Dołącz do czytelników
Brak wyników

Fitoterapia

20 października 2020

NR 21 (Październik 2020)

Dolegliwości układu oddechowego – ajurwedyjska koncepcja i leki z ziołowej apteki

43

Celem artykułu jest zapoznanie Czytelnika z ajurwedyjskim, holistycznym spojrzeniem na profilaktykę, mechanizm powstawania, naturalne sposoby leczenia schorzeń układu oddechowego, wskazanie wpływu układu pokarmowego na układ oddechowy w patogenezie wielu dolegliwości oddechowych, a także omówienie znaczenia diety, stylu życia, zmieniających się pór roku i stanu emocjonalnego na występowanie schorzeń układu oddechowego. Przedstawiono również kilka darów natury, czyli ziół, które mają ogromny potencjał wspierający i leczniczy w kontekście chorób układu oddechowego, a których systematyczne stosowanie wzmacnia układ odpornościowy i wspiera reakcję zdrowia.

Schorzenia układu oddechowego należą do jednych z najpoważniejszych wyzwań współczesnego świata. Od lat obserwuje się wzrost zachorowań na choroby zapalno-alergiczne oraz infekcyjne dróg oddechowych. Schorzenia te dotykają każdego człowieka w pewnym okresie życia. Niezależnie od tego, czy jest to kaszel związany z przeziębieniem, czy niewydolność oddechowa związana z alergiami i astmą, problemy z oddychaniem są źródłem dyskomfortu u chorych osób, które nie ustają w poszukiwaniach sposobów na poprawę jakości życia. Reklamowane leki obiecują szybkie wyzdrowienie i ulgę, jednak ich działanie często jest wybiórcze, nie zapobiega nawrotom, obarczone jest nieprzyjemnymi skutkami ubocznymi, a w dłuższej perspektywie ich zażywanie osłabia organizm i naraża na występowanie częstszych infekcji.

POLECAMY

Koncepcja ajurwedyjska – spoglądająca na człowieka całościowo – w trosce o zdrowie docieka do pierwszych, subtelnych symptomów rozpoczynającego się procesu chorobowego, co pozwala na skuteczniejszą profilaktykę. Leczenie w koncepcji holistycznej obejmuje także zauważenie wpływu na dane schorzenie sposobu odżywiania, oddychania, spania oraz stanu emocjonalnego oraz relacji z innymi. 

R e k l a m a

PODSTAWOWE ZAŁOŻENIA I UKŁAD ODDECHOWY W UJĘCIU AJURWEDYJSKIM

Ajurweda podkreśla, jak kluczowe znaczenie ma życie w zgodzie z naturą. Jednym z podstawowych założeń Ajurwedy jest postrzeganie samego człowieka jako natury, co ma odzwierciedlenie w teorii pięciu żywiołów (elementów). Żywioły te to: przestrzeń, powietrze, ogień, woda i ziemia. Mają one tendencje do łączenia się w pary, czyli tzw. dosze: Vata (przestrzeń i powietrze), Pitta (ogień i woda), Kapha (woda i ziemia). Dosze są przejawem funkcjonowania tych pięciu elementów. Natomiast guny będące fizycznymi cechami i właściwościami dosz pozwalają nam scharakteryzować wszystkie procesy i zjawiska, jakie występują na świecie1.

Dosza Kapha
Jednymi z ważniejszych gun (cech) Kaphy są ciężkość przejawiająca się np. mocną budową ciała, chłód sprawiający, że skóra jest zimna, wilgotna, a metabolizm słaby, oraz oleistość nawilżająca stawy, ale też dodająca blasku cerze i włosom. Kapha odpowiada za zachowanie struktury, stabilizację, budowę, regenerację, nawilżenie, wytrzymałość, ale też za wewnętrzne zadowolenie, spokój, przywiązanie do ludzi i rzeczy. Siedliskiem Kaphy w organizmie człowieka jest układ oddechowy, zatem w kontekście profilaktyki i schorzeń tego układu tak ważne jest poznanie czynników, które ją destabilizują, oraz tych działań, które pomagają jej przywrócić stan równowagi. Jednym z objawów nierównowagi Kaphy jest nadmiar śluzu zapychającego nos, zatoki, oskrzela oraz toksyny, o których obecności świadczy m.in. warstwa grubego, białego nalotu na języku.
Do najważniejszych przyczyn, które destabilizują Kaphę, należą: nadmierne objadanie się (osoby z dużą ilością doszy Kapha uwielbiają jeść obfite, bogate posiłki), potrawy, które zawierają dużo białej mąki, cukru, mięsa oraz nabiału, a także spożywanie dużych posiłków w godzinach wieczornych, kiedy w dobowym rytmie dnia Kapha występuje (18–22), a więc naturalnie metabolizm spada, a rosną zdolności do nadbudowywania tkanek. Do wzrostu Kaphy przyczynia się w dużym stopniu brak ruchu, siedzący tryb życia, sztywność działań i myślenia oraz niezmienna i wieloletnia rutyna. Naturalnie Kapha dominuje we wczesnym dzieciństwie i wiosną, stąd wtedy ryzyko zachorowania na choroby związane z jej nadmiarem jest dużo wyższe.
Dosza Kapha gromadzi się głównie w płucach i żołądku, a więc w przypadku, gdy jest zwiększona i niezrównoważona, śluz z żołądka przedostaje się do płuc, skąd może przenieść się na inne części ciała i powodować wiele różnych schorzeń. Nierównowaga doszy Kapha powoduje najczęściej kaszel, infekcje dróg oddechowych, astmę, zapalenie płuc i inne problemy z układem oddechowym.
Znając właściwości danej doszy, można w bardzo logiczny sposób ją zbalansować zgodnie z ajurwedyjską zasadą wszelkich działań leczniczych, która mówi, że podobne wzmacnia podobne, a przeciwieństwa się wzajemnie znoszą. Przykładowo, jeśli za nadmiar wydzieliny w drogach oddechowych odpowiada Kapha, należy podjąć działania przeciwstawne do jej właściwości. Jednym z ważniejszych aspektów dotyczących zapobiegania i zwalczania dolegliwości układu oddechowego według Ajurwedy to odpowiedni sposób żywienia. Zmniejszeniu nadmiernie skumulowanej Kaphy sprzyja przede wszystkim ograniczenie węglowodanów i nabiału o cechach śluzotwórczych oraz wprowadzenie większej ilości zielonych warzyw (smak gorzki) oraz rozgrzewających przypraw, które pobudzą metabolizm. Smak ostry oczyszcza płuca, dlatego warto wzbogacić codzienny jadłospis o imbir, chrzan, pieprz, bazylię, majeranek, tymianek. Można też używać do potraw oleju gorczycowego – jest ostry i rozgrzewający, dlatego też pomaga zredukować nadmiar śluzu w płucach. Dla Kaphy szczególnie korzystne i lecznicze są oczyszczania oraz posty. Pacyfikowanie Kaphy to też zwiększona dawka ruchu, która ułatwi przepływ zastanej energii. Pomocne są też ćwiczenia oddechowe, takie jak pranayama, w szczególności technika nazywana bastrika. Ważna jest też zmiana codziennej rutyny, oczyszczanie przestrzeni wokół, która zmniejszy nadmierne przywiązanie do rzeczy. 

Dosza Vata
Drugą doszą, której nierównowaga prowadzi do schorzeń układu oddechowego, jest Vata. Powstaje ona z połączenia żywiołów przestrzeni i powietrza. Vata to ruch i transformacja. Jej fizycznymi przejawami są takie cechy, jak suchość, zimno, lekkość, ruchliwość, szorstkość, chropowatość. Vata odpowiada za funkcjonowanie układu nerwowego, jelita grubego, układu krwionośnego, a także układu oddechowego. Dosza Vata jest związana z ruchem, dlatego wpływa na funkcjonowanie płuc. Przez proces oddychania energia witalna dostaje się do ludzkiego ciała. Jeśli problemom z oddychaniem towarzyszy odwodnienie, ciężka zadyszka i zatory, oznacza to, że Vata jest zwiększona2.
Z Vatą wiąże się pojęcie Prany, czyli podstawowej, pierwotnej siły życiowej, energii ożywiającej zarówno umysł, jak i ciało, obecnej we wszystkim, co istnieje. Słowo prana tłumaczy się jako oddech, oddychanie, tchnienie życia, energię, wigor, duszę3.
Opis samego procesu oddychania w Ajurwedzie jest bardzo krótki i nieco poetycki, a brzmi następująco: „prana vayu, jeden z 5 rodzajów vata, przechodzi z obszaru pępka przez gardło, wydostaje się na zewnątrz, aby skonsumować nektar z powietrza obecnego w atmosferze, a następnie wraca, aby odżywić ciało4.
Vata i Prana wykazują podobne cechy, takie jak lekkość, intensywność, subtelność, ekspansje, natomiast Prana jest odżywcza i równoważąca. Tym, co przenosi pranę, jest oddech, zatem jest on z nią nierozerwalnie połączony. W układzie oddechowym dostrzegalne jest zarówno działanie doszy Vata, jak i Prany. Funkcjonowanie płuc umożliwia przepływ Prany przez całe ciało. Wdychane powietrze zawiera tę, która z płuc przedostaje się do komórek ciała w wyniku wymiany gazowej. Organizm pobiera ją także z pokarmu na etapie wchłaniania w jelicie grubym, którego działaniem zarządza również dosza Vata – dlatego też płuca i jelito grube są ze sobą energetycznie powiązane. W sytuacji kiedy płuca i jelito grube nie działają prawidłowo, nie jest możliwa właściwa absorbcja Prany, co przyczynia się do wzrostu Vaty i zaburzeń z tego wynikających.
Do najważniejszych przyczyn nierównowagi doszy Vata należy: zbyt duża aktywność fizyczna lub umysłowa, zimna, wilgotna pogoda, niedobór snu, suche, lekkie, zimne pokarmy, podróże, stres, proces starzenia się, wczesny poranek i czas między godziną 14 a 16. Przywracaniu Vaty do równowagi sprzyja odpowiednia ilość snu i odpoczynku, ustalony rytm dnia, ciepłe, gotowane posiłki, automasaż ciepłym olejem sezamowym, skoncentrowanie się na jednej czynności, kończenie rozpoczętych projektów, techniki oddechowe (oddech naprzemienny), medytacja.

Dosza Kapha i Vata
Kapha wraz z Vatą odgrywają pierwszoplanową rolę w patogenezie chorób układu oddechowego. Leczenie obu tych dosz znajdujących się w stanie nierównowagi obejmuje m.in. poprawę ognia trawiennego, stosowanie ajurwedyjskich terapii oczyszczających, takich jak vamana (wymioty), virechana (przeczyszczenie), vasti (lewatywa), nasyam (wkroplenie kropli do nosa) lub kojących układ nerwowy i doszę Vata, takich jak shirodhara (lanie cienkiej strużki oleju w okolice tzw. trzeciego oka). Właściwe postępowanie obejmuje nie tylko bezpośrednią pielęgnację układu oddechowego, ale również układu pokarmowego, który także jest fizycznym źródłem zaburzeń. Ponieważ wiele schorzeń układu oddechowego może być wywołanych przewlekłym stresem, emocjami, zwrócenie uwagi na równowagę psychiczną jest równie ważne. Leczenie stosowane przez medycynę ajurwedyjską to nie tylko wszystko to, co wzmacnia system odpornościowy, ale też działania, które zwalczają i powstrzymują choroby w dłuższej perspektywie czasu.

PRZYCZYNY WYSTĘPOWANIA DOLEGLIWOŚCI UKŁADU ODDECHOWEGO WEDŁUG AJURWEDY5 

  • Ignorowanie bądź ciągłe hamowanie naturalnych, fizjologicznych potrzeb, takich jak chęć oddania moczu, wypróżnienia, kichania, ziewania, oddania gazów, płaczu, snu, może zapoczątkować łańcuch reakcji prowadzący do obniżenia odporności płuc. 
  • Nieprawidłowe nawyki żywieniowe prowadzą do niestrawności i zaparć, co z kolei obniża odporność organizmu, a więc zwiększa podatność na infekcje będące najczęstszą przyczyną problemów z oddychaniem. 

Ważne jest jedzenie pożywnych posiłków, czyli ciepłych, lekkostrawnych, świeżo ugotowanych, zawierających wszystkie sześć smaków. Spożywanie zbyt dużej ilości suchej żywności, resztek, fast foodów, mocno przetworzonych lub ciężkostrawnych produktów, prowadzi do wytwarzania amy (toksyn), zamiast ojas (energii życiowej), co w konsekwencji prowadzi do obniżonej odporności, osłabionego trawienia i nieprawidłowego wydalania. Inne czynniki dietetyczne, które powodują kumulację ama, to niespożywanie posiłków o regularnych porach każdego dnia, niejedzenie głównego posiłku około południa, kiedy ogień trawienny osiąga szczyt oraz przejadanie się lub nadmierne poszczenie6.

  • Styl życia, niedostosowanie pór spania, spożywania posiłków do fizjologicznego rytmu dobowego.
  • Otyłość. 
  • Palenie tytoniu.
  • Zanieczyszczenie powietrza.
  • Zbyt dużo forsownych ćwiczeń i podnoszenie ciężarów przekraczające możliwości fizyczne (nadwyrężenie klatki piersiowej i płuc). 
  • Lęk – aktywacja systemu walki lub ucieczki, która pompuje adrenalinę (substancję uwalnianą w organizmie podczas silnej reakcji emocjonalnej, takiej jak strach, złość lub podniecenie) do krwiobiegu, co w rezultacie powoduje przyspieszenie oddechu, a następnie problemy z oddychaniem. Niepokój może powodować nadmierne skupienie na oddychaniu, co niekiedy powoduje, że oddech jest nieefektywny.
  • Stres – wyraźnie wpływa na myśli, emocje i może osłabiać neurohormonalny układ odpornościowy, powodując zachwianie równowagi w płucach. Stres wywołuje nieprzyjemne dolegliwości fizyczne w układzie oddechowym, takie jak poczucie ucisku lub ciężkości w płucach, pojawienie się kaszlu, oraz przyczynia się do rozwinięcia infekcji płuc.

Płuca są witalnym źródłem Prany, czyli oddechu życia w ciele. Brak równowagi w płucach powoduje, że mniej tlenu dociera do mózgu, powodując stres dla umysłu i emocji, co z kolei wpływa znów na ciało fizyczne (schorzenia psychosomatyczne).

KRÓTKA CHARAKTERSTYKA DOLEGLIWOŚCI UKŁADU ODDECHOWEGO WEDŁUG AJURWEDY

Kasa, czyli kaszel
Według Ajurwedy zaburzenia oddychania i kaszel mogą wystąpić z powodu braku równowagi występującego na poziomie trzech energii odpowiedzialnych za procesy życiowe w ciele.
Choroby układu oddechowego często mają swój początek w układzie pokarmowym, który jest miejscem gromadzenia się i agregacji dosz. Kasa zaczyna się z powodu nierównowagi tzw. apana vayu (jednego z pięciu rodzajów Prany związanego z dolnym brzuchem i funkcją wydalania) w jelicie grubym. Kiedy się to dzieje, dosza Vata zostaje zablokowana i ostatecznie przedostaje się do układu krążenia, skąd przemieszcza się do układu oddechowego. Nieprawidłowe funkcjonowanie udana vayu (rodzaj Prany związany z obszarem gardła i funkcją mowy, regulujący kichanie, wydech, czkawkę, plucie), wypycha powietrze w górę oraz na zewnątrz ciała. Jednak w trakcie tego procesu może dłużej pozostać w klatce piersiowej, plecach lub głowie, powodując ból i kaszel.
Istnieje pięć rodzajów Kasa: Vata, Pitta, Kapha, Ksataja i Ksaya7.

Ostre zapalenie oskrzeli – Kasa roga
Najczęściej następuje po wirusowej infekcji dróg oddechowych. Flegma przylega do błony śluzowej objętej stanem zapalnym, co utrudnia jej usunięcie. Lepka, półpłynna flegma może być ropna, a przyklejona do oskrzeli powoduje trudności w oddychaniu, a tym samym pozbawia płuca powietrza. Główne objawy to kaszel, duszność, gorączka, zmęczenie, ból w klatce piersiowej.

Shwasa – trudności z oddychaniem
Zaburzenia oddychania (duszność) określane są jako Shwasa. Charakteryzują się różnym rodzajem wytwarzanego oddechu. Istnieje pięć rodzajów Shwasów: ksudra, tamaka, chinna, urdhva i mahan8.

Peenasa – zapalenie zatok
Zapalenie zatok – odnosi się do stanu, w którym przestrzenie powietrzne (zatoki) wyłożone błonami śluzowymi zostają zatkane przez ropną flegmę. Zapalenie zatok jest często spowodowane infekcją rozprzestrzeniającą się z nosa i ma głównie charakter wirusowy lub bakteryjny. Alergia może również powodować zapalenie zatok. Główne objawy to ból głowy, tkliwość nad zatokami, uczucie ciężkości głowy, zatkany nos, nieświeży oddech, ból twarzy, ból gardła, obrzęk wokół oczu (najczęściej rano).

Pratishyaya – nieżyt nosa, przeziębienie
Często występujące wiosną i jesienią przeziębienie jest zaburzeniem Kapha-Vata. Kumulowane w organizmie cechy chłodu i wilgoci Kapha skutkują katarem i zatorem w drogach oddechowych. Nadmiar Vata powoduje natomiast osłabienie ognia trawiennego (agni), co jest przyczyną utraty apetytu, dreszczy i słabego trawienia.

Astma, problemy z oddychaniem
Według Ajurwedy przyczyną astmy jest nadmiar doszy Kapha, która gromadzi się w żołądku i stamtąd przedostaje się do płuc, tchawicy i oskrzeli. Obecność Kaphy w oskrzelach skutkuje blokowaniem przepływu powietrza, skurczem mięśni oskrzelowych, a co w efekcie przejawia się utrudnionym oddychaniem. Działania lecznicze powinny prowadzić do przeniesienia Kaphy z oskrzeli do żołądka, skąd można ją usunąć, np. za pomocą techniki leczniczych wymiotów, które można wykonać jedynie w specjalistycznych klinikach przeprowadzających pięciostopniowe oczyszczanie, tzw. Panchakarmę. Zwłaszcza osoby z dominującą doszą Kapha powinny regularnie oczyszczać żołądek i płuca.
Astma może być spowodowana alergiami, także pokarmowymi (wewnętrzny wzrost Kapha). Ciężkie oddychanie niekiedy wynika z infekcji zstępującej z nosa i zatok. W tym przypadku pomocne jest aplikowanie po 5–10 kropel ciepłego masła klarowanego (ghee) do każdego nozdrza.
W leczeniu astmy ważne jest unikanie nabiału (serów, produktów fermentowanych) oraz produktów słonych, które powodują zatrzymywanie wody w organizmie. Lepiej unikać także grzybów, drożdży oraz orzechów.
Nasiona gorczycy to ajurwedyjski, naturalny sposób na radzenie sobie z dolegliwościami oskrzeli. Gorczycy można używać w formie oleju, który wcieramy w klatkę piersiową, co przynosi ulgę w oddychaniu. Ziarenka gorczycy można także namoczyć przez ok. 10 minut w szklance gorącej wody wraz z ziarnami czarnego pieprzu (po 1/4 łyżeczki). Po przestudzeniu warto dodać trochę miodu i można taką miksturę popijać małymi łykami w ciągu dnia. Można też przygotować herbatę z pół łyżeczki lukrecji i pół łyżeczki imbiru. Warto też ugotować w wodzie korzeń lukrecji, z minimalnym dodatkiem ghee – to doskonały sposób na radzenie sobie z uciążliwymi objawami astmy. Lukrecji powinny unikać osoby z nadciśnieniem, pozostali pacjenci z astmą mogą stosować ją regularnie jako naturalny sposób zapobiegawczy. Ajurwedyjski domowy sposób na utrudnione oddychanie to także sok z cebuli wymieszany z miodem i rozgniecionym ziarenkiem pieprzu9.

WSKAZÓWKI DOTYCZĄCE POPRAWY ODPORNOŚCI I FUNKCJONOWANIA UKŁADU ODDECHOWEGO WEDŁUG AJURWEDY

Dolegliwości układu oddechowego a pory roku
Podczas zmian pór roku wzrasta podatność na problemy z oddychaniem (zwłaszcza jesienią i wczesną wiosną). Dzieje się tak, ponieważ organizm funkcjonuje inaczej w każdej porze roku, a podczas przejścia między porami gorącymi i zimnymi agni, czyli ogień trawienny, może zacząć się dramatycznie zmieniać. Niedostosowanie diety i codziennej rutyny do sezonowych zmian występujących w przyrodzie może skutkować gromadzeniem się amy, czyli toksyn. Wczesną wiosną ama nagromadzona zimą zaczyna topnieć, zalewając mikrokanaliki układu limfatycznego i oddechowego, tym samym przeciążając układ odpornościowy, który osłabiony staje się pożywką dla bakterii i alergenów. Z tego powodu Ajurweda zaleca wykonywanie delikatnych zabiegów oczyszczających, zwłaszcza podczas przejść między porami roku (jesienią i wczesną wiosną), które oprócz usunięcia amy, wzmocnią także agni, a w konsekwencji czego ama nie będzie się z taką łatwością kumulować.
Zima to właściwa pora na przyrządzanie pożywnych i ciepłych posiłków, natomiast wszelkie posty i głodówki są szczególnie odradzane w tym okresie. Dobrze jest gotować potrawy z dodatkiem przypraw i ziół wzmacniających odporność, a także unikać zimnych posiłków i napojów, ponieważ zmniejszają one ogień trawienny, prowadząc do większej ilości ama. Według Ajurwedy należy przestrzegać diety uspokajającej doszę Vata jesienią i wczesną zimą (od 15 października do 15 lutego). Posiłki w tym okresie powinny zawierać więcej smaków słodkich, kwaśnych i słonych, a do pokarmów uspokajających Vata zaliczane są odżywcze ziarna, takie jak ryż i kuskus, słodkie, soczyste owoce (jabłka lub gruszki), kabaczki, cukinia, szparagi, lekkostrawne białka, takie jak twaróg oraz białka roślinne, np. soczewica. 
Późną zimą, od ok. połowy lutego, rozpoczyna się sezon Kapha i trwa do ok. połowy czerwca. W tych miesiącach najlepiej jest stosować dietę uspokajającą doszę Kapha, ponieważ topnieją wtedy zanieczyszczenia nagromadzone wcześniej i organizm potrzebuje odpowiedniej diety oczyszczającej, aby spalić ama. Pokarmy uspokajające Kapha są ostre, wytrawne i cierpkie, co jest dokładnym przeciwieństwem diety uspokajającej doszę Vata. Wspólną cechą tych dwóch diet sezonowych jest ciepło, więc nadal należy unikać zimnych potraw i napojów.
Gorące zupy pełne cierpkich warzyw, takich jak kalafior lub fasola szparagowa, gotowane, odpowiednio doprawione warzywa, lekkie ziarna, takie jak komosa ryżowa, proso i jęczmień. to przykładowe produkty redukujące doszę Kapha

Dolegliwości układu oddechowego a codzienna rutyna
Ciepła kąpiel każdego dnia jest bardzo potrzebna, aby ogrzać ciało, otworzyć pory i wyregulować wewnętrzny termostat ciała. Jest to ważne zarówno w sezonie, kiedy dominuje dosza Vata, jak i Kapha. Warto także wykonać codzienny automasaż ciepłym olejem, tuż przed kąpielą. Zabieg ten szczególnie koi niespokojną i suchą doszę Vata, która osadza się w skórze. Codzienny masaż jest niezwykle istotny w celu pobudzenia trawienia, usunięcia toksyn z organizmu, uspokojenia dosz, wzmocnienia odporności i zapobiegania problemom z oddychaniem. Ważne jest, aby nie wykonywać masażu, jeśli już wystąpił kaszel lub inne zaburzenia oddechowe, ponieważ może on wepchnąć ama, czyli toksyny, głębiej do organizmu.
Odpowiedni sen jest szczególnie ważny w sezonie Vata, ponieważ przeciwdziała jej żywiołowej i nieustannie poruszającej się naturze. Jest również niezbędny dla każdego, kto o każdej porze roku chce wzmocnić odporność i przeciwdziałać chorobom. Aktywność fizyczna jest kolejnym ważnym aspektem ajurwedyjskiej rutyny, ponieważ m.in. pomaga wzmocnić agni i spalić toksyny. Codzienne spacery i pozycje jogi są dobre do równoważenia wszystkich dosz, a w szczególności dla osób z przewagą doszy Vata. Osoby, u których dominuje Kapha, wymagają natomiast bardziej energicznych, codziennych ćwiczeń, aby zachować zdrowie. Ruch jest niezwykle ważny w sezonie Kapha, ponieważ pomaga wzmocnić agni i odporność, w czasie gdy toksyny „zalewają” organizm.

Dolegliwości układu oddechowego a wiek – ajurwedyjskie podejście
Okres dziecięcy to czas, kiedy naturalnie dominuje dosza Kapha. Dziecięca siła trawienia (agni) ma zatem jakość Kapha, to znaczy jest słaba i dlatego też dzieci łatwiej wytwarzają amę. Z tego powodu niezwykle istotne jest zapewnianie im ciepłych, lekkich, a jednocześnie pożywnych, świeżo ugotowanych posiłków. Dzieci powinny unikać lodowatych, gazowanych napojów, lodów oraz pakowanej i przetworzonej żywności, zwłaszcza jeśli zawiera ona nadmierną ilość cukru, ponieważ jest ciężkostrawna i w związku ze źródłem chorób układu oddechowego znajdującego się w układzie trawiennym może przyczyniać się do problemów z oddychaniem. Jeśli dziecko nie lubi ostrych potraw, warto dodać do jedzenia kurkumę i koper włoski, ponieważ są to słodsze i łagodniejsze przyprawy. Mleko, które z natury jest śluzotwórcze, powinno zawsze być gotowane przed podaniem i najlepiej doprawione aromatycznymi przyprawami (cynamon, kardamon i goździki), aby było lepiej trawione i nie przyczyniało się do gromadzenia się ama. 
Wiek starszy, od ok. 60. roku życia, to z kolei okres, w którym naturalnie dominuje Vata. Jedną z cech charakterystycznych Vaty jest brak równowagi agni, w konsekwencji czego osoby starsze mogą także bardzo łatwo tworzyć ama. Okres dominacji Vaty to również większa podatność na zmiany sezonowe związane z porami roku oraz mniejsza zdolność do radzenia sobie ze stresem. Dzięki ajurwedyjskiej rutynie, która równoważy doszę Vata, a więc przez odpowiednie wybory żywieniowe i styl życia, osoby starsze mogą wzmocnić swoje trawienie i zwiększyć odporność na schorzenia układu oddechowego.

LEKI Z ZIOŁOWEJ APTEKI

Tulsi
Jedną z ważniejszych roślin w ajurwedyjskim zielniku jest tzw. święta bazylia, czyli tulsi. Często hodowana w indyjskich świątyniach oraz domach w celu oczyszczenia powietrza posiada wiele leczniczych właściwości, zwłaszcza w kontekście schorzeń układu oddechowego.

Tulsi a odporność i schorzenia układu oddechowego10

  • Działanie lecznicze:
  • Antybakteryjne i antyseptyczne.
  • Wspomaganie leczenia objawów przeziębienia, grypy i alergii. 
  • Oczyszczanie płuc.
  • Usuwanie nieświeżego oddechu.
  • Wspomaganie funkcjonowania okrężnicy (eliminacja). 
  • Zmniejszenie bólów głowy i gorączki.
  • Otwieranie serca i umysłu. 
  • Wspieranie układu nerwowego (niepokój, stres) – rozwój zdrowych emocji, poprawa jasności umysłu (pomocna w trakcie przeżywania żalu, stresu lub zawodu).

Najlepszym sposobem przyjmowania tulsi jest herbata. Indyjską bazylię można połączyć z innymi ziołami i przyprawami, takimi jak imbir czy lukrecja. W celach profilaktycznych należy wypić jedną filiżankę naparu dziennie, a kiedy już wystąpi przeziębienie lub ból 
głowy, warto wypijać dwie filiżanki na dobę11.

Lukrecja
Lukrecja gładka (Glycyrrhiza glabra) to roślina od wieków wykorzystywana w medycynie ajurwedyjskiej oraz tradycyjnej medycynie chińskiej jako naturalny środek o silnych właściwościach przeciwzapalnych.

Korzeń lukrecji a odporność i schorzenia układu oddechowego
Działanie lecznicze:

  • Przeciwwirusowe – glicyryzyna (główny składnik) zwalcza drobnoustroje, hamuje możliwości wirusów otoczkowych do łączenia się z komórkami gospodarza. Wykorzystywana jest w leczeniu infekcji wirusowych wywołanych przez: koronawirusy, pokswirusy, wiwirusy, togawirusy, retrowirusy12. Na początku lutego 2020 r. rząd chiński zaczął testować korzeń lukrecji w zwalczaniu epidemii koronawirusa. W czasopismach naukowych (m.in. The Lancet) ukazały się wyniki badań wskazujące, że osoby prezentujące łagodne objawy zakażenia wirusem COVID-19 wyzdrowiały po zastosowaniu wyłącznie mieszanek ziołowych, których głównym składnikiem był korzeń lukrecji. U ciężko chorych ustąpienie stanów zapalnych nastąpiło natomiast w wyniku połączenia współczesnych leków z ziołowymi13, 14, 15. 
  • Łagodzące i wykrztuśne w dolegliwościach dróg oddechowych (kaszel, zapalenie gardła, krtani).
  • Przeciwgorączkowe.
  • Wzmacniające śledzionę, która filtruje wirusy, bakterie i drobnoustroje z krwi.
  • Rozkurczowe – ułatwia oddychanie w przypadku np. astmy.
  • Przeciwbólowe i przeciwzapalne – redukuje stan zapalny m.in. w gardle, polepsza dostarczanie tlenu do komórek. 
  • Oczyszczające i rozrzedzające błonę śluzową gardła i oskrzeli.
  • Profilaktyczne przez dostarczanie znacznej ilości flawonoidów, czyli substancji chemicznych o właściwościach przeciwutleniających, które hamują uszkodzenia komórek organizmu, zapobiegając tym samym rozwojowi m.in. nowotworu płuca.

Traganek błoniasty
Traganek błoniasty, Astragalus, huang Qi (żółty przywódca, lider), to rodzaj roślin należący do motylkowatych występujących w Europie, Azji, Afryce i Ameryce.
Traganek od wieków i z dużym powodzeniem jest wykorzystywany w tradycyjnej medycynie chińskiej, gdzie należy do 50 podstawowych ziół leczniczych. Jego największym prozdrowotnym atutem jest wzmacnianie organizmu i podnoszenie możliwości obronnych układu odpornościowego, zatem warto po niego sięg...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań czasopisma "Naturoterapia w praktyce" w roku + wydania specjalne
  • Nielimitowany dostęp do całego archiwum czasopisma
  • Dodatkowe artykuły i filmy
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy