Dołącz do czytelników
Brak wyników

Medycyna wschodu

27 października 2022

NR 33 (Październik 2022)

Zadbajmy o siebie zgodnie z TCM przed nadchodzącą zimą

0 49

Nadchodzi najtrudniejszy dla przyrody okres roku. Niskie temperatury, opady śniegu i szadź powodują, że rośliny i zwierzęta zmniejszają swoją aktywność, aby skumulować jak najwięcej energii. Teraz nie odczuwamy tak wyraźnie potrzeby rozsądnego korzystania z jej zasobów, ponieważ półki w sklepach przez cały czas obfitują w przeróżne produkty. Wychodząc jednak na zewnątrz, zauważamy, że musimy się cieplej ubrać, żeby ochronić ciało przed zimnem, a w naszych przydomowych ogródkach nic już nie zakwitnie i nie zaowocuje. Jak zatem dostroić się do zimy? Jak zadbać o siebie w najzimniejszej porze roku?

Zimą dominuje energia yin. W teorii medycyny chińskiej mówimy, że jest to okres Wielkiego yin. Temperatura spada, a zewnętrzne zimno powoduje, że energia yang koncentrowana jest w środku. Yinqi związane jest z wyciszeniem, pasywnością i koncentrowaniem energii. W ciągu doby jest to noc, kiedy jest ciemno i zapadamy w sen – czas, kiedy ciało się regeneruje i zbiera siły na kolejny dzień (ryc. 1). Podsumowując, zima to czas na gromadzenie i przechowywanie energii. „Dewiza zimy brzmi: gromadzić i przechowywać”[1].

 

 Rys. 1. Schemat yin i yang w ciągu roku i doby

 

Bądźmy dobrymi obserwatorami, wczujmy się w potrzeby naszego ciała, a najzimniejsza pora roku będzie dla nas łaskawa, nauczy nas, jak gromadzić zasoby, i wyjaśni, dlaczego regeneracja jest nam niezbędna do tego, by przeżyć. Przyjrzyjmy się zatem, jak zwierzęta i rośliny funkcjonują zimą.

CO MOŻEMY ZAOBSERWOWAĆ ZIMĄ W PRZYRODZIE

Jest to okres, podczas którego obserwujemy skracanie się dnia, a ponieważ słońce zachodzi szybciej, wieczory są już ciemne i mamy dłuższe noce. Na zewnątrz robi się coraz zimniej i temperatury częściej schodzą poniżej zera. Jest to czas, kiedy obserwujemy opady śniegu i szadź, a podczas spaceru nad jeziorem możemy zauważyć typowy zimowy obraz zamarzniętych wód. Możemy powiedzieć, że przyroda ma przerwę na odpoczynek. Jednocześnie jest to trudny czas pod względem braku dostępu do pokarmu. Od momentu pojawienia się pierwszych mrozów rozpoczyna się proces wykorzystywania zebranych wcześniej zapasów energii i pożywienia. Tak jak jesień była okresem zbierania plonów i magazynowania, tak zima jest czasem kumulowania i rozsądnego korzystania z zasobów, aby można było ją przetrwać. Zima zamyka cykl, którego początkiem był intensywny wzrost i budzenie się przyrody do życia, co było związane z wiosną. Następnie latem obserwowaliśmy dojrzewanie i pełen rozkwit, by jesienią nastąpiło zrzucanie liści i spowolnienie. Ostatnim etapem jest proces wyrównywania i oczyszczania, który ma miejsce zimą.

Zwierzęta i rośliny mają sposoby na przetrwanie tej trudnej dla nich pory roku. Część gatunków zwierząt, np. ślimaki, płazy, gady, szukają schronienia w spróchniałych pniach, a część z kolei zagrzebuje się głęboko w ziemi lub na dnie zbiorników wodnych. Jeszcze inne zapadają zaś w sen zimowy (niedźwiedzie, borsuki, nietoperze). Hibernacja pozwala im przetrwać najzimniejszy okres w roku, ponieważ w ten sposób znacznie ograniczają wydatkowanie energii. Zwierzęta, które przez całą zimę pozostają aktywne, wykształciły jako gatunki cechy, dzięki którym mogą przetrwać. Część z nich zmienia sierść na gęstszą i cieplejszą, a u niektórych widać przystosowanie w postaci zmiany koloru piór na jaśniejsze, dzięki czemu są mniej zauważalne dla innych osobników na tle śniegu.

Rośliny liściaste wieloletnie zrzuciły liście, aby zminimalizować zużycie energii. Jednoroczne natomiast całkowicie obumierają, zostawiając głęboko w ziemi nasiona, które będą mogły rozwinąć się na wiosnę. Byliny natomiast pozbywają się pędów i w glebie pozostają tylko ich korzenie, kłącza i cebule. Do zimnego klimatu najbardziej przystosowały się iglaki. Ich szpilki są nawoskowane i zawierają niewielką ilość wody, dzięki czemu zimują bezpiecznie. Jednocześnie wszystkie rośliny przestają rosnąć, mocno się odwadniają i ograniczają procesy życiowe, przechodząc w stan letargu.

Obserwując przyrodę, widzimy, że zapada ona w głęboki sen i wprowadza jak najbardziej oszczędny tryb życia. Człowiek jako część przyrody powinien ją naśladować, wykorzystać te informacje i w okresie zimy skupić się na kumulowaniu energii i znacznie ograniczyć jej wydatkowanie. 

Jest jeszcze jeden bardzo ważny aspekt zimy, który nie jest widoczny na pierwszy rzut oka. Na powierzchni obserwujemy ogołocone z liści drzewa, ziemia pokryta jest warstwą śniegu, obraz wygląda na nieruchomy. Tymczasem głęboko pod powierzchnią ziemi toczy się niepowstrzymany proces. Skumulowana energia yang wewnątrz przygotowuje się na wiosnę. „Wszelkie ruchy pozornie się zatrzymują – nie jest to całkowite zatrzymanie, ale raczej przygotowanie się energii do rozpoczęcia kolejnego cyklu ruchu. To moment, kiedy wahadło osiągnęło maksimum wychylenia i wyznacza pauzę, zanim się zacznie ruch w przeciwną stronę. […] W naturze czas nocy, zima i śmierć są momentami wyciszenia w trakcie przygotowywania się do świtu i ponownych narodzin”[2]. Zimowe wody wspierają rozkładanie się obumarłych resztek roślin, które odżywią glebę, co zapewni dobre warunki dla wzrostu nowych roślin wiosną. Obserwujemy równolegle procesy wyrównywania i oczyszczania oraz zamknięcie etapu wzrastania i zbierania plonów. To ważny etap przygotowujący przyrodę do rozpoczęcia kolejnego cyklu, kiedy wszystko od nowa zaczyna się odradzać. Dlatego tak ważne jest dostrojenie się do zimy, abyśmy nie zaburzali naturalnego procesu i wraz z nadejściem wiosny byli pełni energii.

PRZEMIANA WODY

Zimą dominuje Przemiana Wody. Jest to Element najtrudniejszy do opisania słowami. „Woda ze swej natury jest nieuchwytna i nie poddaje się definicjom. Przyjmuje każdy kształt, ale nie można jej złapać i zatrzymać raz na zawsze. Wydaje się, że ma granice, ale jeśli może, to znajdzie sposób, by ominąć każdą zaporę czy przeszkodę. Mimo to tworzy większość trwałej struktury wszystkich istot żyjących na powierzchni ziemi – bez wody nic nie mogłoby żyć ani rosnąć”[3]. Charakteryzując Przemianę Wody mówimy o ogromnej sile i determinacji, o powolnym, ale skutecznym dążeniu do celu i wytrwałości w osiągnięciu go. Dobra jakość Elementu Wody daje nam możliwość utrzymania się na drodze, którą sobie wytyczyliśmy. „Nasiona, które spadły z drzew w czasie zbiorów i skąpały się w odżywczym kompoście jesieni mają cel. Każda żywa istota ma potencjał do wzrostu i rozmnażania się. To właśnie dążenie i determinacja, by ujrzeć własną przyszłość przeprowadza wszelkie życie przez ciemny czas zimy. To jest klucz do Elementu Wody”[4]. 

Przeżycie okresu zimy, kiedy jest zimno, ciemno i trzeba przetrwać, opierając się na zgromadzonych zapasach, wymaga silnej woli i ogromnej determinacji, którą mamy dzięki przemianie wody. Osoby z dobrą jakością Elementu Wody wykazują te cechy. Potrafią do końca doprowadzić wytyczone cele i wykazują się siłą woli, trwają na wytyczonej wcześniej ścieżce pomimo przeciwności losu. Siła wody pomaga przebrnąć przez najtrudniejsze okresy w naszym życiu. 

Element Wody uświadamia nam także, że nasze zasoby nie są niewyczerpywalne i zapasy trzeba odbudowywać. Jest czas na pracę i zaangażowanie oraz czas na odpoczynek i ładowanie baterii. Osoby z dobrą jakością Przemiany Wody potrafią rozkładać odpowiednio czas na pracę oraz odpoczynek i dzięki temu pozostają w równowadze. U tych, u których ten element jest zaburzony, zaobserwujemy pracoholizm, brak umiejętności regeneracji, wypalenie i przemęczenie. Przy większej nierównowadze lub gdy wyczerpywanie organizmu trwa dłużej, mogą pojawić się problemy kardiologiczne i emocjonalne. 

Zdrowy Element Wody w człowieku daje wewnętrzny spokój i poczucie zakorzenienia i oparcia. Dzięki temu czujemy się mocni oraz mamy dobrą odporność fizyczną i psychiczną. Jest to związane z mądrością, świadomością tego, co wiemy, i tego, czego nie wiemy, i byciem autentycznym. Właśnie ta postawa daje nam siłę i rdzeń, aby pokonać wszelkie przeszkody i osiągnąć zamierzone cele.

WODA I POWIĄZANE Z NIĄ NARZĄDY

Do każdego Elementu przyporządkowana jest para narządów, z których jeden jest narządem zang (pełnym), a drugi fu (pustym). Przyglądając się ich funkcjom w ujęciu wschodniej medycyny, opisujemy działanie narządu, biorąc pod uwagę jego aspekt anatomiczny, a także powiązany z nim kanał, warstwy anatomiczne, emocje i specyficzne funkcje fizjologiczne. Daje to możliwość dużo szerszego spojrzenia i zauważenia niuansów i powiązań, których nie odnajdziemy w medycynie zachodniej. Nie oznacza to jednak, że oba te spojrzenia się wykluczają. Wręcz przeciwnie – są bardzo zbliżone z tą jednak różnicą, że w ujęciu chińskim mamy więcej wymiarów i szerszy kontekst. Narząd fizyczny jest tylko jedną z manifestacji danego żywiołu, a zarazem, najbardziej skondensowaną formą qi w całym układzie.

Z Elementem Wody związane są Nerki (narząd zang) i Pęcherz Moczowy (narząd fu), a ich najważniejszym zadaniem jest oczyszczanie i zarządzanie płynami w ciele. Woda jest podstawowym komponentem naszego ciała, dlatego bez odpowiedniego zaopatrzenia w dobrej jakości wodę, żaden organ nie będzie działał prawidłowo. Wiemy też, że to działanie dotyczy zarówno poziomu fizycznego, jak i umysłowego, i emocjonalnego. Zadbanie o narządy Przemiany Wody jest więc niezwykle ważne.

Przyjrzyjmy się zatem bliżej ich funkcjom z punktu widzenia medycyny chińskiej.

NERKI

Są niezwykle ważnym narządem, który w klasycznych dziełach opisywany jest jako doradca Cesarza (Serca). To połączenie jest bardzo ścisłe, ponieważ Serce i Nerki tworzą jeden kanał shao yin. Ta relacja jest również widoczna w medycynie zachodniej. Nerki odpowiadają za produkcję reniny, a nadnercza za aldosteron i za ich pomocą kontrolują bicie serca i ciśnienie krwi.

W klasycznej chińskiej medycynie Nerki są magazynem jing (esencji). Gromadzą energię odziedziczoną od rodziców oraz tę produkowaną przez układ pokarmowy. Są naszą rezerwą energetyczną, z której czerpiemy, kiedy zwiększa się nasze zapotrzebowanie, np. podczas intensywnego wysiłku fizycznego lub umysłowego. Z tego względu na fizycznym poziomie ta funkcja przekłada się na naszą siłę, wytrzymałość i wolę. Opisując Element Wody, pisałam, że odpowiada on za wytrwałość i determinację oraz zapewnia nam przetrwanie ciężkich okresów. To właśnie zależy od sprawności nerek, które są narządem yin wody. Przepracowywanie się, życie w ciągłym stresie, intensywny długotrwały wysiłek fizyczny wyczerpują zapasy i powodują osłabienie ich funkcji. Dodatkowo jing odpowiada za aspekty fizyczne. Jego niedobór związany będzie z opóźnieniem rozwoju fizycznego, powolnym wzrostem i przyspieszonymi procesami starczymi.

Nerki odgrywają również ważną rolę w procesie reprodukcji. Wpływają na płodność, jakość i ilość nasienia oraz na jakość komórki jajowej. Jest to związane z ich rolą w produkcji hormonów (testosteronu i estrogenu) przez korę nadnerczy. Osłabienie tego narządu może powodować problemy z płodnością, przedwczesny wytrysk czy nieprawidłowy rozwój płciowy. 

Z punktu widzenia medycyny chińskiej wpływają także na jakość kości, szpiku i zębów. Szpik w tym spojrzeniu ma dużo szersze znaczenie niż w medycynie zachodniej. Jest substancją wypełniającą kości, rdzeń kręgowy i mózg, w związku z tym wpływa na pamięć i funkcje umysłowe. Zdolność uczenia się i nabywania umiejętności jest związana z nerkami.

Narządy wpływają na poszczególne odcinki ciała. Jest to związane z przebiegiem kanału. Nerki związane s...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań czasopisma "Naturoterapia w praktyce" w roku + wydania specjalne
  • Nielimitowany dostęp do całego archiwum czasopisma
  • Dodatkowe artykuły i filmy
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy