Dołącz do czytelników
Brak wyników

Postępowanie w jednostkach chorobowych

21 lutego 2019

NR 11 (Luty 2019)

Gotu kola w leczeniu zespołów otępiennych

0 21

Wąkrota azjatycka, znana także jako gotu kola, jest jedną z najbardziej cenionych roślin leczniczych Dalekiego Wschodu, wykorzystywaną w medycynie chińskiej i ajurwedyjskiej od ponad 3000 lat. Czy jest ona jednak naturalnym nootropem i czy mamy dowody na to, że działa?

Ze względu na przypisywane jej szerokie właściwości lecznicze stosowano ją w chorobach układu nerwowego, sercowo-naczyniowego, oddechowego i moczowego, a także w przypadku chorób zakaźnych i trudno gojących się ran. Uważana jest również za roślinę zapewniającą młody wygląd i długie życie. W medycynie chińskiej gotu kola określana jest jako jeden z „cudownych eliksirów życia” lub jako „ziołowy tonik dla mózgu” i stosowana jest w przypadku depresji, niepokoju oraz jako środek usuwający fizyczne i psychiczne wyczerpanie1, 2. Lekarze ajurwedyjscy używają wąkroty azjatyckiej pod różnymi postaciami i nazwami, w zależności od pożądanego efektu. I tak na przykład Rasayana to środek odmładzający, Caraca samhta – podwyższający inteligencję, a Bhavaprakasha – wydłużający życie. W celu poprawienia pamięci oraz w zaburzeniach sfery mentalnej stosują natomiast proszek z wysuszonych liści wąkroty azjatyckiej wymieszanych z mlekiem3.
Gotu kola ma silną pozycję w medycynie Dalekiego Wschodu, co wywołuje coraz większe zainteresowanie zachodniego świata. Na podstawie wieloletnich doświadczeń i obserwacji uznawana jest w krajach Azji za swoiste panaceum na dysfunkcje ośrodkowego układu nerwowego. Nasuwa się więc myśl, że czerpiąc z doświadczeń sięgających starożytności, my także moglibyśmy skorzystać z jej dobroczynnych właściwości.

WYSTĘPOWANIE GOTU KOLA

Centella asiatica (L.) to łacińska nazwa wąkroty azjatyckiej, której drugi człon nawiązuje do naturalnego występowania w krajach południowo-wschodniej Azji (rośnie głównie w Indiach, Chinach, Japonii, Malezji i Indonezji), choć spotyka się ją również w Afryce, na Madagaskarze, w Australii oraz w Ameryce Południowej i Środkowej4. Słowo centella wywodzi się natomiast z łacińskiego centrum, które oznacza liczbę sto i odnosi się do obfitości tej rośliny. Ze względu na dużą ilość liści i występowanie w zwartych skupiskach przypomina ona często zielony dywan. Centella asiatica ma wiele zwyczajowych nazw, w zależności od regionu. W Indiach, Nepalu, Chinach, a także w krajach zachodnich znana jest jako gotu kola, co w języku syngaleskim oznacza liść w kształcie kielicha5. Warto zauważyć, że inne zwyczajowe nazwy tej rośliny, Brahmi i Saraswati, wzięły swój początek od imienia bogini wiedzy i mądrości, co z pewnością ma związek z wiarą w korzystny wpływ na funkcje poznawcze.
Wąkrota azjatycka jest wieloletnią, aromatycznie pachnącą rośliną z rodziny baldaszkowatych. Ma smukłą, płożącą łodygę, z której wyrastają liście o długim ogonku i małym przylistku. Jej liście o karbowanym brzegu są okrągłe, nerkowate lub dłoniaste. Kwitnie na biało, ciemnoróżowo lub czerwono i wydaje małe, okrągłe lub owalne owoce1. Mimo mało imponującego wyglądu okazuje się, że C. asiatica zawiera wiele związków chemicznych wykazujących silną aktywność biologiczną.

Substancje aktywne – tajemnica mocy zawartej w gotu koli

Dzięki prowadzonym od wielu lat badaniom wiedza na temat składu chemicznego, zawartości substancji aktywnych i mechanizmów działania gotu koli jest coraz większa.
Głównymi składnikami odpowiedzialnymi za wielokierunkowe działanie biologiczne tej rośliny są najpewniej triterpenoidy – pięciocykliczne triterpenowe kwasy pochodne ursanu: kwas azjatykowy i madekasowy oraz ich cukrowe estry (pseudosaponiny): azjatykozyd i madekasozyd oraz pochodne oleananu – kwas terminolowy i jego ester – azjatykozyd B. Poza wymienionymi związkami chemicznymi wąkrota azjatycka zawiera również: flawonoidy, aminokwasy, garbniki, cukry (glukozę i ramnozę), fitosterole oraz witaminy: A, C, K, E i magnez4, 6, 7.
Warto zauważyć, że zarówno wygląd, jak i skład chemiczny rośliny są uzależnione od miejsca jej występowania, a dokładniej warunków środowiska, w jakich żyje. Jest to przeszkodą do opracowania leku, ponieważ skład frakcji trójterpenowej wyciągów pozyskiwanych z roślin rosnących w odmiennych warunkach klimatycznych różni się jakościowo i ilościowo. Stanowi to duży problem w uzyskaniu wyciągu o powtarzalnych właściwościach leczniczych4. Różne formy podania i stężenia substancji aktywnych w wyciągach z Centella asiatica utrudniają też próby porównywania wyników badań z jej udziałem. 
W piśmiennictwie możemy znaleźć pojęcie TECA (titrated exttract of Centella asiatica), oznaczające oczyszczony, frakcjonowany wyciąg z wąkroty azjatyckiej, zawierający 40% azjatykozydu i 60% kwasu azjatykowego i madekasowego, który jest często wykorzystywany w badaniach naukowych. Jednak według European Medicines Agency (EMEA) metody otrzymywania wyciągów nadal nie zapewniają stałej jakości uzyskiwanego produktu oraz mogą wywierać niekorzystny wpływ na pierwotną strukturę chemiczną zawartych w nim związków. Ponadto w otrzymanym produkcie nie jest zachowana naturalna proporcja składników biologicznych. Mimo licznych danych piśmiennictwa dotyczących bezpieczeństwa i skuteczności TECA nie może być aktualnie zarejestrowany jako preparat ziołowy w urzędowym lekospisie produktów ziołowych Wspólnoty Europejskiej HMPC „ze względu na jego zmienny skład oraz nieznany proces otrzymywania”8. W związku z tym preparaty na bazie wyciągów z wąkroty azjatyckiej nadal mają status suplementów diety.

Gotu kola a układ nerwowy

Zasadność szerokiego stosowania tej rośliny w medycynie chińskiej i ajurwedyjskiej potwierdzają liczne wyniki badań prowadzonych na całym świecie, szczególnie intensywnie w krajach azjatyckich. W piśmiennictwie można znaleźć wiele danych potwierdzających skuteczność wąkroty azjatyckiej w przypadku zaburzeń dotyczących układu nerwowego, niestety, jak do tej pory – głównie u zwierząt laboratoryjnych.
Przeprowadzone...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań czasopisma "Naturoterapia w praktyce" w roku + wydania specjalne
  • Nielimitowany dostęp do całego archiwum czasopisma
  • Dodatkowe artykuły i filmy
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy