Dołącz do czytelników
Brak wyników

Fitoterapia

22 października 2021

NR 27 (Październik 2021)

Fitochemia i właściwości aronii czarnoowocowej

0 26

Każdy z nas pewnie przynajmniej raz w życiu próbował owoców lub przetworów z aronii. Jej cierpki smak pozostaje na długo w naszej pamięci. Lektura poniższego artykułu utwierdzi w przekonaniu smakoszów aronii, że warto się nią zajadać, a nieprzekonanych do jej smaku, zachęci do zmiany nawyków żywieniowych. Warto bowiem poznać jej cenne bogactwo odżywcze oraz prozdrowotne, szczególnie że aronia bardzo upodobała sobie gleby w naszym kraju i doskonale odnajduje się w naszych warunkach klimatycznych.

Aronia czarnoowocowa (s) ma swoje źródło w północnej Ameryce, należy do rodziny różowatych (Rosaceae). Jest to niezbyt duży krzew, którego wysokość wynosi zazwyczaj około 2,5 m. Nie ma dużych wymagań, jeśli chodzi o właściwości gleby lub klimat, w którym się rozwija. Może właśnie dlatego w Polsce zadomowiła się na dobre za sprawą rosyjskiego sadownika Miczurinowa. Obecnie bardzo rzadko rośnie jako dzika roślina, szczególnie w naszym kraju, gdzie jej uprawa ma miejsce głównie na działkach, a także jest ona hodowana na dużą skalę przemysłową. 
Aronia ma duże zdolności adaptacyjne, może wytrzymać nawet bardzo mroźne temperatury powietrza, dochodzące do ok. -35°C. Zazwyczaj zakwita w maju, co manifestuje się pojawieniem się białych, drobnych kwiatów na krzewach. Roślina dobrze odnajduje się nawet w glebach o średnich klasach jakości, jej potrzeby dostępu do słońca również nie są wygórowane. 
Wszystkie te cechy sprawiają, że aronia czarnoowocowa to krzew chętnie uprawiany w naszym kraju. Jeśli dodamy do tego jej wspaniałe właściwości i odżywczy skład, można stwierdzić, że to nasz rodzimy „superfood”. Nie jest to również teoria niczym nie podparta. Wielu specjalistów od tematów żywieniowych twierdzi, że należy w pierwszej kolejności spożywać te rośliny, które rosną „wokół nas”. Zazwyczaj właśnie ich skład jest najbardziej odpowiedni pod względem ewentualnych niedoborów i składników odżywczych, które są nam niezbędne przy bytowaniu na danej szerokości geograficznej. 
Pod względem morfologicznym aronia w dużym stopniu przypomina jarzębinę.  Najbardziej cenną częścią aronii czarnoowocowej jest właśnie owoc. To typ jagody w kolorze bardzo ciemnego granatu, pokryty delikatnym nalotem. Miąższ jest dość aromatyczny i soczysty, z wyraźnie wyczuwaną cierpkością w smaku. Jako ciekawostkę można przytoczyć informację, że mrożenie owoców aronii może całkowicie zniwelować ich, nie każdemu odpowiadającą, kwaskowatość. Przy tym, taka obróbka nie powoduje utraty właściwości prozdrowotnych aronii czarnoowocowej. 

Aktywność farmakologiczna oraz fitochemia aronii czarnoowocowej

Skład biochemiczny owocu aronii czarnoowocowej jest bardzo bogaty. Można stwierdzić, że to niekończąca się lista składników, które mają ogromne znaczenie w utrzymaniu dobrej kondycji organizmu, a także mają zdolność do przeciwdziałania różnym chorobom, szczególnie tym o podłożu cywilizacyjnym. Ze względu na opisywane właściwości monografia tej rośliny na stałe zagościła w wykazie surowców, które są polecane przez miłośników ziołolecznictwa oraz medycyny naturalnej. Jak dowiemy się z dalszej części artykułu, właściwości owoców aronii zostały potwierdzone w licznych badaniach i doświadczeniach. Co zatem odpowiada za tak wszechstronne działanie prozdrowotne aronii?

Mikro- i makroelementy 
Po pierwsze, owoce opisywanej rośliny są bogatym źródłem wszelkich niezbędnych minerałów – potasu, fosforu, wapnia, jodu, magnezu, żelaza itp. Jak widzimy, jest to ogrom bardzo ważnych soli mineralnych, które mają nadrzędny wpływ na prawidłowe funkcjonowanie każdej komórki w naszym ciele. Na dowód tego warto przypomnieć podstawową informację na temat pracy i działania komórek mięśnia sercowego – do jej prawidłowej pracy niezbędne są jony wapnia. Z kolei magnez wpływa na odpowiednią kurczliwość mięśni szkieletowych w każdym organizmie. Jak zatem widzimy, odpowiednia dzienna podaż tych minerałów w przyswajalnej i naturalnej postaci, jaką jest owoc aronii czarnoowocowej, bezpośrednio wpływa na prawidłową kondycję oraz dobrostan całego naszego organizmu. 

Witaminy
Po drugie, aronia jest nieocenionym surowcem, jeśli szczególnie zależy nam na uzupełnieniu ewentualnych niedoborów witaminowych. Owoce zawierają w sobie duże ilości witamin C, PP, E oraz kompleksy witamin z grupy B, w tym kwas foliowy. To prawdziwy arsenał w walce z wolnymi rodnikami, duża bowiem część z tych substancji ma charakter przeciwutleniający – jest to aktualnie bardzo „modne” wyrażenie, które być może ma zbyt ogólny wydźwięk. Jeśli jednak chodzi o działanie przeciwnowotworowe, odmładzające oraz wspomaganie detoksykacji, czyli pracy wątroby oraz nerek, to przeciwutleniacze są w tych wszystkich procesach nieocenione i bardzo często niezbędne. Tym bardziej że aktualnie żyjemy w niezbyt czystym klimacie, na który składa się między innymi wdychanie zanieczyszczonego powietrza oraz spożywanie różnego rodzaju toksycznych ksenobiotyków. Jest to swego rodzaju dość duże wyzwanie dla organizmu, dlatego tym bardziej istotne jest, aby spożywać owoce i warzywa, które są prawdziwym „zastrzykiem” witamin oraz różnego rodzaju mikroelementów. 
Warto dodać, iż obecność witaminy C, żelaza oraz kwasu foliowego to bardzo cenne trio w walce z obniżonymi parametrami morfologii, jeśli chodzi np. o niski poziom hemoglobiny lub leczenie anemii. Na te schorzenia narażone są głównie kobiety, które mają np. obfite krwawienia miesiączkowe lub są w ciąży. Regularne spożywanie owoców aronii, zarówno w postaci surowej, jak i przetworów może skutecznie poprawić parametry wyników morfologii oraz w realny sposób przyczynić się do skutecznej profilaktyki skierowanej przeciwko anemii. 
Należy także zauważyć, że biochemiczny skład aronii czarnoowocowej znacznie różni się od reszty warzyw i owoców, gdzie zawartość cennych składników jest znikoma lub nie ma jej wcale. To jej ważna przewaga nad resztą roślin, nie tylko tych, które spożywamy na co dzień, ale także tych, które traktujemy jako surowce prozdrowotne i lecznicze. Dodając do tego fakt, że aronia czarnoowocowa na stałe zadomowiła się w naszym kraju, więc jej cena jest stosunkowo niska w porównaniu z innymi „superfoods”, jak np. jagody goji, powinna być na stałe w naszym corocznym menu. 

Polifenole
Kolejną grupą składników, na które warto zwrócić uwagę, są polifenole. To ogromny zbiór cennych substancji, takich jak garbniki, flawonoidy, antocyjany lub katechiny. Głównymi przedstawicielami antocyjanów są 3-O-galaktozyd cyjanidyny i 3-O-arabinozyd cyjanidyny – związki odpowiedzialne za nadawanie różnorodnych barw owocom i warzywom. Lecz jest to tylko jedna z wielu ról, które spełniają polifenole w każdej swej postaci. Ze względu na ich ogromną różnorodność mają wszechstronne działanie prozdrowotne, m.in. odpowiadają za duży potencjał antyoksydacyjny oraz mają działanie diuretyczne, przeciwzapalne lub przeciwnowotworowe. To tylko niewielka część działań, które mogą wykazywać flawonoidy, ale nie sposób jest opisać wszystkich sposobów działania tej grupy biochemicznej. Można jedynie podsumować to jednym zdaniem, że jest to jedna z najistotniejszych substancji odżywczych w dietetyce roślinnej, a jeśli aronia czarnoowocowa reprezentuje jej bogactwo, to dowodzi to temu, że jest to bardzo cenny owoc pod względem zdrowotnym. 

Suplementacja a żywienie
Co ciekawe owoce aronii przez długi czas mogą leżeć w suchym i zaciemnionym miejscu i nie ulegną zepsuciu. Ma to związek z ich silnymi właściwościami antybakteryjnymi. Aby przez cały rok cieszyć się ich dobrodziejstwem, można stosować bardzo popularne przetwory z aronii jak soki, dżemy, galaretki lub suszone owoce aronii. Po obróbce termicznej można nieco zniwelować charakterystyczny, cierpki smak owoców, nie tracąc przy tym ich właściwości. 
Producenci suplementów diety z ogromną szybkością „podchwycili” wspaniałe zdolności aronii czarnoowocowej do stymulowania układu odpornościowego. Faktycznie, jej regularnie spożywanie potrafi pozytywnie wpłynąć na naszą odpornością i stymulować substancje układu immunologicznego do działania. Jednak suplementy diety zawierają tylko wyciągi, rzadko pochodzące ze standaryzowanego surowca, lub dodatek skoncentrowanego soku z aronii, bardzo często z dużym dodatkiem cukru. W tym momencie należy się zastanowić czy warto sięgać po takie preparaty, które nie dość, że mogą być wątpliwej jakości, dodatkowo są szkodliwe dla naszego zdrowia ze względu na dużą zawartość syropu glukozowo-fruktozowego lub chemicznych barwników. 
Należy mieć na uwadze, że specjaliści w dziedzinie dietetyki oraz przedstawiciele zawodów medycznych są w tej sprawie zgodni – lepiej jest spożywać witaminy i substancje, które wpływają pozytywnie na naszą odporność oraz zdrowie, w formie naturalnej, a nie w postaci suplementów diety. Niezależnie od jego pochodzenia, składu oraz ceny. Zatem jeśli chodzi nawet o cierpki smak aronii, to jej spożycie z „krzywą miną” po stokroć wygrywa w bilansie zysków i strat z jakimkolwiek suplementem diety, który rzekomo wpływa pozytywnie na odporność.
Świadomość, jeśli chodzi o takie tematy, w obecnych czasach, kiedy panuje światowa epidemia koronawirusa SARS-CoV-2, jest tym bardziej istotna. Silna i skuteczna odpowiedź immunologiczna to podstawa sukcesu w walce z jakąkolwiek infekcją. Warto o to zadbać szczególnie teraz, gdy mamy aktualnie dostęp do owoców aronii przez cały rok, a dodatkowo jesteśmy u schyłku lata i zaraz rozpocznie się sezon infekcyjny związany z pierwszymi jesiennymi spadkami temperatury na zewnątrz.

Jednostki chorobowe oraz dolegliwości, na które może pomóc spożywanie owoców aronii czarnoowocowej

Jaskra
Duża zawartość antocyjanów, witaminy C oraz rutyny w owocach tej rośliny warunkuje doskonały wpływ na poprawę jakości naczyń włosowatych. Idzie za tym zmniejszenie ich przepuszczalności, lepsze ukrwienie oraz większe dotlenienie tkanek. Wzmocnienie naczyń włosowatych, które są zlokalizowane wokół oczu powoduje lepszą pracę narządu wzroku, a co za tym idzie wpływamy na profilaktykę chorób, takich jak jaskra, zaćma i zwyrodnienie plamki żółtej (AMD, age-related macular degeneration). Można również stwierdzić, że jest to działanie dwutorowe, ponieważ flawonoidy, które są dominującym składnikiem miąższu owoców aronii, wpływają także na obniżenie ciśnienia krwi, także w gałce ocznej. Opisywane działanie hipotensyjnie ma niezwykle istotne znaczenie w prewencji jaskry. Jednak, aby nie być takim hurra optymistą, należy mieć świadomość, iż jest to tylko niewielki dodatek, który może pomóc. Jeśli zmiany zwyrodnieniowe w naczyniach były w przeszłości już mocno pogłębione, to spożywanie owoców aronii nie uzdrowi sytuacji. Wręcz przeciwnie, zwlekanie z konsultacją lekarską może działać na naszą niekorzyść, a nawet przyczynić się do znacznego pogorszenia lub nawet całkowitej utraty wzroku. Profesjonalna diagnostyka okulistyczna i indywidualna farmakoterapia mogą okazać się w takim przypadku niezbędne. Jeśli chodzi o tak poważne schorzenia, jak jaskra lub zaćma, nie należy polegać tylko i wyłącznie na medycynie opartej na ziołolecznictwie. To może być tylko dodatek lub uzupełnienie zaleceń lekarza okulisty. 
Jeśli jednak chcemy się skupić na profilaktyce chorób oczu, to należy mieć świadomość, że tylko cierpliwa i długotrwała suplementacja lub regularne spożywanie aronii w różnorodnej formie (surowej bądź w formie przetworów) może przynieść jakiekolwiek efekty. Nie możemy oczekiwać, że wypicie jednej lub dwóch szklanek soku z aronii w okresie letnim zabezpieczy nas przed wyżej wymienionymi chorobami. Zdrowa i zbilansowana dieta, w której cyklicznie pojawia się aronia, to klucz do sukcesu.

Choroby cywilizacyjne
Obecnie dużą wagę, jeśli chodzi o przyczyny i patogenezę chorób cywilizacyjnych, przykłada się do stresu oksydac...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań czasopisma "Naturoterapia w praktyce" w roku + wydania specjalne
  • Nielimitowany dostęp do całego archiwum czasopisma
  • Dodatkowe artykuły i filmy
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy