Dołącz do czytelników
Brak wyników

Fitoterapia

24 czerwca 2020

NR 19 (Czerwiec 2020)

Rozumienie naturalnej immunomodulacji w ujęciu Ayurvedy

126

Odporność jest pojęciem biologicznym, opisującym stan posiadania wystarczających sił biologicznych umożliwiających uniknięcia infekcji, choroby lub innej niepożądanej biologicznej ingerencji. Ayurveda oferuje wieloskładnikowe i dogłębne wyjaśnienie działania układu immunologicznego. Odporność organizmu ma znaczenie nie tylko w przeciwdziałaniu chorobom i możliwościom szybkiego powrotu do zdrowia po przebytej chorobie, ale także przeciwdziała temu, aby jednostka w ogóle na chorobę zapadła. Mówi zatem o wzmocnieniu systemu odpornościowego w naturalny sposób, aby pomóc ciału walczyć przeciw patogenom wytwarzającym choroby.

Filozofowie ajurwedyjscy propagowali używanie Rasayana (odmłodzenie), aby zwiększyć Vyadhikshamatva (odporność). Rasayanas są zwiększającymi zdrowie i odmładzającymi czynnikami, które poprzez swoje efekty empiryczne wytwarzają odporność zarówno na choroby fizyczne, jak i umysłowe. 
W skrócie Ayurveda propaguje optymalną siłę i witalność, nie jednej wyizolowanej tkanki lub systemu, ale całego organizmu. Stan harmonii tkanek to zdrowie i powoduje powstanie przyjemności. Artykuł omawia rozumienie odporności na różnych poziomach. Oferuje wytyczne, co do różnych typów odporności i sposobów ich osiągania, dla ludzi którzy mają naturalnie silną bądź słabą odporność,wskazując jak rozpoznać, że mamy sprawny system odpornościowy. Omawia czynniki, które wpływają na naszą odporność, podając wskazówki, jak stymulować układ odpornościowy w naturalny sposób.
Ayurveda traktuje pacjenta jako całość. 
Przyjmowanie pełnowartościowego pożywienia i regularność codziennej rutyny same nie wystarczą do przeciwstawienia się chorobie. Dodatkowe czynniki takie jak niezważanie na cykle pór roku, konstytucja ciała, oraz niemoralne zachowanie są także odpowiedzialne za pojawienie się chorób. W rozumieniu Ayurvedy choroby pojawiają się nie tylko z poziomu fizycznego, ale także zależne są od czynników umysłowych. W tym artykule także omawiamy różnorakie czynniki umysłowe wywierające wpływ na naszą odporność i jak sprawnie sobie z nimi radzić. 
 

POLECAMY

R e k l a m a


WSTĘP

Od niepamiętnych czasów Ayurveda opierała się próbie czasu, oferując autentyczne spostrzeżenia i wnosząc nowatorskie spojrzenie i spójny paradygmat teoretyczny. 
Kiedy mówimy o chorobach, wyjaśnia cały proces ich pojawiania się wraz z rozwiązaniami pozwalającymi na ich naturalne zwalczanie.

DEFINICJA

Odporność to pojęcie biologiczne, które opisuje sytuację, w której mamy wystarczająco sił biologicznych do zwalczenia zakażenia, choroby lub innej niepożądanej biologicznej ingerencji.
Ogólnie, kiedy czynniki etiologiczne wchodzą w interakcję z organizmem człowieka, wywołując infekcję, w tym samym czasie ciało uruchamia mechanizmy immunologiczne w walce z chorobą. Ta moc ciała, która nie pozwala na rozwój choroby albo wstrzymuje rozwój już zaistniałej choroby jest nazywana w Ayurvedzie 
odpornością (Vyadhikshamatva)1.

ROZUMIENIE ODPORNOŚCI
Vyaadhiksamatva dosłownie oznacza „opór (Ksamatva) przeciwko chorobie (Vyaadhi)”. Fizyczna i umysłowa odporność w stosunku do choroby ma wielkie znaczenie dla wszystkich żywych stworzeń; reguluje ona prewencję oraz wspiera szybkie wyzdrowienie.
Vyaadhiksamatva (odporność) w Ayurvedzie jest nie tylko odpornością przeciwko konkretnemu czynnikowi zakaźnemu lub chorobie jako takiej, jak polio lub różyczka, na które świat zachodni ma gotowe „uodpornienie”, lecz raczej zakłada odporność przeciwko utracie spójności, proporcji i wzajemnych relacji pomiędzy bioenergiami jednostki (Doshas) i tkankami (Dhatus).
Ta homeostaza elementów wspierających umysł oraz ciało jest znana jako harmonia albo prawdziwa natura i takie właśnie jest prawdziwe znaczenie odporności w systemie ajurwedyjskim. Pojęcie jest nierozerwalnie połączone z pojęciami odżywiania, ognia trawiennego oraz tworzeniem się zdrowych tkanek2.

PORÓWNANIE

Powszechnie wiadomo, że niektóre osoby nie zapadają na choroby nawet po wejściu w kontakt z poważnymi czynnikami etiologicznymi, podczas gdy inni na nie zapadają. Powodem jest fakt, że kiedy siły odpornościowe organizmu są wystarczająco silne, niszczą przyczynę choroby3. Piękne porównanie ilustrujące tę sytuację znajduje się w tekście Manusmriti: kiedy zasieje się ziarno w jałowej ziemi, to ulega ono zniszczeniu. W tym porównaniu ciało odpowiada ziemi, a infekcja jest jak ziarna. Jeśli ciało jest pełne toksyn, które mogą pochodzić zarówno z ciała, jak i z umysłu, infekcja w ten lub inny sposób się rozprzestrzeni. Jeśli trawienie jest silne, toksyny zostają zneutralizowane lub zmetabolizowane i nie dochodzi do zachorowania4.

DLACZEGO POJĘCIE

Podstawowe pojęcie immunomodulacji nie tylko istniało w Ayurvedzie, ale było przede wszystkim praktykowane przez lekarzy ajurwedyjskich przez stulecia. Tak naprawdę jedna z podstawowych strategii w medycynie ajurwedyjskiej polega na wzmocnieniu ogólnej odporności organizmu na czynniki chorobotwórcze, bardziej niż na samych bezpośrednim neutralizowaniu tych czynników. 
Właśnie na tym polega różnica między zasadniczym podejściem terapeutycznym Ayurvedy i współczesnej medycyny, która stawia na bezpośredni atak na same czynniki chorobotwórcze przy użyciu leków chemioterapeutycznych. W Ajurwedzie cel wzmocnienia systemu odpornościowego osiąga się przez zastosowanie terapii Rasayana (terapia wzmacniająca odporność), a następnie Achar Rasayana (wzorcowe postępowanie do przestrzegania w codziennym życiu), a także przez zastosowanie powszechnie dostępnych ziół i przypraw. 
Warto zwrócić uwagę, że nie tylko czynniki organiczne mogą stać się przyczyną choroby, lecz także czynniki umysłowe, jak strach, niepokój, nadmiar myśli, które mogą spowodować powstanie wyrw w systemie odpornościowym i stać się przyczyną powstania infekcji bądź choroby. 
Aktualnie rozwija się nowa gałąź nauk medycznych, która bada powiązania między czynnikami psychologicznymi, systemem nerwowym i jego wpływem na system odpornościowy, znanych jako psychoneuroimmunologia5.

LUDZIE, KTÓRZY NATURALNIE MAJĄ SILNY SYSTEM ODPORNOŚCIOWY

Odporność zależy od utrzymania równowagi Dosh oraz zdrowia tkanek i kanałów. Czynniki związane ze zdrowiem to:

  • urodzenie w kraju, gdzie ludzie naturalnie są silni,
  • doskonała jakość spermy i komórek jajowych,
  • doskonała jakość przyjmowanego pożywienia tuż po urodzeniu,
  • doskonała jakość psychiki,
  • doskonałość umysłu oraz jakość jego funkcjonowania,
  • sprzyjająca sytuacja wynikająca z genów lub rasy.

Osoby, których ciała nie są ani zbyt korpulentne, ani zbyt wycieńczone, posiadające zdrową i dobrą muskulaturę, krew, tkankę kostną, będące dobrze odżywione pełnowartościowym i wystarczającym pożywieniem, mające silny umysł, są w stanie opierać się chorobom naturalnie, a nawet można powiedzieć, że wynika to z ich uwarunkowań genetycznych6.
Spośród czynników odpowiedzialnych za odporność najwyższa waga przywiązywana jest do zdrowia trzech tkanek: krwi, mięśni i kości. Powodem tej sytuacji jest zwyczajowa relacja przypisywana tym tkankom i Tridoshy, i tak np. krew i Pitta, mięśnie i Kapha, kości i Vata. Dobre zdrowie tych trzech elementów będzie utrzymywać harmonię trzech Dosh, która także jest wymagana, aby stawić czoła chorobie. Konstytucja ciała: ludzie z konstytucją Kapha zazwyczaj mają wyższą odporność niż osoby z konstytucją Pitta i Vata7.

LUDZIE PODATNI NA NISKĄ ODPORNOŚĆ

Osoby nieodporne na choroby to:

  • osoby otyłe,
  • osoby wycieńczone,
  • osoby o nieprawidłowej fizjologii muskulatury,
  • osoby z chorobami krwi,
  • osoby z chorobami kostnymi,
  • osoby odżywiane niepełnowartościowym pożywieniem,
  • osoby o słabym umyśle.

Wiadomo, że osoby nadmiernie otyłe lub nad wyraz wycieńczone są słabe. Podobnie, siła ciała zależy w dużym stopniu od zdrowia tkanek mięśni, krwi i kości. Stąd też osoby, u których te trzy tkanki mają nieprawidłowe funkcje fizjologiczne, są naturalnie bardzo słabe. Dotyczy to także osób spożywających niepełnowartościowe pożywienie, ponieważ ich tkanki nie są odpowiednio odżywione. Siła ciała zależy także od zdrowia umysłowego. Stąd osoby o słabym umyśle są także bardzo słabe. Osoby te nie posiadają wystarczającej siły, aby opierać się chorobom w sposób naturalny8.

CZYNNIKI UMYSŁOWE

Zalicza się do nich:

  • niepokój,
  • strach,
  • zbytnie poszczenie,
  • zbytnie przemyśliwanie,
  • zbytnie planowanie.

Czynniki umysłowe w sposób naturalny sprawiają, że jednostka staje się podatna na choroby i infekcje nawet wtedy, kiedy posiada zdrowe ciało. Proces zapadania na infekcje nie zawsze sprowadza się do ekspozycji na źródło wirusa lub bakterii, zarażenie jednostki także zależy od kondycji ciała przy wejściu bakterii lub wirusa. Drogi infekcji to nie tylko nos, uszy, usta lub skóra, ale także umysł9.

RODZAJE ODPORNOŚCI

Vyadhiksamatwa (naturalna odporność) jest zmienna, zależy od jednostki, a także od czynników żywieniowych, środowiskowych oraz indywidualnych – zarówno tych fizycznych, jak i umysłowych. 
Vyadhiksamatwa lub Bala (Siła) do zwalczania chorób występuje w trzech typach10: 

  • Sahaja Bala (siła konstytucji) – jest genetyczną i wrodzoną odpornością na choroby, która istnieje od narodzin. Wzrasta wraz z rozwojem tkanek i nie jest zależna od innych czynników. Ma na nią wpływ głównie zdrowie i jakość komórek rozrodczych biologicznych rodziców. Z tego właśnie powodu Ayurveda zaleca poddanie się oczyszczaniu, zanim para pocznie dziecko. Jeśli genetycznie obydwoje rodzice są zdrowi, to dziecko będzie również zdrowe. Jeśli biologiczny ojciec i matka są genetycznie podatni na niektóre choroby, to będą one przekazywane następnym pokoleniom. Efekt może być obserwowany na poziomie komórkowym, nukleotydowym lub chromosomowym. 
  • Kalaja Bala (czasowa siła) – ten typ odporności zależy od pór roku oraz wieku jednostki, np. młodości. Siła jednostki jest większa zimą w porównaniu z latem. Siła ta jest też ogólnie wyższa z rana niż w godzinach wieczornych11.
    Niektóre miejsca mają zdrowsze warunki klimatyczne. Na przykład, miejsca bogate w wodę, stawy, chłodne i z przyjemnymi warunkami klimatycznymi są miejscami dominacji Kapha i przyczyniają się do większej odporności.
  • Yuktikrit Bala (siła nabyta) – ten typ odnosi się do zmodyfikowania odporności ciała dzięki użyciu odpowiedniej i odżywczej diety, ćwiczeń fizycznych, odpoczynku oraz terapii odmładzających w zależności od potrzeb związanych z porą roku. 

Ayurveda skupia się na trzech sposobach zyskania i wzmocnienia odporności:

  • Rasayana to wzmacnianie zdrowia i odnawianie całej fizjologii, dające odporność na choroby zarówno fizyczne, jak i umysłowe. 
  • Vyayama to ćwiczenia. Codzienne ćwiczenie do 50% możliwości ruchowej jednostki wspomaga trawienie, wzmacnia metabolizm i odporność. 
  • Satmya to odpowiedniość. Przyzwyczajanie się do pełnowartościowych substancji i zaprzestanie przyjmowania niepełnowartościowych, od których fizjologia była uzależniona – też wspiera odporność od urodzenia12, 13. 

SPOSÓB DZIAŁANIA SYSTEMU ODPORNOŚCIOWEGO

W Ayurvedzie wzmacnianie odporności składa się z działania, które ma dwa etapy:

  • Vyadhi-bala-virodhitva – redukowanie i działanie przeciw sile choroby, która już zamanifestowała się w ciele jednostki,
  • Vyadhiutpada-Pratibandhakatva – działanie oparte na utrzymywaniu w gotowości komórek zwalczających konkretne choroby, które dopiero się zamanifestują w jednostce14.

JAK OKREśLIĆ, CZY MAMY DOBRĄ SIŁĘ/ODPORNOŚĆ

Ważne jest, czy jednostka ma:

  • zharmonizowane biologiczne siły Tridosha,
  • zharmonizowane Agni (ogień trawienny) i poziom hormonów,
  • doskonałą jakość wszystkich Dhatu (tkanek) elementów, 
  • przyjemne funkcjonowanie organów zmysłowych,
  • zdrowy umysł połączony z ciałem. 

Kiedy wszystkie te czynniki występują jednocześnie, organizm człowieka jest zdrowy. Wspierają one bowiem odporność całego ciała i wytwarzają jego całkowitą siłę. Siła ta może być odczuwana jako Tusti (satysfakcja z pięciu organów zmysłów), Pusti (dobre odżywienie ciała i umysłu) oraz Baladaya (wzrost siły na poziomie fizycznym, umysłowym i wzmocniona zdolność opierania się chorobom – odporność)15.

JAK POPRAWIĆ ODPORNOŚĆ – MODULACJA ODPORNOŚCI 

W większości życzymy sobie silnego systemu odpornościowego, aby zwalczać wszystkie infekcje zarówno z poziomu ciała, jak i umysłu. Ayurveda oferuje szeroki wachlarz możliwości, z których możemy wybierać16:

  • POJĘCIE RASAYANA
    Rasayana złożona jest z dwóch słów: Rasa i Ayana. Rasa w swoim pierwotnym ujęciu oznacza podstawowe siedem życiowych tkanek (plazmę, krew, mięśnie, tkankę tłuszczową, kości, szpik kostny, nasienie). Ayana oznacza ścieżkę bądź kanał. 
    Rasayana Tantra jest jedną z ośmiu klinicznych specjalizacji Ayurvedy. Odnosi się do żywienia, naturalnej odporności i geriatrii. Rasayana oznacza polepszony stan odżywienia, który daje w zamian wzmocnioną odporność oraz młodzieńczość. Rasayana może być lekiem, dietą albo nawet stylem życia i zachowania (Achar Rasayana), który będzie prowadził do osiągnięcia powyższego celu. 
    Rasayany mają na celu wzmocnienie witalności oraz biosiły z naturalną odpornością przeciw starzeniu się i chorobom. Mówi się, że wspiera ona integralność tkanek ciała i w ten sposób zwiększa długowieczność. Pozostałe korzyści tej terapii to wzmocnienie pamięci i inteligencji, utrzymanie młodości, blasku, proporcji ciała i głosu17.
  • SPOSÓB POSTĘPOWANIA

Środki Rasayany działają poprzez jedną z trzech dróg:

  1. Działanie na poziomie Rasa przez bezpośrednią poprawę jakości odżywiania. 
  2. Działanie na poziomie Agni przez poprawę trawienia oraz metabolizmu ciała i w ten sposób dostarczanie lepszych składników odżywczych. 
  3. Działanie na poziomie kanałów (Srotas) przez poprawę mikrokrążenia. Zapewnia to odpowiedni przepływ płynów ustrojowych i odżywienie tkanek. Integralność kanałów jest tak samo ważna dla rozprowadzenia esencji odżywczych, które zaopatrują system odpornościowy i przeciwdziałają degeneracji ciała i chorobom18.

ZIOŁA DO IMMUNOMODULACJI

Ayurveda opisuje pewną ilość leków, które wywierają wpływ na system odpornościowy. Niektóre Rasayany, które zostały poddane badaniom naukowym i wykazywały ten wpływ, to Ashwagandha (Withania somnifera), Amalaki (Emblica officinalis), Tulasi (Ocimun sanctum), Guduchi (Tinospora cordifolia), Pippali (Piper longum) i Punarnava (Boerhaavia diffusa)19.

  1. GUDUCHI: Substancje czynne Guduchi (Tinospora cordifolia) mają działanie immunostymulujące oraz wykazują działanie antykomplementarne i immunomodulujące. Wcześniejsze badania ekstraktów z Guduchi wykazały działania przeciwcukrzycowe, przeciwzapalne oraz osłonowe wobec wątroby. Związki składowe wpłynęły na wzrost przeciwciał IgG w serum. Odporność komórkowa i humoralna też uległy wzmocnieniu dzięki podaniu leku20.
  2. YASTIMADHU: Yastimadhu (Glycirrhiza glabra) także wykazuje działanie immunostymulujące, przyspieszające transformację limfocytów i produkcję makrofagów oraz zwiększa liczebność leukocytów. Ma również działanie przeciwalergiczne, przeciwzapalne i przeciwutleniające21.
    Potencjał immunoterapeutyczny Ocimum sanctum22, działanie przeciwutleniające Triphali23, adaptogenne działanie Bacopa monniera (Brahmi)24, działanie antybakteryjne Emblica officinalis (Amla) i Coriandrum sativum25 to tylko parę przykładów. Wyniki badań pokazują, że działanie immunomodulacyjne wykazuje wyciąg wodny Terminalia chebula26, jak i wyciąg wodny kory łodygi Azadirachta indica27 oraz Triphali28.Działanie przeciwutleniające tanin Emblica officinalis (amla)29, przeciwutleniający efekt Withania somnifera30 – to oczywiste dowody na silne działanie tych ziół w modulacji systemu odpornościowego. 
  3.  ŁĄCZENIE: Połączenie czterech ważnych leków Rasayany, tzn. Guduchi (T. Cordifolia), Ashwagandhy (W. Somnifera), Amalaki (Emblica officinalis) i Tulasi (Ocimum sanctum) w równych częściach, wykazało działanie stymulujące na komórkowe oraz...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań czasopisma "Naturoterapia w praktyce" w roku + wydania specjalne
  • Nielimitowany dostęp do całego archiwum czasopisma
  • Dodatkowe artykuły i filmy
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy