Dołącz do czytelników
Brak wyników

Fitoterapia

28 lutego 2022

NR 29 (Luty 2022)

Dobroczynne właściwości dzikiej kuchni wiosną – pędy i pączki roślinne

0 290

Umiejętność „fermentacji” pąków kwiatowych i pąków liściowych na domowe herbaty to cenna umiejętność. Dbanie o odporność wczesną wiosną oraz radzenie sobie z wiosennymi dolegliwościami jest możliwe właśnie m.in. dzięki dobroczynnym właściwościom pędów i pączków roślinnych. Opisałam tutaj następujące rośliny: stokrotkę pospolitą (Bellis perennis), brzozę (Betula L.), mniszek (Taraxacum), gwiazdnicę pospolitą (Stellaria media), jeżynę (Rubus L.), wierzbę (Salix L.) oraz topolę (Populus L.).

Wiosna to przepiękna pora roku. Po długich wieczorach i szarych dniach zimy wiosna przynosi nam radość kolorów, zapachów, słońca i ciepła. Lasy, łąki i polany powoli nabierają kolorów. Pojawiają się pąki na drzewach, kwiaty na łąkach i polanach. Marzec, kwiecień i maj to idealny czas na zbiory i przetwarzanie pędów oraz pączków roślinnych. W kuchni tradycyjnej, a także polskiej medycynie ludowej sporo jest przepisów na przetwarzanie tej formy wzrostu roślin. Z punktu fitoterapeutycznego mówimy o gemmoterapii, jednej z gałęzi fitoterapii1. Gemmoterapia została szeroko omówiona przez dr. Henryka Różańskiego2 na wykładzie w ramach kursu zielarz-fitoterapeuta w Państwowej Wyższej Szkole Zawodowej w Krośnie. Polecam książki i artykuły dr. Różańskiego, w których publikuje najnowsze badania z zakresu dzikich roślin.
Pączki zbiera się pod koniec zimy lub bardzo wczesną wiosną, kiedy zaznaczają się w nich pewne procesy wzrostowe, przejawiające się pęcznieniem, ale gdy one same jeszcze nie pękają3. Co jest tak cennego w pąkach i pączkach, że zielarze od wieków się nimi zachwycają?
Gemmoterapia to dział fitoterapii, wykorzystujący do leczenia pączki liściowe, pączki pędów, pączki kwiatów, pączki korzeni i pączki kłączy, a także pączki bulw rozmaitych roślin. Cechą charakterystyczną surowca wykorzystywanego do gemmoterapii jest obecność tkanki merystematycznej (tkanki twórczej, czyli wzrostowej roślin)4.
To dzięki tkance twórczej (wzrostowej) rośliny przyswajamy szybciej, lepiej i efektywniej substancje czynne. Dzięki temu smak przetworzonych pąków i pączków jest niepowtarzalny i został doceniony w kuchni staropolskiej. Wtedy nie zastanawiano się jeszcze nad zdrowotnymi właściwościami kaparów z pąków kwiatowych mniszka, czy pąków kwiatowych stokrotek.

Pąki stokrotki pospolitej 
(Bellis perennis)

Kapary z pąków stokrotki5
200 g pąków kwiatowych stokrotki, 300 ml octu estragonowego, szczypta soli.
Pąki kwiatowe gotuj krótko w occie i szczypcie soli. Gorące wlej do słoików i zamknij. Po 5 dniach kapary będą gotowe.
Takie kapary są idealnym dodatkiem do sałatek, jajek gotowanych na twardo, czy farszów do naleśników. Warto też pić napary z pąków kwiatowych stokrotki. 
1 szklanka naparu, pita na czczo codziennie przez 14 dni działa moczopędnie i lekko przeczyszczająco. Jeżeli zaczniemy pić 1 szklankę naparu przed każdym posiłkiem, to szybko poprawimy przemianę materii, złagodzimy zaparcia, a nawet wesprzemy leczenie wrzodów. Pół szklanki, pite rano i przed snem łagodzi kaszel, wspiera leczenie przeziębienia6.

Herbata z kwiatów/pąków stokrotki
1 łyżka kwiatów/pąków, 1 szklanka wody.
Kwiaty zalej gorącą wodą. Odstaw na 10 minut. Odcedź. Pij według potrzeby.
Stokrotka rośnie przez cały rok. Kwitnie cyklicznie. Można ją wygrzebać nawet spod śniegu. Dla odporności i wzmocnienia organizmu warto ją pić, dodawać do słodkich i wytrawnych konfitur. Cudownie harmonizuje z mięsem, w połączeniu z pokrzywą i gwiazdnicą.

POLECAMY

WIOSENNA ZUPA Z PĄKAMI KWIATOWYMI STOKROTKI

Litrowy słoik pąków kwiatowych stokrotki, ½ litrowego słoika młodych liści pokrzywy, kilka liści krwawnika,10 liści bluszczyku kurdybanku, 10 liści szczawiu, 2 l bulionu warzywno-mięsnego.
W bulionie, na małym ogniu, ugotuj wszystkie rośliny do miękkości. Dopraw solą i pieprzem do smaku. 
Wszystko miksujemy na krem. Gdyby zupa wyszła zbyt rzadka, można ją zagęścić ugotowanymi ziemniakami. 
Tak jak ze stokrotką możemy postąpić z pąkami kwiatów mniszka, jaśminowca, nasturcji, tojeści pospolitej, czosnaczka pospolitego czy czosnku niedźwiedziego. W mojej kuchni pąki stokrotki suszę i używam jako przyprawy do past warzywnych na kanapkę. Pąki są tak smaczne, że często dodaję je do pierwszowiosennych sałatek lub na kanapkę. Witold Poprzęcki i Strol Wolf-Dieter polecają pić herbatę z pąków stokrotki, zwłaszcza jesienią. Taka herbatka działa wykrztuśnie i wspomaga leczenie przeziębień. Pąki jedzone w każdej postaci działają moczopędnie, co wspiera wiosenny detoks, a dodatkowo pąki i kwiaty wspomagają przemianę materii7. 

Pąki liściowe brzozy
(Betula L.)

Gdy śnieg zniknie, rozejrzyjcie się podczas spaceru za skarbami matki natury. Najpopularniejszymi pąkami w fitoterapii są pąki liściowe brzozy. Będąc małą dziewczynką, lubiłam je podjadać prosto z drzewka, a ciocia Honorka robiła z nich przepyszny syrop na kaszel. Działa idealnie wykrztuśnie i jest łatwy do wykonania. 

Syrop na kaszel z pąków liściowych brzozy
Litrowy słoik pąków liściowych brzozy, ½ kg cukru nierafinowanego.
Bierzemy 1,5-litrowy słoik i na dno sypiemy cukier tak, by dno było przykryte. Następnie kładziemy warstwę pąków, cukier, pąki, cukier, pąki. Kończymy warstwą cukru. Zakręcamy. Tak przygotowany słoik stawiamy w ciepłym miejscu, ale nie na słońcu. Po kilku dniach pąki puszczą sok, który połączy się z cukrem, dając nam przepyszny syrop na kaszel. Odcedzamy pąki, a syrop przelewamy do buteleczek i przechowujemy w chłodnym miejscu. By przedłużyć jego żywotność, na 200 ml dajemy 1 łyżeczkę alkoholu lub soku z cytryny. Czasami tak się dzieje, że syrop zaczyna nam fermentować. To kwestia naturalnych drożdży. Wtedy do syropu dolewamy wody (na 200 ml syropu 0,5 l wody), butelkujemy i po 7 dniach mamy szampan brzozowy!
Nic nie marnujemy, więc polecam odcedzone pąki liściowe brzozy przerobić na przepyszną konfiturę. W pąkach nadal będą tak cenne substancje, jak: hiperozyd, mirycetyna i luteolina, garbniki katechinowe, saponiny, związki trójterpenowe, kwasy organiczne (kwas askorbowy), żywice i sole mineralne8.

Konfitura z pąków liściowych brzozy
Litrowy słoik pąków liściowych brzozy z syropu, 6 pokrojonych w kostkę jabłek, 5 kropli olejku waniliowego, tabliczka startej czekolady.
Jabłka smażymy na patelni, a jak się rozpadną – dodajemy pąki. Smażymy do miękkości. Dodajemy olejek waniliowy i czekoladę. Smażymy 3 minuty. Zdejmujemy z ognia i miksujemy na jednolitą masę. Gorące przekładamy do słoików. 
Pączki liściowe brzozy zbieramy, gdy są lepkie od żywicy. Jedzone na świeżo regulują pH żołądka. Napar z nich niweluje przykry zapach z ust, działa napotnie, poprawia wygląd skóry, działa moczopędnie. Przy białkomoczu stosuje się napar z jednej łyżeczki pąków liściowych na szklankę 200 ml wody. Należy pić 3 razy dziennie przed posiłkiem, przez 2 tygodnie. Sok (jedna szklanka jednorazowo) z pączków brzozy bardzo szybko zbija wysoką temperaturę i można go podawać dzieciom od 5. roku życia. Sok pity małymi łykami, szklanka przez cały dzień, łagodzi bóle gardła, mięśniowe i kości9.

Proszek z pączków liściowych brzozy
Dowolna ilość pączków liściowych brzozy, wysuszonych w 40oC.
Pączki zmiel w młynku do kawy. Sproszkowane pączki należy zażywać 2–3 razy dziennie po 1 łyżeczce. Taki proszek stosuj jako środek odżywczy, wzmacniający i odtruwający. Doskonale smakuje z twarożkiem albo müsli. 

Pąki kwiatowe mniszka
(Taraxacum)

Wielu z Was wiosnę kojarzy także z mniszkiem. Od kilku lat obserwuję, jak wraca on do łask, zwłaszcza w postaci syropu z kwiatów i miodku. Dlatego omówię tutaj pąki kwiatowe mniszka, trochę w innej formie. Kilka lat temu przeczytałam książkę Dzikie rośliny w naszej diecie autorstwa Koszczejewa. 
Dzięki tej książce mniszek w mojej kuchni często pojawia się w formie kaparów, duszony na maśle z cebulą, czy jako warzywo zapiekane z serem. Pąki i kwiaty przygotowywane wytrawnie pobudzają apetyt i pozytywnie wpływają na przemianę materii. Odwar z pąków kwiatowych wspiera regenerację wątroby po kuracji antybiotykowej oraz przy niedokwaśności żołądka. W kuchni staropolskiej płatkami mniszka fałszowano inną przyprawę – szafran. Dzisiaj suszone płatki, po prostu nazywa się polskim szafranem. Bardzo dobrze pasują do zup i sosów.

Kapary z pąków kwiatowych mniszka
Litrowy słoik pąków kwiatowych mniszka, 1 litr octu 10%, 1 litr wody, 2 łyżeczki cukru, sól, pieprz.
Wodę, ocet, sól, pieprz zagotuj. Pączki przełóż do małych słoików, dodaj zalewę i szczelnie zakręć. Pasteryzuj przez 10–15 minut. Odstaw na tydzień.

Pędy gwiazdnicy pospolitej 
(Stellaria media)

Oprócz pąków kwiatowych i liściowych, wiosną polecam zajadać się wiosennymi pędami. Pęd to część rośliny, składająca się z łodygi i liści lub kwiatów10. Polecam młodziutką, chrupiącą gwiazdnicę. Gwiazdnica spożywana w sałatkach, na kanapce lub dodatek do pesto działa odżywczo i wspomagająco na przemianę materii. W fitoterapii gwiazdnicę stosuje się w chorobach skórnych i wynikających z zaburzeń metabolicznych oraz niedożywienia11. 

Sałatka lodowa z kiełkami 
1 sałata lodowa, 2 garści gwiazdnicy, ½ szklanki dzikich kiełków, np. niecierpka, 7 rzodkiewek, 1 pęczek dzikiego szczypioru, 4 jaja, oliwa z oliwek, sól, pieprz.
Sałatę umyj i porwij na kawałki. Jajka ugotuj na twardo i pokrój w ćwiartki. Rzodkiewkę pokrój w paseczki. Szczypiorek i gwiazdnicę posiekaj. Wszystko połącz ze sobą, dodaj kiełki. Przypraw solą i pieprzem, dokładnie wymieszaj, polej oliwą z oliwek.
Gwiazdnica pospolita rośnie na terenie całego kraju dość powszechnie. Lubi wilgotne i słoneczne miejsca. Polecam spożywać ją w sałatkach, na kanapce lub jako dodatek do pesto. Działa odżywczo i wspomagająco na przemianę materii. W fitoterapii stosuje się gwiazdnicę w chorobach skórnych i wynikających z zaburzeń metabolicznych oraz niedożywienia12.

Pędy jeżyn (Rubus L.)

Przyjmuje się analogicznie, że wiosenne pędy jeżyny mają takie same właściwości, jak jej liście. Podobnie jest z wiosennymi pędami maliny. Pędy jeżyny mają działanie przeciwbiegunkowe, oczyszczające, moczopędne, lekko napotne oraz wspierające przy dolegliwościach przeziębieniowych. Odwar, pity 2–3 razy dziennie po pół szklanki między posiłkami stosujemy w dolegliwościach przewodu pokarmowego, takich jak: zgaga, ból brzucha, biegunka przewlekła – także u dzieci i młodzieży. Odwar pity codziennie, 1 szklanka dziennie, działa moczopędnie, czyli pijemy, gdy zatrzymała się woda w organizmie albo gdy bolą nas nerki. Natomiast zewnętrznie stosujemy go do płukania chorego gardła i okładów ran oraz owrzodzeń13.

Herbata z pędów jeżyny z jabłkiem i cynamonem
1 garść pociętych pędów...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań czasopisma "Naturoterapia w praktyce" w roku + wydania specjalne
  • Nielimitowany dostęp do całego archiwum czasopisma
  • Dodatkowe artykuły i filmy
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy