Dołącz do czytelników
Brak wyników

Naturoterapia dzieci

2 lipca 2018

NR 7 (Czerwiec 2018)

Terapia PECS dzieci z autyzmem

0 95

Autyzm jest jednym z najpoważniejszych i najczęściej diagnozowanych zaburzeń rozwojowych. Należy jednak pamiętać, że autyzm nie jest chorobą, a zaburzeniem rozwoju. Autyzmu nie leczymy, prowadzimy za to intensywną, ukierunkowaną na indywidualne potrzeby danego pacjenta terapię. 

Niektórzy mówią, że autyzm to stan, w którym mózg drugiej osoby jest tak stworzony, że funkcjonuje inaczej niż osoby bez zaburzeń rozwojowych, powodując problemy w funkcjonowaniu w społeczeństwie, trudności w utrzymywaniu kontaktów międzyludzkich, w postrzeganiu świata w taki sposób, jak postrzega go większość, a także w rozumieniu, czym jest komunikacja, zarówno werbalna, jak i niewerbalna. Natomiast w sferze wzorców zachowań u osób z autyzmem występuje schematyzm lub tak zwane zachowania rytualistyczne.
Autyzm, ASD, zespół Aspergera, całościowe zaburzenie rozwoju – w literaturze i języku potocznym funkcjonują różne definicje. Tymczasem w literaturze naukowej czytamy o dwóch, miejscami sprzecznych klasyfikacjach.

Dwie klasyfikacje

Autyzm wg Międzynarodowej klasyfikacji ICD-10 to całościowe zaburzenie rozwojowe, charakteryzujące się nieprawidłowościami w trzech sferach – komunikacji, interakcjach społecznych i sztywnych wzorcach zachowań i zainteresowań W kontekście tej klasyfikacji mówimy o tym, że istnieje:

  • F84.0 Autyzm dziecięcy lub wczesnodziecięcy (objawy pojawiają się w ciągu pierwszych trzech lat życia),
  • F84.1 Autyzm atypowy (objawy pojawiają się po 3. roku życia),
  • F84.5 Zespół Aspergera, gdy nie pojawiają się problemy z mową i komunikacją werbalną,
  • F84.8 Inne całościowe zaburzenia rozwojowe.

Istnieje również klasyfikacja konkurencyjna, Amerykańskiego Towarzystwa Psychiatrycznego, według której pojęcie autyzmu nie istnieje. Istnieją za to zaburzenia ze spektrum autyzmu. A więc autyzm dziecięcy, atypowy, zespół Aspergera i całościowe zaburzenia rozwoju stanowią jeden rodzaj zaburzeń, a spektrum oznacza, że można mu przypisać różną skalę nasileń i na tej skali umieszcza się osoby w zależności od tego, jak wiele pomocy od środowiska potrzebują. A więc na przykład osoby z zespołem Aspergera, które mają problem w odczytywaniu emocji innych osób, ale doskonale z się komunikują, są nisko na tej skali, ale jeśli dziecko ma problemy we wszystkich trzech obszarach osiowych, a więc problemy z mową i kontaktami społecznymi oraz charakteryzuje go bardzo ograniczony repertuar zainteresowań, znajdzie się na tej skali zdecydowanie dalej.

W literaturze jednak coraz częściej mówi się o spektrum autyzmu.

To, co należy podkreślić szczególnie, to fakt, iż autyzm nie jest chorobą. Jest zaburzeniem rozwoju. Autyzmu nie leczymy, lecz prowadzimy intensywną, ukierunkowaną na indywidualne potrzeby danego dziecka terapię

W Polsce i Unii Europejskiej obowiązuje klasyfikacja ICD-10. Diagnozę autyzmu stawia zespół specjalistów: psychiatra, psycholog i pedagog specjalny, w oparciu o kryteria diagnostyczne zawarte właśnie w Międzynarodowej Klasyfikacji Chorób i Problemów Zdrowotnych ICD-10. Geneza autyzmu nie jest znana, ale wiadomo, że ma podłoże neurobiologiczne i genetyczne.

Jak pisze dr Monika Suchowierska, „w Polsce obecnie nie istnieje spójny i merytorycznie przemyślany program diagnostyki i rehabilitacji osób z zaburzeniami rozwoju. Dzieci z autyzmem mają ograniczony dostęp do nowoczesnego, skutecznego leczenia i terapii. Większość lekarzy nie ma 
wystarczającej wiedzy na temat zaburzeń autystycznych, a często – nawet wiedzy podstawowej. Rodzice dzieci z autyzmem albo nie poddają dzieci kompleksowej terapii, ograniczając się do doraźnej pomocy, albo stosują wątpliwe i naukowo niepotwierdzone oddziaływania, opierając się na informacjach z Internetu lub od znajomych”. (Suchowierska, 2016) Te ostatnie działania najczęściej nie są tak skuteczne i celowe jak w przypadku ukierunkowanej, dopasowanej do konkretnych potrzeb każdego dziecka terapii. Z bardzo wielu rodzajów oferowanych terapii do najefektywniejszych należy terapia behawioralna. Jej skuteczność potwierdza ponad 50 lat badań naukowych i doświadczeń praktycznych. 

Deficyty komunikacyjne

Rozwój osób z autyzmem często charakteryzuje się bardzo dużymi deficytami w obszarze komunikacji funkcjonalnej. Myśląc o optymalizowaniu szans edukacyjnych dzieci z autyzmem i pokrewnymi zaburzeniami, zidentyfikowanie i wprowadzenie właściwego systemu komunikacji powinno być jednym z pierwszych i podstawowych zadań terapeutycznych. Osoby z zaburzeniami rozwoju, które nie mają możliwości wyrażania swoich potrzeb i pragnień w sposób akceptowalny społecznie, często rozwijają inne sposoby na ich zaspokojenie. Bardzo często pojawiają się zachowania kontekstowo niepoprawne, które pełnią funkcję komunikatywną. Powszechnie stosowaną praktyką jest rozpoczynanie działań terapeutycznych od prób wyeliminowania zachowań trudnych. Rosnąca liczba dowodów naukowych wskazuje, że wprowadzenie skutecznego i efektywnego systemu komunikacji funkcjonalnej skutecznie wpływa na redukcję niepoprawnych zachowań u osób z autyzmem i pokrewnymi zaburzeniami, zwiększa szanse edukacyjne oraz przyczynia się do osiągania szeroko rozumianej samodzielności tych osób. Celem artykułu jest prezentacja Picture Exchange Communication System (PECS), protokołu nauczania wczesnych umiejętności porozumiewania. Twórcami programu są dr Andy Bondy, analityk zachowania, oraz Lori Frost, logopeda. PECS stawia czoło kluczowym trudnościom wszystkich tych osób, które nie używają mowy jako podstawowej modalności do komunikowania się, staje naprzeciw najistotniejszym trudnościom wielu osób z autyzmem. PECS to oparta na badaniach naukowych metoda terapeutyczna, której prawidłowe zastosowanie gwarantuje rozwijanie umiejętności komunikacji funkcjonalnej w sposób skuteczny i efektywny. 

PECS to oparta na badaniach naukowych metoda terapeutyczna, której prawidłowe zastosowanie gwarantuje rozwijanie umiejętności komunikacji funkcjonalnej w sposób skuteczny i efektywny. 

Dla kogo jest PECS?

PECS jest przeznaczony dla osób, które nie posługują się efektywnym, funkcjonalnym systemem komunikacji1. Zazwyczaj nie jest potrzebny osobom, które posiadają wysoko rozwinięte umiejętności językowe2. Ogólnie stwierdza się, że system może być użyteczny dla osób, które:

  • nie potrafią w sposób funkcjonalny zakomunikować swoich potrzeb i pragnień,
  • posiadają system komunikacji funkcjonalnej, który nie jest zrozumiały przez innych,
  • posiadają system komunikacji, który nie jest adekwatny do ich wieku i poziomu rozwoju poznawczego,
  • nie posiadają systemu komunikacji, który pozwala na spontaniczne wyrażanie pragnień i próśb w każdym środowisku (http://www.pecsusa.com).

Flippin i współpracownicy3 opisują metodologię PECS i sugerują, że dzieci, które mają problemy z dzieleniem wspólnego pola uwagi, wykazują relatywnie silne zainteresowanie przedmiotami z ich otoczenia, posiadają słabo rozwinięte umiejętności naśladowania, dzięki PECS osiągają najbardziej spektakularne efekty. Dodatkowo do ustalenia, czy dana osoba jest odpowiednim kandydatem do wprowadzenia PECS, mogą posłużyć istniejące narzędzia dedykowane ocenie poziomu opanowania komunikacji funkcjonalnej. Jednym z powszechnie stosowanych, dostępnym w języku polskim narzędziem jest: Behavior Milestones Assessment and Placement Program (VB–MAPP)4. Inne, dostępne wyłącznie w języku angielskim narzędzia to: 
Assessment of Social and Communication Skills for Children with Autism (Quill, Bracken, & Fair, 2000) lub Verbal System, Test of Early Language Development (Hresko, Reid, & Hammill, 1999) oraz Brigance Diagnostic Inventory of Early Development5. Podstawowym celem korzystania z tych narzędzi w relacji do PECS jest znalezienie odpowiedzi na pytanie, czy wprowadzenie systemu AAC przyniesie uczniowi wymierne korzyści w zakresie budowania jego systemu komunikacji funkcjonalnej3.Ogletree, 2008; Ogletree et al., 2007; Yoder & Stone, 2006).
Jak sama nazwa sugeruje, PECS polega na wymianie obrazka, a więc jest to jeden z wizualnych systemów AAC. Schopler, Mesibov & Hearsey (1995) udowadniają, że osoby ze spektrum autyzmu bardzo często mają pamięć fotograficzną, że rozumieją informacje, które widzą znacznie lepiej niż te, które słyszą. Osoby z autyzmem często wypowiadają się, że myślą obrazami (Temple Grandin, Katja Schrodinger). Wizualny charakter PECS wydaje się zatem szczególnym atutem w trakcie poszukiwań odpowiedniego systemu komunikacyjnego dla osób z autyzmem. Systemy AAC, bazujące na pr...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań czasopisma "Naturoterapia w praktyce" w roku + wydania specjalne
  • Nielimitowany dostęp do całego archiwum czasopisma
  • Dodatkowe artykuły i filmy
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy