Dołącz do czytelników
Brak wyników

Postępowanie w jednostkach chorobowych

29 czerwca 2018

NR 7 (Czerwiec 2018)

Dieta i suplementacja w leczeniu kamicy nerkowej

0 422

Kamica nerkowa, uważana za jedno z najbardziej bolesnych schorzeń znanych człowiekowi, w krajach uprzemysłowionych rozwija się u około 10–12% populacji, częściej u mężczyzn (13%) niż u kobiet (7%). W ciągu ostatnich kilku dekad częstość występowania kamieni nerkowych wzrosła i pojawiają się one u coraz młodszych ludzi. Skąd jednak się biorą i jak z nimi walczyć?

Z tego artykułu dowiesz się:

  • Jakie są przyczyny powstawania kamieni nerkowych?
  • Jaki rodzaj diety sprzyja profilaktyce kamicy?
  • Czy suplementacjawapnia jest bezpieczna przy kamicy?

Zjawisko to mogą wyjaśniać obserwacje dzisiejszego stylu życia i sposobu odżywiania. Występowanie kamieni nerkowych obserwuje się najczęściej w grupie ludności między 20. a 40. rokiem życia. Im wcześniej pojawią się dolegliwości, tym częściej kamienie będą występowały. U połowy osób, które już raz miały kamienie nerkowe, kolejne pojawią się w ciągu pięciu lat. Istotnym czynnikiem rozwoju jest również nadmierna masa ciała.

Kamica nerkowa odzwierciedla brak równowagi w organizmie. Nie jest to schorzenie, które można wyleczyć za pomocą konkretnych procedur. Jeżeli znamy rodzaj kamieni, przyczyny ich powstania oraz metody rozpuszczania, możemy je zwalczyć poprzez działanie u źródła problemu.

Powstawanie i rodzaje kamieni

Kamienie nerkowe mogą powstawać z różnych związków – najczęściej ze szczawianu wapnia oraz fosforanu wapnia. Stanowią one 80–85% wszystkich przypadków zachorowań. Główne przyczyny ich powstawania to nieodpowiednia dieta (bogata w szczawiany, fosforany oraz sód), zbyt mała podaż płynów oraz podstawowe problemy metaboliczne, takie jak hiperkalciuria (nadmiar wapnia w moczu), hiperoksaluria (nadmiar szczawianu w moczu) i hipokitracja (brak cytrynianu w moczu). Inne rodzaje to kamienie cystynowe (mogą występować u osób chorujących na cystynurię), struwitowe oraz kamienie kwasu moczowego.

Kamienie kwasu moczowego tworzą się zwykle u osób z dną moczanową lub dnawym zapaleniem stawów. Mogą również powstawać u pacjentów z przewlekłą biegunką wywołaną przez chorobę Leśniowskiego-Crohna i wrzodziejące zapalenie jelita grubego. Utrata płynów i wodorowęglanów powoduje tworzenie się osadu kwasu moczowego. Inne przyczyny to zatrucie ołowiem, długotrwały post, upijanie się, cukrzyca i insulinooporność. Kamienie kwasu moczowego można często rozpuszczać przez alkalizowanie moczu (stosuje się cytrynian lub wodorowęglan sodu), a także zwiększone zużycie wody. W celu zmniejszenia wydalania kwasu moczowego przez nerki stosuje się również leki na bazie allopurinolu. Kamienie tego rodzaju częściej występują u mężczyzn.

Kamienie struwitowe z kolei są spowodowane przez przewlekłe infekcje dróg moczowych, które podnoszą pH moczu, co pozwala na wzrost bakterii. Niektóre bakterie, znane jako bakterie rozszczepiające mocznik (Klebsiella, Pseudomonas i Proteus), są głównymi patogenami odpowiedzialnymi za ten rodzaj kamienia moczowego. Pewne strukturalne lub funkcjonalne nieprawidłowości dróg moczowych mogą również sprzyjać tworzeniu tych kamieni. Należą do nich uchyłki, zwężenia pęcherza i pęcherz neurogenny. Problem ten częściej dotyczy kobiet. Kamienie te są bardzo duże i mogą blokować moczowody, nerki lub pęcherz moczowy.

W ciężkich przypadkach kamica nerkowa może powodować niedrożność dróg moczowych, infekcje nerek oraz blizny i uszkodzenia nerek.

Kamienie cysteiny są stosunkowo rzadkie. Występują na skutek rzadkiej nieprawidłowości genetycznej – cystynurii, często w dzieciństwie lub we wczesnych latach nastoletnich. Ten stan powoduje wydalanie dużych ilości aminokwasu zwanego cystyną. Ten rodzaj kamienia można czasem rozpuszczać, a powstawaniu kamieni w przyszłości można zapobiegać np. poprzez picie obfitych ilości wody (minimum 4 litry dziennie, najlepiej 5–7 litrów dziennie). 

Inne rodzaje kamieni nerkowych powstają po długotrwałym leczeniu niektórymi lekami. Uważa się, że 1–2% kamieni nerkowych jest indukowanych lekami.

Objawy kamicy nerkowej

Objawy kamicy nerkowej są bardzo zróżnicowane. Pomijając już fakt, że rozwijanie się choroby może przebiegać bezobjawowo, może to być też zwiększona częstotliwość oddawania moczu, dyskomfort, a nawet ciężki, kolisty ból brzucha, pachwin i pleców. Gdy kamienie przechodzą przez moczowód, mogą pojawiać się krwiomocz, silny ból, nudności, wymioty, biegunka, nadmierne pocenie się i tachykardia. W ciężkich przypadkach kamica nerkowa może powodować niedrożność dróg moczowych, infekcje nerek oraz blizny i uszkodzenia nerek.

Klasyczne leczenie kamieni nerkowych jest nieco ograniczone i polega na podawaniu leków przeciwbólowych w celu złagodzenia dyskomfortu w miarę przechodzenia mniejszych kamieni. W przypadku ostrego bólu, ból i nudności mogą zostać znacznie zmniejszone poprzez zanurzenie w gorącej kąpieli lub miejscowe ocieplenie brzucha i dolnej części pleców. Większe kamienie, które nie mogą przejść, są albo rozbijane za pomocą pozaustrojowej litotrypsji falami uderzeniowymi (ESWL), albo usuwane za pomocą ureteroskopii lub przy użyciu techniki chirurgicznej przez skórę.

Podczas wszystkich tych terapii istnieje potencjalne ryzyko, a zapobieganie przyszłym kamieniom jest bardzo pożądane.

Konsekwencje nadmiaru wapnia

Nadmiar wapnia w organizmie może powodować powstawanie wapniowych kamieni nerkowych, a także prowadzić do choroby Alzheimera oraz przyczyniać się do twardnienia tętnic. To z kolei prowadzi do ataków serca czy problemów płucnych. Nadmiar wapnia i/lub niedobór innych minerałów powoduje kwasowość/zasadowość. Brak równowagi w gospodarce wapnia powoduje stan zapalny w naszych tkankach, ostatecznie doprowadzając do powstawania kamieni nerkowych. Ograniczanie wapnia i bilansowanie poziomu potasu i magnezu może pomóc w rozpuszczeniu kamieni nerkowych, ale problem jest zwykle nieco bardziej skomplikowany. 

Title

Jednym z najlepszych produktów wspomagających walkę z kamicą nerkową jest ocet jabłkowy. Lepszy będzie ocet jabłkowy ekologiczny i niefiltrowany, który ma brązowawy odcień i pływające w nim maleńkie cząstki przypominające pajęczynę. Oznacza to, że jest on dobrej jakości, a wszystkie składniki odżywcze i właściwości zdrowotne pozostały nienaruszone.

Dlatego szczególną ostrożność należy zwrócić, gdy w zaleceniach lekarskich lub niedoborach musimy suplementować wapń. Nie należy przekraczać dawki powyżej 750 mg wapnia dziennie. Zaleca się podawanie suplementów wapnia podczas posiłku, co może stanowić ochronę przed niekorzystnymi skutkami tego działania. Najlepszym rozwiązaniem jest dostarczanie odpowiedniej ilości wapnia naturalnego w diecie, gdyż ma on zdolność wiązania szczawianów. Wapń występuje w nabiale, szprotkach, sardynkach, orzechach, migdałach. Wapń w ilości 800 do 1200 mg
na dobę wykazuje działanie ochronne. Podaż wapnia powinna być odpowiednia, tzn. ani za niska ani za wysoka, gdyż obie te opcje mogą stanowić czynnik ryzyka rozwoju kamicy nerkowej.

Znaczenie odpowiedniej diety

Spożywanie diety zawierającej przetworzone i rafinowane produkty znacznie zwiększa ryzyko rozwoju kamieni nerkowych. Obejmuje to wysokie spożycie soli, cukrów rafinowanych, syropu kukurydzianego (również tego o wysokiej zawartości fruktozy), fruktozy, soku jabłkowego i grejpfrutowego, napojów gazowanych oraz białek zwierzęcych.

Rola redukcji białka zwierzęcego w diecie pacjentów z kamicą nerkową jest niejednoznaczna. Wyniki niektórych badań sugerują, że wysoka zawartość tego rodzaju białka, np. w diecie Attkinsa, może sprzyjać występowaniu kamieni szczawianowych i kwasu moczowego. 

Zdecydowane korzyści odnotowano natomiast przy stosowaniu diety niskosodowej.

Kamienie nerkowe rozwijają się w środowisku kwaśnym i mają 
tendencję do rozpuszczania się w środowisku zasadowym.

Bardzo ważna jest również odpowiednia podaż płynów, bez której dochodzi do odwodnienia organizmu. To z kolei stanowi ważny czynnik przyczyniający się do powstawania wszystkich kamieni nerkowych. Należy pamiętać o piciu dużej ilości czystej wody o temperaturze pokojowej. Pomaga ona zapobiegać, rozpuszczać i usuwać kamienie nerkowe. Spożycie odpowiedniej ilości płynów może obniżyć ryzyko wznowy kamicy nerkowej nawet o 60%. Badania sugerują dzienną podaż wody w ilości minimum 2 l. 

Pojawiają się również wskazania, aby dzienna ilość moczu wynosiła powyżej 2,5 l. Ochronne działanie większej ilości płynów wynika z rozcieńczenia moczu, co wiąże się ze zmniejszeniem przesycenia moczu fosforanem wapnia czy szczawianem wapnia. Zaobserwowano też korzystne działanie soku pomarańczowego, soku z granatów oraz soku pomidorowego w zapobieganiu powstawaniu kamieni. Ten ostatni ma szczególne znaczenie z uwagi na dużą zawartość cytrynianu i magnezu, przy niewielkiej ilości soli. Z kolei niewskazane, oprócz napojów typu cola, są również sok jabłkowy i grejpfrutowy, które mogą sprzyjać rozwojowi kamieni. Uważać trzeba także na sok żurawinowy. Może on podnosić poziom szczawianów w moczu, dlatego powinien być unikany przez pacjentów z kamieniami szczawianu wapnia. Zalecany natomiast jest u pacjentów z kamicą struwitową.

W miarę starzenia się organizmu zmniejsza się produkcja kwasu żołądkowego. Kwas ten jest niezbędny do takiego rozbicia wapnia, aby był dostępny biologicznie. Przyjmowanie większej ilości wapnia służy tylko obniżeniu poziomu kwasu i powoduje nieprawidłowe wchłanianie wapnia, zaś ostatecznie przyczynia się do powstawania kamieni nerkowych, a nawet osteoporozy.

Co wspomaga równowagę wapniową?

Czynnikami bardzo ważnymi dla równowagi wapniowej, zapobiegania kamieniom nerkowym oraz dla utrzymania zdrowych kości są: unikanie siarczanów w dodatkach do żywności i lekach, rezygnacja z leków farmaceutycznych, uprawianie ćwiczeń fizycznych oraz odpowiedni sposób żywienia.

Metabolizm wapnia jest zależny od skomplikowanych procesów obejmujących wiele narządów, stąd tak ważne jest zrozumienie związków pomiędzy poszczególnymi czynnikami, które uczestniczą w utrzymaniu równowagi. Znaczenie mają tutaj jelita, witamina D, parathormon oraz kości i nerki.

Zaburzenia w zakresie choć jednego z tych czynników mają wpływ na całą gospodarkę wapniową.

Duże znaczenie ma również witamina C. Wystarczy 5 g dziennie, aby pozbyć się kamieni nerkowych zbudowanych z fosforanu wapnia lub struwitu. Ważna jest jednak jakość tej witaminy, dlatego warto wybrać np. tę pochodzącą z dzikiej róży, dzięki czemu współtowarzyszące bioflawonoidy zwiększają jej przyswajalność. Na początku jednak należy zwiększyć tolerancję jelit, zaczynając od 1000 mg kwasu askorbinowego rano i wieczorem, zwiększając dawkę o 1000 mg co tydzień. Warto zwrócić uwagę na fakt, że organizm człowieka nie potrafi sam syntetyzować tej witaminy, stąd tak istotna jest odpowiednia dieta, od której zależy, ile tej witaminy dostarczymy.

Do ziół wspomagających leczenie kamicy nerkowej należy kłącze perzu. Posiada ono właściwości moczopędne i usprawnia 
przechodzenie kamieni nerkowych. 

Kamienie nerkowe rozwijają się w środowisku kwaśnym i mają tendencję do rozpuszczania się w środowisku zasadowym. Jeżeli o...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań czasopisma "Naturoterapia w praktyce" w roku + wydania specjalne
  • Nielimitowany dostęp do całego archiwum czasopisma
  • Dodatkowe artykuły i filmy
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy