Dołącz do czytelników
Brak wyników

Fitoterapia

27 października 2022

NR 33 (Październik 2022)

Fitoterapia i substancje chemiczne usprawniające krążenie mózgowe i funkcje poznawcze

0 54

Zaburzenia krążenia mózgowego to grupa schorzeń, których cechą wspólną są zakłócenia przepływu krwi do mózgu. Pacjenci z takimi problemami kierowani są m.in. do neurologów, chirurgów naczyniowych, neurochirurgów czy lekarzy chorób wewnętrznych.

Dopływ krwi do mózgu zapewniają cztery tętnice: dwie tętnice szyjne wewnętrzne, które doprowadzają razem 600–700 ml krwi na minutę (300–350 ml/minutę każda) oraz dwie tętnice kręgowe, które z kolei dostarczają wspólnie 200 ml krwi na minutę (100 ml/minutę każda) i na podstawie mózgu łączą się w jedną tętnicę podstawną. W efekcie mózg otrzymuje ok. 900 ml krwi na minutę. Tętnice szyjne i tętnica podstawna ulegają rozgałęzieniom, tworząc tzw. krąg Willisa (koło tętnicze mózgu opisane przez Thomasa Willisa), który zabezpiecza wydolność krążenia, zachowując wystarczającą dostawę krwi do mózgu (nawet w sytuacji niedrożności jednej czy dwóch głównych tętnic doprowadzających) i zapobiega niedokrwieniu mózgu. Na skutek całkowitego zatrzymania dopływu krwi do mózgu w ciągu 12 sekund dochodzi do utraty przytomności, po 3–4 minutach pojawiają się nieodwracalne zmiany martwicze i komórki mózgowe zaczynają umierać. 

POLECAMY

Głównymi czynnikami ryzyka przewlekłej niewydolności krążenia mózgowego są m.in.: nadciśnienie tętnicze, cukrzyca, hipercholesterolemia i hipertriglicerydemia, palenie tytoniu, nadużywanie alkoholu, brak aktywności fizycznej, zwężenie tętnic szyjnych czy choroby serca. Objawami towarzyszącymi przewlekłym zaburzeniom krążenia mózgowego są m.in.. niedowłady, zaburzenia czucia/ równowagi/ pamięci.

Chcąc zapobiec niekorzystnym zmianom w obrębie krążenia mózgowego, należy wdrożyć działania przeciwmiażdżycowe, wyeliminować czynniki ryzyka oraz leczyć chorobę podstawową (jeżeli została zdiagnozowana). Terapię można uzupełnić o fitoterapię i substancje, które poprawią przepływ krwi do mózgu i zadziałają ochronnie na komórki nerwowe. Im właśnie zostanie poświęcony niniejszy artykuł[1–4].

 

R e k l a m a

 

Miłorząb japoński

Miłorząb japoński = miłorząb dwuklapowy = miłorząb chiński (Ginkgo biloba L.). Najstarsze drzewo świata i jedyny żyjący przedstawiciel rodziny miłorzębowatych (Ginkgoaceae). Surowcem leczniczym jest liść miłorzębu, który należy zbierać w okresie jesiennym, kiedy zaczyna żółknąć. Ze świeżego liścia przygotowuje się nalewkę lub intrakt, a suszony w temperaturze pokojowej nadaje się również na nalewkę oraz napar. W aptekach czy sklepach zielarskich miłorząb dostępny jest także w postaci kapsułek, ekstraktu czy tabletek. Surowiec pod względem chemicznym zawiera m.in. glikozydy flawonoidowe (np. kwercytynę, kempferol, izoramnetynę) oraz laktony terpenowe (ginkgolidy i bilobalidy), którym przypisuje się główny efekt terapeutyczny. Liście miłorzębu zawierają również śladowe ilości pochodne kwasów alkilofenolowych (np. kwas ginkgolowy), które mogą wywołać skórną reakcję alergiczną i mają działanie neurotoksyczne (jeśli nie przestrzega się zalecanego dawkowania). Mimo tych bardzo niewielkich ilości szkodliwych substancji warto sięgać po preparaty z wyciągiem standaryzowanym, tzn. zawierające mniej niż 5 ppm kwasów ginkgolowych. 

Surowiec ten w medycynie stosowany jest w przypadku: zaburzeń krążenia mózgowego, choroby wieńcowej, miażdżycy, szumów usznych, zawrotów głowy, kłopotów z koncentracją i pamięcią krótkotrwałą, bólu głowy na tle niedotlenienia mózgu czy upośledzenia słuchu. Działa neuroprotekcyjnie, chroni przed szkodliwym działaniem wolnych rodników, chroni metabolizm mitochondrialny, zapobiega uszkodzeniu związanemu z reperfuzją po niedokrwieniu mózgu, poprawia krążenie mózgowe, zmniejsza lepkość krwi, przeciwdziała tworzeniu się skrzepom, poprawia funkcje poznawcze u osób z chorobą Alzheimera.

Badania przeprowadzone z wykorzystaniem opatentowanego wyciągu z liści miłorzębu EGb 761 (dostępnego na polskim rynku) dowiodły, że u osób zdrowych zwiększa on przepływ krwi przez mózg, zapotrzebowanie na tlen oraz większe jest zużycie glukozy w obrębie tkanki mózgowej. Z kolei pacjentom, którzy mieli neurologiczne objawy niedokrwienia mózgu, podawano preparat w dawce 160 mg/dobę. Po 2 miesiącach przepływ krwi do mózgu się zwiększył i osiągnął wartości fizjologiczne. Natomiast chorym z niewydolnością mózgowo-naczyniową po podaniu 120 mg/dobę EGb 761 szybciej ustąpiły objawy neurologiczne w porównaniu z grupą kontrolną. W przypadku pacjentów z szumami usznymi przyjmowanie miłorzębu 2 razy dziennie po 80 mg (przez 4–12 tygodni) przyniosło poprawę.

Przeciwwskazaniem do stosowania suplementów z miłorzębu są zaburzenia krzepnięcia krwi, ciąża i okres karmienia piersią, planowany zabieg chirurgiczny oraz nie zaleca się podawania go dzieciom. Może również nastąpić interakcja tych substancji z lekami przeciwzakrzepowymi, moczopędnymi z grupy tiazydów, przeciwdepresyjnymi, przeciwdrgawkowymi, dlatego wskazana jest konsultacja lekarska przed ich przyjęciem[5–10].

 

 

Luteina i zeaksantyna

Luteina i zeaksantyna należą do grupy karotenoidów, naturalnych barwników (w przemyśle spożywczym oznaczonych jako E161b oraz E161h). Ludzki organizm nie potrafi ich syntetyzować, dlatego muszą być dostarczane wraz z dietą (z warzywami, owocami, zielonymi liśćmi warzyw, a luteina znajduje się także w żółtku jaj). W ciągu ostatnich lat zgromadzono wiele dowodów na ich znaczenie dla zdrowia oczu. Wykazano również, że upośledzenie funkcji poznawczych ma związek z chorobami oczu związanymi z wiekiem. Podobnie jak w siatkówce oka, luteina jest dominującym karotenoidem w ludzkiej tkance mózgowej, natomiast zeaksantyna obecna jest w obszarach mózgu odpowiedzialnych za funkcje poznawcze. Dlatego od niedawna zaczęto badać rolę tych składników dla układu nerwowego, jednak danych wciąż jest mało.

Luteina i zeaksantyna mają podobne działanie przeciwutleniające i przeciwzapalne. Zapobiegają rozwijaniu się zmian miażdżycowych. W efekcie mają pozytywny wpływ na funkcje poznawcze zarówno u młodych, jak i starszych osób. Wpływają na aktywność mózgu i jego struktury.

W czteromiesięcznym, podwójnie zaślepionym z grupą placebo badaniu u kobiet w starszym wieku kobiet wykazano, że pacjentki, które otrzymały suplementację z luteiną (12 mg/dobę), DHA (800 mg/dobę) lub ich kombinację, poprawiły swoją fluencję słowną, pamięć i usprawniło się ich tempo uczenia się. Luteina jest dobrze rozpuszczalna w tłuszczach, dlatego warto je łączyć.

Nie jest wymagana suplementacja luteiny i zeaksantyny, jeśli prowadzi się zdrowy tryb życia i urozmaiconą dietę. Jednak przy potrzebie suplementacji dostępne na rynku preparaty najczęściej łączą te dwa związki w dawkach dziennych 10 mg i 2 mg[11–15].

Bakopa drobnolistna

Bakopa drobnolistna = Brahmi (Bacopa monnieri L. Pennell). Małe pnące ziele, z licznymi płożącymi się pędami, które należy do rodziny trędownikowatej (Scrophulariaceae). Jej ciekawe właściwości lecznicze spowodowały, że masowo zaczęto zbierać tę roślinę w warunkach naturalnych, w efekcie czego zmniejszyły się jej zasoby i została wpisana na listę gatunków zagrożonych przez Międzynarodową Unię Ochrony Przyrody i Jej Zasobów. Wykazuje ona m.in. działanie antyoksydacyjne, przeciwzapalne, polepsza funkcje poznawcze u osób po udarze mózgu, wspomaga leczenie chorób neurodegeneracyjnych, uczestniczy w mechanizmach uczenia się i zapamiętywania oraz usprawnia je, a także zwiększa przepływ krwi w mózgu nawet o 25% (bez podwyższenia ciśnienia tętniczego). Uważa się, że wynika to ze zdolności do modulowania układu cholinergicznego dzięki bakozydom i triterpenoidom należącym do grupy saponin steroidowych. Innymi związkami stanowiącymi skład chemiczny rośliny są alkaloidy (herpestyna, bramina), alkohole cukrowe, aminokwasy, związki fenolowe, flawonoidy (luteolina, apigenina), kwas betulinowy, fitosterole (stigmasterol, β-sitosterol, stigmastanol).

Wskazaniem terapeutycznym do stosowania ziela jest m.in. intensywna praca umysłowa, zaburzenia pamięci, miażdżyca. Suplementować można Brahmi w dawce 250–300 mg (2 razy dziennie) ekstraktu standaryzowanego na zawartość saponin (bakozydów) nie dłużej jednak niż 12 tygodni. Po tym czasie należy zrobić przerwę. Działanie surowca będzie zauważalne po ok. 24 dniach regularnego zażywania. Standardową dawką jest 300 mg dziennie wraz z posiłkiem, aby uniknąć ewentualnych nudności. Innymi skutkami ubocznymi może być biegunka, skurcze żołądka czy suchość w jamie ustnej. Przeciwwskazaniem do stosowania Bacopy jest ciąża, okres karmienia piersią, bradykardia, niedrożność jelit, zaburzenia pracy tarczycy/ układu moczowego. Należy się również skonsultować z lekarzem w przypadku przyjmowania leków, np. amytryptyliny[16–19].

 

 

Resweratrol

Resweratrol (RSV, trans-3,5,4’-trihydroksystilben). To wtórny metabolit, który naturalnie występuje w ponad 70 gatunkach roślin. Produkowany jest w odpowiedzi na działanie szkodliwych czynników środowiska, takich jak: promieniowanie UV, infekcje grzybicze/ bakteryjne/ wirusowe, a także na skutek mechanicznego uszkodzenia rośliny. Sama nazwa „resweratrol” to połączenie: „res” (rezorcyna, której pochodną jest resweratrol), „veratr” (od nazwy ciemiężycy białej Veratrum grandiflorum, z korzenia której resweratrol został po raz pierwszy wyizolowany) oraz końcówki „ol” (wskazującej na obecność grup hydroksylowych. Najbogatszym naturalnym źródłem RSV są ciemne odmiany winogrona (Vitis vinifera).

RSV wykazuje działanie przeciwzapalne, neuroprotekcyjne, przeciwdziała tworzeniu się wolnych rodników, obniża poziom cholesterolu LDL i ma właściwości przeciwmiażdżycowe, aktywuje również proteasomy (których aktywność jest znacznie obniżona w mózgu pacjentów cierpiących na chorobę Alzheimera), zapobiega niedokrwieniu mózgu, wpływa na wydolność naczyń krwionośnych, hamuje agregacje płytek krwi, chroni komórki centralnego układu nerwowego przed szkodliwym działaniem beta-amyl...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań czasopisma "Naturoterapia w praktyce" w roku + wydania specjalne
  • Nielimitowany dostęp do całego archiwum czasopisma
  • Dodatkowe artykuły i filmy
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy