Dołącz do czytelników
Brak wyników

Naturoterapia u dzieci

19 lutego 2021

NR 23 (Luty 2021)

Osteopatia związana z najczęściej występującymi problemami u niemowląt

13

Osteopatia (medycyna osteopatyczna) to metoda terapii zaproponowana przez lekarza Andrew Taylora Stilla w roku 1874. W odróżnieniu od medycyny konwencjonalnej stawiała na większe wykorzystanie „przepływu sił naturalnych” rozumianych tu jako działania zmierzające do przywrócenia naturalnej homeostazy organizmu. Jedną z jej podstawowych reguł stała się wkrótce ta mówiąca o tym, że ciało posiada możliwości samoregulacji oraz samoleczenia i celem terapii powinno być odblokowanie tych mechanizmów.

W celu uzyskania powyższych celów osteopatia w okresie swojego ponadstuletniego rozwoju wykształciła szereg technik terapeutycznych. Można je podzielić na techniki bezpośrednie – zwane strukturalnymi i pośrednie – zwane funkcjonalnymi. 

POLECAMY

Techniki strukturane

Pierwsze polegają na bezpośrednim oddziaływaniu na tkankę czy narząd w celu poprawy jego ruchomości (krąg, staw kończyny), normalizacji napięcia (mięsień, ścięgno, więzadło) czy poprawy drenażu żylno-limfatycznego (narządy wewnętrzne). Krótkiego komentarza wymaga terminologia używana w osteopatii. W osteopatii sytuację, w której staw, np. międzykręgowy, utracił swą fizjologiczną amplitudę ruchu, nie tracąc nic ze swej potencjalnej możliwości ruchowej, nazywamy dysfunkcją osteopatyczną. Staw posiada wówczas jeden lub kilka kierunków ruchu aktualnie niedostępnych, ale wciąż potencjalnie obecną amplitudę ruchu. Nie jest więc tak, jak sądzi się powszechnie wśród laików i kręgarzy, że kręg „wyskoczył”, „wysunął się” jak szuflada albo, co szczególnie irytuje ortopedów, „zwichnął się”. Powtórzmy jeszcze dobitniej – kręg w dysfunkcji osteopatycznej jest wciąż na swoim miejscu. To, co się zmieniło, to to, że pojawił się brak jego fizjologicznej ruchomości w konkretnym kierunku, co może objawiać się trudnością w skłonie ku przodowi albo do boku. Osteopata podczas manipulacji nie ma na celu „wciśnięcia” szuflady na swoje miejsce, jego zadaniem jest ustawienie powierzchni stawowych na granicy aktualnej amplitudy ruchu i wprowadzenie krótkim ruchem impulsu, który pozwala powierzchniom stawowym odzyskać ich prawidłowy ślizg. To ujawnia się w charakterystycznym (choć nie zawsze koniecznym do uznania zabiegu za zakończony powodzeniem) odgłosem akustycznym (trzaskiem) wywołanym efektem próżni w oddzielanych chwilowo powierzchniach stawowych. Taki rodzaj zabiegu to manipulacja techniką bezpośrednią, bo osteopata dąży do przełamania bariery ruchu stawu, wprost kierując wektor siły przeciw oporowi. Uruchomienie stawu, zwane powszechnie – aczkolwiek nieprecyzyjnie – odblokowaniem, jest więc chwilowym przekroczeniem aktualnie ograniczonej bariery ruchu stawu w celu odzyskania jego pełnej (fizjologicznej) swobody. Oczywiście osteopata może powstrzymać się od zastosowania tego końcowego impulsu uruchamiającego (np. przy istniejących przeciwwskazaniach), pracując tylko na granicy aktualnej bariery ruchu, okresowo, np. cyklicznie ją osiągając. Wówczas technika ta będzie nazywać się mobilizacją. Pozytywne reakcje po takim zabiegu dotyczą nie tylko samego stawu, ale również tkanek miękkich okołostawowych i narządów wewnętrznych – przez łuk odruchowy. Mięśnie okołokręgowe uzyskują prawid-
łowe napięcie dzięki normalizacji sygnału z mechanoreceptorów (swoiste czujniki włókien mięśniowych i ich przyczepów kostnych), krążki międzykręgowe, więzadła i ścięgna zostają odciążone, naczynia ulegają odbarczeniu, a nerwy odzyskują naturalną mobilność w otworach międzykręgowych. Techniką tą można pracować również ze stawami kończyn. Ba, okazuje się, iż tak rzadko przez ortopedów zauważany staw piszczelowo-strzałkowy podudzia jest dla osteopaty ważnym ogniwem łańcucha kinetycznego kończyny dolnej i nawet śladowy ruch, jaki w nim zachodzi, jest ważny dla prawidłowego przenoszenia sił z podłoża na szkielet osiowy. Jeśli chodzi o techniki pośrednie, to metodyka ich stosowania polega na odchodzeniu od bariery ruchu w kierunku maksymalnego rozluźnienia tkanki. W akcie tym dochodzi do przeprogramowania mechanoreceptorów, rozluźnienia tkanki miękkiej okołostawowej i samoistnego uruchomienia stawu bez konieczności jego manipulacji. 

Techniki funkcjonalne

Techniki funkcjonalne znajdują zastosowanie w terapii przykurczonych mięśni i powięzi, zaburzeń czynnościowych narządów trzewnych, zespołów uciskowych naczyń i nerwów. Wiele kontrowersji budzi swoista ambicja osteopatii do wpływania na stan narządów niedostępnych bezpośrednio palpacji, takich jak narządy miąższowe klatki piersiowej i zawartość czaszki, oraz dostępnych tej palpacji w zakresie jamy brzusznej i miednicy. Przypomnijmy jeszcze raz dobitnie, że osteopata zajmuje się poszukiwaniem rezerw czynnościowych w narządach ciała. Każdy narząd posiada sferę nieodwracalnych zmian strukturalnych i sferę dostępną dla zmian z zaburzeniami funkcjonowania w aktualnej perspektywie budowy i struktury narządu. Jeżeli tym narządem jest np. wątroba objęta procesem zapalnym pochodzenia wirusowego, to oprócz niewątpliwych zniszczeń komórek miąższu wątroby dokonanych przez wirusa, na które nie mamy wpływu (sfera zmian strukturalnych), są tam i takie, które nadal walczą i można je uchronić przed zagładą przez usprawnienie odpowiedzi immunologicznej (sfera zmian funkcjonalnych). Jak można na to wpłynąć przez osteopatię? Wielokierunkowo. Osteopata, używając technik funkcjonalnych, jest w stanie przywrócić prawidłowe napięcie torebki wątroby (punkt dla osteopaty za lepszy drenaż limfatyczny), poprawić napięcie więzadeł ją mocujących, w których przebiega do wnęki wątroby jej główne tętnicze ukrwienie (punkt dla osteopaty za dowóz komórek odpowiedzi immunologicznej i przeciwciał). Przez zwolnienie napięć na przeponie można poprawić odpływ żylny z żyły głównej dolnej (punkt dla osteopaty za poprawę drenażu żylnego), a przez odblokowanie systemu opony twardej (wszak to też część systemu powięziowego) można poprawić ruchomość gałązek nerwów rdzeniowych i napięcie splotów wegetatywnych (punkt dla osteopaty za poprawę kontroli neurologicznej wydzielania i ukrwienia wątroby). Jak więc widać, osteopata nie musi „masować” pod palcami narządu, aby na niego oddziaływać, na szczęście ciało jest całością, a leczenie osteopatyczne to w gruncie rzeczy nic więcej jak zbieranie punktów na korzyść chorego narządu. Szczególnie jaskrawym przykładem techniki pośredniej jest technika tzw. odwijania z angielskiego
(unwinding). W technice tej terapeuta poddaje się prowadzeniu ruchu przez ciało, ufając, że kierunek zmian i ich tempo są pod kontrolą ciała. Szczególnie przydatna jest ona przy pracy z dziećmi, osobami lękowymi, a także w pracy w sferze czaszkowej i trzewnej. Czasem trudno przewidzieć, co się stało w danym miejscu ciała, jaki uraz spowodował stan patologicznego napięcia np. na szwie czaszkowym, wówczas lepiej zaufać ciału – ono jest mądrzejsze. Mieszanką tych technik jest technika energii mięśniowej, w której osteopata dochodzi do granicy ruchu stawu i prosi pacjenta o czynne napięcie ściśle określonej grupy mięśniowej w celu wsparcia lub wyhamowania (zależy od przyjętej techniki) ruchu stawu. 

Inne techniki

W arsenale technik osteopatycznych znajdują się również techniki znane z innych szkół terapii manualnej, które osteopaci zaadaptowali do swego użytku, takie jak: drenaż limfatyczny, techniki odbicia, techniki harmoniczne i wiele innych, których omówienie przekracza ramy niniejszego opracowania. Jakie są możliwości osteopatii – co może, a czego nie jest w stanie poprawić, jakie choroby może wyleczyć, jakich chorób leczenie może wspomagać, jakich chorób nie powinno się leczyć przy pomocy osteopatii? Jak powiedział Sutherland – jeden z uczniów Stilla – twórca osteopatii czaszkowej „możliwości osteopatii sięgają nieba” i nawet w dobie zdobyczy dzisiejszych nauk medycznych i niebywałego postępu technicznego te słowa wcale nie straciły na aktualności.

Osteopatia pediatryczna 

Terapia ta skierowana jest dla najmłodszych pacjentów. Leczenie niemowląt jest bardzo ważną częścią osteopatii, warunkuje bowiem prawidłowy rozwój dziecka. Jest także bardzo wymagająca dla samego osteopaty, nie tylko względem jego wiedzy anatomicznej, ale zaangażowania, poziomu skupienia, empatii. Są to elementy, które tworzą możliwość płynnej współpracy z dzieckiem oraz jego rodzicami.
Wśród najczęściej występujących problemów niemowląt, gdzie zaznacza się skuteczność osteopatii, można wyróżnić:

  • kolki,
  • zaparcia,
  • opóźnienia rozwoju,
  • kręcz szyi,
  • utrudnienia w karmieniu,
  • zaburzenia snu,
  • niepokój,
  • zniekształcenie główki,
  • płaczliwość,
  • zaburzenie odruchu ssania.

Biorąc pod uwagę szeroki zakres tematyki, artykuł opisuje wyłącznie częściowy obszar zaburzeń, który jest powodem wizyty w mojej praktyce osteopatycznej.

Kolki

Dotyczą nagłego bólu w obrębie jamy brzusznej o ostrym i silnym przebiegu. Problem pojawia się z reguły w 2. tygodniu życia, a zmniejsza się w 4. miesiącu. W wyniku kolki niemowlę najczęściej płacze i pręży się, wykonuje symetryczne ruchy zginania i prostowania kończyn dolnych. Powłoki brzuszne są naprężone w wyniku zwiększenia gradientu ciśnień (gazów) w obrębie jamy brzusznej, dziecko dodatkowo zaciska piąstki, tonus mięśniowy jest zwiększony, a koloryt twarzy zaczerwieniony.
Kolki jako zaburzenie czynnościowe jelit mają dość złożoną etiologię. Najczęściej ich przyczyną jest alergia pokarmowa, zaburzenia mikrobiomu jelitowego, nietolerancja laktozy. Kobiety, które karmią piersią, popełniają także błędy dietetyczne, spożywając produkty zawierających drożdże, gluten, siarkę, nabiał, cytrusy, ogórki, czekoladę i kawę. W kolejnym etapie należy wymienić zaburzenia czynnościowe przepony, nieprawidłowe napięcia w obrębie dna miednicy mniejszej, połykanie zbyt dużej ilości powietrza podczas ssania. Z punktu widzenia osteopatii bardzo ważnym elementem może być nieprawidłowa praca nerwu błędnego przez ucisk w obrębie podstawy czaszki. Nerw ten jest nerwem czaszkowym, odpowiadającym za regulację ruchów perystaltycznych oraz przebiegu trawienia. Większość z wymienionych zaburzeń wynika z przebiegu ciąży i porodu, dlatego bardzo ważny jest element wywiadu, rozmowy z mamą dziecka.
Osteopata w bardzo delikatny dla niemowlaka sposób przeprowadza badanie palpacyjne. W ten sposób określane jest napięcie w obrębie struktur anatomicznych ważnych dla występowania kolek. Terapia doprowadza do rozluźnienia oraz przywraca właściwą pracę w obrębie tkanek objętych dysfunkcją. Konsekwencją postępowania jest wyraźna ulga w dolegliwościach bólowych brzuszka, niepokoju, płaczu, prężenia się dziecka.
Objawy: niepokój, płacz, zaciśnięte piąstki, zaczerwieniona twarz, naprężenie ciała, naprzemiennie zgięte i wyprostowane kończyny dolne.
Wykonanie: osteopata kładzie rozluźnioną dłoń na powłoki brzuszne dziecka. Zbiera informacje o napięciu warstw ciała. Wraz z oddechem dziecka wyczuwa kierunek pociągania swojej dłoni. Technika nasłuchu może stać się jedocześnie techniką terapii pośredniej, gdzie osteopata, podążając za napięciem, utrzymuje je do momentu rozluźnienia lub zmiany kierunku pociągania tkanek. Jej efektem jest rozluźnienie napięć powłok brzusznych, poprawa przepływu żylno-limfatycznego oraz zmniejszenie aktywności układu współczulnego, który w wyniku podrażnienia negatywnie wpływa na ogólną ocenę noworodka, powodując m.in. rozdrażnienie, problemy z zasypianiem, prężenie, płacz.
Wykonanie: osteopata umieszcza jedną dłoń w obrębie odcinka piersiowego, a drugą w obszarze dolnych łuków żebrowych. Technika jest pośrednia, tzn. wraz z rytmem oddechowym dziecka osteopata nasłuchuje wpływu tkankowego i podąża za nim. Kluczowym elementem terapii jest utrzymanie ustawienia przez wyolbrzymienie i pogłębienie dysfunkcyjnego kierunku. Dotyczy to zarówno dłoni grzbietowej, jak i brzusznej. W ten sposób integrujemy napięcie przepony w przestrzeni, biorąc pod uwagę zawartość anatomiczną przepony, tj. centrum ścięgniste, kopuły oraz odnogi. Efektem przeprowadzonej techniki jest rozluźnienie i skoordynowanie pracy przepony. Przepona jest bardzo istotnym narządem, jeżeli chodzi o wyrównywanie gradientu ciśnień między klatką piersiową a jamą brzuszną.
Wykonanie: osteopata umieszcza palce dłoni w obszarze przejścia szyjno-potylicznego; jest to miejsce bliskiego kontaktu z nerwem błędnym. Przez delikatny nacisk, kierowany do jamy brzusznej, w linii wzroku dziecka, uzyskuje się rozluźnienie tego obszaru i jednoczesny wpływ aktywacji przywspółczulnej układu nerwowego. Efektem jest poprawa perystaltyki oraz procesu trawienia, zmniejszenie odruchu wyprostu, ogólne wyciszenie i równowaga.
Wykonanie: osteopata umieszcza jedną dłoń pod kością krzyżową, a drugą w okolicy łuków żebrowych i przepony oddechowej. Podczas techniki nasłuchu ocenia pociąganie tkanek i ocenia wzajemną zależność między przeponą oddechową a przeponą miednicy. Osteopata podąża za wzajemnymi napięciami i stara się pogłębić odczuwane pociąganie. Należy pamiętać, że napięcia zazwyczaj występują trójwymiarowo, dlatego podczas oceny i wykonania powinno się połączyć działanie sił skręcających asymetrycznie. Rezultatem techniki będzie rozluźnienie przepony oddechowej oraz dna miednicy mniejszej, poprawa wzajemnego oddziaływania, zmniejszenie napięć w obrębie kości krzyżowej oraz regulujący wpływ na autonomiczny układ nerwowy.

Kręcz szyjny oraz inne asymetrie ciała

Wyobrażenia na temat elastyczności i adaptacji dążącej do zachowania równowagi mięśniowo-szkieletowej noworodków i niemowląt są, niestety, mylne. W trakcie trwania ciąży, porodu lub innych zdarzeń losowych może dojść do przeciążeń lub uszkodzenia struktur ciała. Najczęściej objawia się to asymetrią ułożeniową ciała, preferencją wybranej strony (prawej lub lewej) przez niemowlę oraz widocznych asymetrii w obrębie czaszki (deformacje). Wymienione zaburzenia będą wpływać negatywnie na dalszy rozwój dziecka, będącego pod wpływem czynników ograniczających. Nieprawidłowe ukształtowanie się układu mięśniowo-szkieletowego może w przyszłości wpłynąć na dolegliwości bólowe oraz zaburzenia funkcjonalne np. zaburzenia w obrębie układu pokarmowego, rozwój zdolności psychomotorycznych oraz podatność na przec...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań czasopisma "Naturoterapia w praktyce" w roku + wydania specjalne
  • Nielimitowany dostęp do całego archiwum czasopisma
  • Dodatkowe artykuły i filmy
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy