikami ryzyka jak, np. czynniki genetyczne, psychologiczne oraz w bardzo dużym stopniu środowiskowe/cywilizacyjne.

Jak tytuł artykułu wskazuje, chciałabym w tym wydaniu czasopisma opisać tematykę żeńskiego czynnika niepłodności. Wiemy, że na niepłodność kobiety przekładać się mogą zaburzenia psycho-neuro-endokrynologiczne. Co to oznacza? Oznacza to, że przyczyny niepłodności kobiecej możemy podzielić na kilka grup w zależności od czynnika etiologicznego – czyli od potencjalnej przyczyny, która ją powoduje. Często bardzo ciężko jest wskazać główną przyczynę niemożności zajścia w ciążę, gdyż przyczyn może się nakładać jednocześnie.


NIEPŁODNOŚĆ KOBIECA ZWIĄZANA Z BRAKIEM JAJECZKOWANIA


Niepłodność kobieca związana z brakiem jajeczkowania jest jedną z najczęstszych przyczyn niepłodności – jej udział wynosi aż 40% przypadków żeńskiego czynnika niepłodności. Ten rodzaj niepłodności w literaturze naukowej często też nazywany jest niepłodnością hormonalną. Jednak terminem „niepłodność hormonalna” określa się nie tylko brak owulacji (jajeczkowania), a również niewydolność ciałka żółtego lub luteinizację niepękniętego pęcherzyka jajnikowego.

Chciałabym głównie się skupić na braku owulacji, gdyż obecność jajeczkowania jest pierwszym i kluczowym punktem w drodze do poczęcia dziecka. Bez owulacji, czyli bez pęknięcia dojrzałego pęcherzyka Graafa, z którego uwolni się jajeczko gotowe do zapłodnienia przez plemnik nie mogą się odbyć kolejne kroki poczęcia.

Owulacja warunkowana jest przez prawidłową pracę osi podwzgórze–przysadka–jajniki, a więc wszystko co ma potencjał wpływać negatywnie na pracę tej osi hormonalnej może zaburzać płodność blokując jajeczkowanie.

 Tab. 2. Podział niepłodności kobiecej wedle ICD-102 

1.    Niepłodność kobieca związana z brakiem jajeczkowania.

Dotyczy np.:
•     zaburzeń owulacji,
•     pierwotnego niedorozwoju jajników,
•     przedwczesnego wygasania czynności 
jajników (np. w przebiegu 
autoimmunizacyjnego procesu),
•     hiperandrogenizacja w przebiegu PCOS 
i/lub PCO,
•     guzy jajników

2.    Niepłodność kobieca pochodzenia jajowodowego.

Dotyczy np.:
•     zaburzenia...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań czasopisma "Naturoterapia w praktyce" w roku + wydania specjalne
  • Nielimitowany dostęp do całego archiwum czasopisma
  • Dodatkowe artykuły i filmy
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy