Dołącz do czytelników
Brak wyników

Fitoterapia

17 lutego 2020

NR 17 (Luty 2020)

Fitoterapia dla kobiet ciężarnych

168

Ciąża (na ogół) jest najbardziej ekscytującym czasem w życiu kobiety. Mogą jednak towarzyszyć temu pewne nieprzyjemne objawy, np. nudności, wymioty, zgaga, zaparcia czy wzdęcia. Ciąża również sprzyja częstszym zakażeniom układu moczowego. W tym okresie przyszła mama może wspierać się ziołolecznictwem. Należy jednak zachować ostrożność i nie stosować ziół bez konsultacji lekarskiej czy farmaceutycznej, zwłaszcza wtedy, gdy ciąża nie przebiega prawidłowo lub kobieta zmaga się z chorobą przewlekłą. Ze względu na ten specyficzny okres, niniejszy artykuł poświęcony zostanie wybranym surowcom roślinnym, które są dozwolone dla kobiet w ciąży fizjologicznej (przebiegającej bez komplikacji).

Pigwa pospolita

CYDONIA OBLONGA MILLER – PIGWA POSPOLITA (nie mylić z pigwowcem Chaenomeles). Roślina lecznicza (krzew/małe drzewko) z rodziny Rosaceae, której surowcem zielarskim są owoce (najczęściej wykorzystywane, zbiór wrzesień–październik), liście i nasiona. Pigwa pochodzi z zachodniej Azji (obecnie największym jej producentem jest Turcja – 25% światowej produkcji). Świeże owoce są bogate m.in. w: sód, potas, wapń, magnez, żelazo, fosfor, miedź, cynk, mangan, witaminy (A, tiaminę, ryboflawinę, niacynę, C) oraz pektyny. Pigwa ma szerokie działanie, między innymi: immunologiczne, przeciwzapalne, antyoksydacyjne (liść pigwy jest silniejszy niż liść zielonej herbaty Camellia sinensis), antybakteryjne (owoce i nasiona działają przeciwko bakteriom, np.: Klebsiella pneumoniae, Escherichia coli, Enterobacter aerogenes, Helicobacter pylori), obniżające ciśnienie krwi, przeciwnowotworowe, przeciwcukrzycowe. Jedno z randomizowanych badań klinicznych porównało działanie owoców pigwy i witaminy B6 w celu łagodzenia nudności i wymiotów u kobiet ciężarnych (6.–14. tydzień ciąży). Jedna grupa kobiet dostawała 1 łyżkę stołową syropu z pigwy, druga – witaminę B6 w tabletkach (20 mg)/przez tydzień. Owoc skuteczniej niwelował nieprzyjemne objawy1–4.
 

POLECAMY

R e k l a m a


Kalina koralowa i kalina śliwolistna

VIBURNUM OPULUS – KALINA KORALOWA i VIBURNUM PRUNIFOLIUM – KALINA ŚLIWOLISTNA. Surowcem zielarskim tego krzewu jest kora, kwiaty, liście i owoce, ale w praktyce wykorzystuje się głównie korę (zbierana wczesną wiosną z młodych, gładkich gałązek 2–3-letnich) i owoce (zbiór wrzesień–październik). W korze kalin znajdują się glikozydy irydoidowe (głównie patrynozyd i jego pochodne), triterpeny (kwasy ursolowy i oleanolowy, α- i ß-amyryna, ß-sitosterol), związki kumarynowe (eskuletyna, skopolina i skopoletyna), biflawonoid (amentoflawon), salicyna, kwasy fenolowe: salicylowy, chlorogenowy i izochlorogenowy, garbniki. Owoce z kolei bogate są w antocyjany, procyjanidyny, flawonoidy, potas czy kwasy organiczne, witaminę C. W okresie ciąży, kiedy występuje pobudzenie nerwowe lub pojawiają się łagodne skurcze, podaje się najczęściej korę kaliny w postaci odwaru. Kora rozluźnia mięśnie macicy i łagodzi napięcie, ułatwia poród, zapobiega poronieniom lub wczesnym porodom (jeśli jest taka predyspozycja)5–8, 33.

Żurawina

VACCINIUM – ŻURAWINA. Wieloletnia roślina bagienna z rodziny Caprifoliaceae. Dziko rosnącym gatunkiem jest żurawina błotna (V. oxycoccus), a gatunkiem uprawnym – żurawina wielkoowocowa (V. macrocarpon). Uważa się, że preparaty z owoców żurawiny zapobiegają kolonizacji bakterii w przewodzie moczowym, zakwaszają mocz, działają antyseptycznie i niszcząco wobec bakterii. Za jej właściwości lecznicze odpowiadają między innymi: fruktoza, epikatechiny, proantocyjanidyny, kwas cytrynowy, kwas chinowy, antocyjany (cyjanidyna, delfinidyna, peonidyna, malwidyna), flawonoidy (kwercetyna, kemferol), flawonole, taniny, glikozydy flawonoidowe i irydoidowe, sterole, witaminy (A, B1, B2, C), sód, potas, wapń czy żelazo. Zakażenia układu moczowego (ZUM) są najczęstszymi infekcjami bakteryjnymi w czasie ciąży i mogą być bezobjawowe lub objawowe. Najczęściej mamy do czynienia z zapaleniem pęcherza moczowego, ale nieleczona bezobjawowa bakteriuria może spowodować rozwój odmiedniczkowego zapalenia nerek. Dlatego u kobiety w ciąży należy wykonać posiew moczu około 16. tygodnia ciąży. Ryzyko infekcji ZUM rośnie, ponieważ powiększająca się macica uciskając moczowody utrudnia odpływ moczu z nerek. Dodatkowo podwyższony poziom progesteronu rozluźnia mięśnie moczowodów i pęcherza (co zwiększa ryzyko refluksu moczowego). Czasami w moczu kobiety ciężarnej pojawia się glukoza, co również sprzyja namnażaniu się bakterii w drogach moczowych. Zarówno infekcje bezobjawowe, jak i objawowe wymagają leczenia, aby nie doprowadzić do przedwczesnego porodu lub niskiej masy ciała noworodka. Badania pokazują, że preparaty z żurawiny (sok 118 ml 2 x dziennie lub ekstrakt 400 mg 2 x dziennie) mogą okazać się pomocne, zarówno w leczeniu, jak i zapobieganiu częstych ZUM w ciąży9–17.

Rumianek pospolity

CHAMOMILLA RECUTITA – RUMIANEK POSPOLITY (syn. lekarski). Roślina jednoroczna z rodziny Asteraceae (syn. Compositae). Surowcem zielarskim jest kwiat, który składa się z główek kwiatowych tworząc koszyczek (zbiera się całe koszyczki z jak najkrótszymi szypułkami). Głównymi jego składnikami są: olejek eteryczny, flawonoidy (np. apigenina, luteolina, kwercetyna), kumaryny (m.in. umbeliferon, herniaryna), fenolokwasy, polisacharydy, karotenoidy, sole mineralne, śluz. Surowiec jest bezpieczny na każdym etapie ciąży. Wykazuje działanie m.in. przeciwzapalne (dzięki flawonoidom, seskwiterpenom, azulenom), przeciwbakteryjne (α-bisabolol i chamazulen), przeciwwirusowe, słabe uspokajające, przeciwgorączkowe. Przynosi ulgę w stanach zapalnych dziąseł (stosować jako płukanki). Ciążowe zapalenie dziąseł występuje u 60–75% ciężarnych i spowodowane jest zmianami hormonalnymi zachodzącymi w tym okresie. Objawia się ono pogłębieniem kieszonki przyzębnej, rozpulchnieniem i zmianą kształtu dziąsła. Nieleczone może doprowadzić do rozwoju zapalenia przyzębia i przedwczesnego porodu. Napar z rumianku pomaga również złagodzić dolegliwości trawienne, takie jak wzdęcia, niestrawność, zgaga, odbijania (flawonoidy i kumaryny działają rozkurczowo na mięśnie gładkie jelit, natomiast α-bisabolol zmniejsza uszkodzenia błony śluzowej żołądka) oraz jest wykorzystywany w przypadku „łagodnej bezsenności ciężarnych”8, 9, 18–23, 25, 29.

Prawoślaz lekarski

ALTHAEA OFFICINALIS – PRAWOŚLAZ LEKARSKI. Bylina z rodziny Malvaceae. Surowcem zielarskim są liście (zbiór przed kwitnieniem), kwiaty (lipiec–sierpień) i korzeń (pozyskiwany w lipcu). W praktyce fitoterapeutycznej najczęściej wykorzystuje się liście i korzenie. Najcenniejszymi ich składnikami są: kwas galakturonowy, galaktoza, glukoza, ramnoza, arabinoza, pektyny, sacharoza, skrobia, asparagina, betaina, ksyloza, flawonoidy, fenolokwasy, kumaryny (skopoletyna), związki mineralne. W ciąży stosowany w przypadku zaparć (w postaci naparu z liści lub odwaru z korzenia) oraz w zapobieganiu/leczeniu chorób przyzębia (macerat z korzenia do płukania jamy ustnej), które według badań występuje u większości kobiet ciężarnych. Tak jak zostało to wspomniane przy opisie rumianku, zmiany w jamie ustnej są efektem zmian hormonalnych (podwyższony poziom estrogenu i progesteronu) oraz specyficznych zmian we florze bakteryjnej płytki nazębnej (wzrost ilości bakterii Prevotella intermedia w płytce poddziąsłowej). Wiele badań potwierdza złą higienę jamy ustnej i zmiany patologiczne w obrębie tkanek otaczających ząb wśród kobiet ciężarnych. Może to być efekt niewłaściwej opieki stomatologicznej oraz nieodpowiedniej komunikacji na linii lekarz ginekolog – lekarz stomatolog. Jak było wcześniej wspomniane, zmiany w obrębie jamy ustnej nie pozostają bez wpływu na dziecko8, 23–30.

Pokrzywa zwyczajna

URTICA DIOICA L. – POKRZYWA ZWYCZAJNA. Roślina z rodziny Urticaceae. Do celów leczniczych pozyskuje się przede wszystkim dobrze rozwinięte liście (surowcem są również korzenie i rozłogi). W liściach pokrzywy znajdziemy między innymi: witaminy (C, K, B2, B5), kwasy organiczne, flawonoidy, garbniki, chlorofil, ksantofil, karotenoidy, składniki mineralne (wapń, magnez, żelazo, krzem). Kobiety ciężarne mogą sięgać po sok z liści lub napar. Taki napój będzie odżywiał organizm matki i dziecka, łagodził skurcze nóg, zapobiegał krwotokom poporodowym, zmniejszał hemoroidy, wzmacniał naczynia krwionośne, sprzyjał laktacji. Będzie też nieocenionym źródłem żelaza, którego kobiety w ciąży potrzebują. Niedobór żelaza może prowadzić m.in. do nieprawidłowego rozwoju płodu czy przedwczesnego porodu (witamina C, zawarta w pokrzywie, ułatwi jego przyswajanie)8, 25, 31–33.

Len zwyczajny

LINUM USITATISSIMUM – LEN ZWYCZAJNY. Roślina jednoroczna z rodziny Linaceae uznana ze jedną z najstarszych i najbardziej przydatnych (archeologiczne dowody uprawy lnu sięgają 6000 lat p.n.e.). Surowcem farmakopealnym są nasiona bogate w: białko (ok. 20–30%), kwasy tłuszczowe omega-3 (głównie kwas α-linolenowy, który jest prekursorem dla całej grupy kwasów omega-3), błonnik pokarmowy, witaminy (C, E, B1, B2, B3, B5, B6, B9), składniki mineralne (Ca, Mg, P, Cu, P, Zn). Dla kobiety ciężarnej można z nich przygotować napar lub kleik, stosowany w celu uregulowania pracy przewodu pokarmowego. W ciąży zwiększa się również zapotrzebowanie na kwasy z grupy omega-3. Schemat przemian kwasów tłuszczowych przedstawia ryc. 1. Nie da się ukryć, że kwas α-linolenowy (ALA) jest bardzo ważny. Już 1 łyżka siemienia lnianego (nie na surowo) pokrywa dzienne zapotrzebowanie na kwas ALA w ciąży. Grupa kwasów omega-3 jest niezbędna do prawidłowego rozwoju mózgu płodu, w...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań czasopisma "Naturoterapia w praktyce" w roku + wydania specjalne
  • Nielimitowany dostęp do całego archiwum czasopisma
  • Dodatkowe artykuły i filmy
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy