Dołącz do czytelników
Brak wyników

Naturoterapia dzieci

20 kwietnia 2021

NR 24 (Kwiecień 2021)

Kolki niemowlęce

0 123

Kolka niemowlęca to jeden z częstszych powodów zgłaszania się „świeżo upieczonych” rodziców do pediatry. Mimo iż dolegliwość ta w większości przypadków ustępuje samoistnie w pierwszym półroczu życia dziecka, to w znaczący sposób stanowi ona problem w kontakcie między dzieckiem a rodzicem. Ze względu na szerokie spektrum objawów występujących u dzieci borykających się z tym zaburzeniem i mimo wielu badań, ostateczna przyczyna kolek niemowlęcych nie została dotychczas wyjaśniona. W patogenezie rozwoju kolek rozważa się między innymi nadwrażliwości pokarmowe (głównie nadwrażliwość na białka mleka krowiego), nietolerancję laktozy, zaburzenia mikroflory jelitowej, niedojrzałość układu nerwowego, negatywny wpływ dymu tytoniowego, nieprawidłowe, błędnie praktykowane techniki pielęgnacyjne, a nawet czynniki psychospołeczne1–3.

Kolka niemowlęca należy do czynnościowych zaburzeń przewodu pokarmowego wczesnego okresu niemowlęcego. Zdiagnozowanie jej wymaga występowania wszystkich opisanych u niemowlęcia w wieku od 2. tygodnia do 4. miesiąca życia objawów, do nasilenia których dochodzi głównie w godzinach wieczornych. Pierwszym, głównym symptomem jest występowanie nagłych napadów płaczu, krzyku czy rozdrażnienia, rozpoczynające i kończące się bez możliwej do zdefiniowania przyczyny. Kolejnym kryterium jest tak zwane kryterium czasowe. Tu w praktyce stosuje się regułę Wessela, czyli tak zwaną „regułę trzech”. Zakłada ona napady niemożliwego do załagodzenia płaczu, występujące u niemowlęcia co najmniej przez trzy godziny dziennie, przez co najmniej trzy dni w tygodniu i przez co najmniej trzy tygodnie. Ostatnie kryterium to zarówno prawidłowy rozwój fizyczny niemowlęcia, jak i właściwy przyrost jego masy ciała. Opisywanym symptomom bardzo często towarzyszą napadowe zaczerwienienia twarzy dziecka, niepokój czy podkurczanie i prostowanie nóżek dziecka. W badaniu fizykalnym stwierdza się rozdęcie brzuszka dziecka oraz nadmierne ilości gazów jelitowych. Często podczas napadu kolki może występować oddanie zielonego, śluzowego stolca z jednoczesnym wydaleniem gazów jelitowych i chwilowym uspokojeniem niemowlęcia1, 2, 4–7. 
 

R e k l a m a


Każdorazowe rozpoznanie u dziecka objawów zgodnych z wyżej wymienionymi kryteriami kolki niemowlęcej nakłada na opiekuna konieczność przeprowadzenia diagnostyki wykluczającej inne zaburzenia u dziecka, a w niektórych przypadkach wykonania badań dodatkowych. Warunkami rozpoznania kolki są brak objawów klinicznych wskazujących na proces zapalny, wadę anatomiczną albo metaboliczną oraz wykluczenie pozostałych czynnościowych zaburzeń przewodu pokarmowego. Nie należy zapomnieć o wykluczeniu również innych przyczyn napadowych ataków płaczu dziecka, takich jak powszechnie występujące infekcje (ucho środkowe, nieżyt żołądkowo-jelitowy czy zakażenia układu moczowego) czy przyczyn wymagających pilnej interwencji chirurgicznej (niedrożność jelit)6, 8–10. 
Mimo starań oraz wielu lat prowadzonych badań jednoznaczne przyczyny występowania kolek niemowlęcych nie są jasne i klarowne. Na pojawienie się opisywanych dolegliwości rzutują głównie złożone interakcje między niemowlęciem a środowiskiem. Jak już na wstępie wspomniano, w rozwoju kolek u niemowląt mogą brać udział różnorodne czynniki, począwszy od czynników żywieniowych, a skończywszy na kwestiach psychospołecznych. 
Duża grupa naukowców łączy występowanie kolek z alergią pokarmową. Alergizacja ta najprawdopodobniej związana jest ze zwiększeniem przepuszczalności błony śluzowej jelita w okresie niemowlęcym, co w większości przypadków może być spowodowane niedojrzałością przewodu pokarmowego nowo narodzonego dziecka. Czynnikiem predysponującym do wystąpienia kolek może być także okresowe, przejściowe obniżenie stężenia IgA obserwowane u najmłodszych pacjentów. W przeprowadzonych badaniach wykazano, że prawie połowa niemowląt cierpiących na kolki ma alergię pokarmową na białka mleka krowiego. Tezę tę potwierdzono w badaniach klinicznych, gdzie wykazano ustąpienie objawów kolki jelitowej u niemowląt karmionych naturalnie po eliminacji z diety matki mleka krowiego i jego przetworów6, 11, 12.
Interesujące doniesienia wykazano również w aspekcie korelacji kolek niemowlęcych a nietolerancji laktozy. U najmłodszych pacjentów (wcześniaków oraz części donoszonych noworodków) często obserwuje się obniżoną aktywność lub wtórny niedobór laktazy (enzymu rozkładającego laktozę). Każdorazowe zaburzenia trawienia czy wchłaniania laktozy mogą przyczyniać się do nadmiernego jej gromadzenia w jelitach. Część cukrów mlecznych może ulec rozkładowi dzięki aktywności metabolicznej bakterii jelitowych, natomiast pozostała część zostaje wydalona wraz z kałem niemowlęcia. W konsekwencji prowadzi to do zakwaszenia i wzrostu ciśnienia treści jelitowej, a w efekcie do wodnistych i kwaśnych wypróżnień małego pacjenta. Mimo iż obraz kliniczny kolki podobny jest do dolegliwości towarzyszących nietolerancji laktozy, badacze w aspekcie stosowania diety bezlaktozowej lub suplementacji laktazą nie są jednomyślni. Mimo obserwowanej w badaniach redukcji płaczu niemowląt po wprowadzeniu do leczenia laktazy, metaanalizy badań klinicznych stwierdziły brak wskazań do rutynowego włączenia laktazy w kolce niemowlęcej13–15.
Bardzo ciekawy, a zarazem bezpośredni związek wykazano między występowaniem kolki niemowlęcej a mikroflorą jelitową. Mikroflora jelitowa stanowi integralny element rozwijającego się organizmu oseska. Bakterie jelitowe wpływają na funkcjonowanie szeregu narządów i organów oraz prawidłowość przebiegu procesów metabolicznych i immunologicznych (odpornościowych). Mikroorganizmy bytujące w przewodzie pokarmowym poprawiają i ułatwiają między innymi procesy trawienne, perystaltykę jelit, regenerują nabłonek jelitowy, hamują wzrost mikroorganizmów patogennych oraz wytwarzają szereg prozdrowotnych związków (metabolitów)16. Interesującym i często wspominanym badaniem okazała się praca Belsona i wsp. W badaniu zasugerowano bezpośredni związek między występowaniem kolek niemowlęcych a zmniejszoną produkcją metanu przez mikroflorę przewodu pokarmowego, w odniesieniu do wartości obserwowanych u dzieci niecierpiących na kolki niemowlęce. Prawdopodobnym skutkiem obniżenia ilości metanu może być zwiększona kurczliwość mięśniówki przewodu pokarmowego, co jest odczuwane przez dziecko jako ból i skutkuje pojawieniem się płaczu i rozdrażnienia17. Z punktu widzenia profilu ekosystemu jelitowego wykazano odmienny skład mikrobioty jelitowej dzieci z występującymi kolkami w porównaniu z dziećmi zdrowymi. U dzieci z kolkami niemowlęcymi obserwowano zmniejszenie liczebności bakterii z rodzaju Bifidobacterium i Bacteroidetes na korzyść Clostridium, Staphylococcus i enterobakterii (Escherichia, Shigella, Klebsiella). W badaniach obserwowano również całościowe zmniejszenie różnorodności mikrobioty u dzieci z występującymi kolkami w porównaniu z niemowlętami zdrowymi18. 
Spośród pozostałych przyczyn występowania kolek niemowlęcych warto dodać wpływ biernego palenia tytoniu przez matkę na zwiększenie częstości występowania kolek u dziecka. Said i wsp. wykazali ponad 3-krotnie podwyższone stężenie składników dymu papierosowego w mleku matki karmiącej w stosunku do wartości oznaczanych w jej surowicy. Nikotyna może wywierać niekorzystny wpływ na motorykę przewodu pokarmowego oraz zaostrzać objawy kolki19, 20. Jako inne możliwe przyczyny kolki jelitowej upatruje się też nieprawidłowości w technice karmienia dziecka oraz połykanie przez dziecko powietrza podczas płaczu. Sugeruje się także związek między atakami płaczu a nieprawidłową pielęgnacją niemowlęcia oraz nadmiernym niepokojem rodzicielskim. Funkcjonują też teorie neurologiczne łączące kolki z niedojrzałością układu nerwowego i nadmierną wrażliwością na bodźce zewnętrzne. Zaburzeniu ulega funkcjonowanie osi 
mózg-jelito, co objawia się nadmierną reakcją nerwów czuciowych, czego efektem jest nieskoordynowane działanie zwieraczy przewodu pokarmowego21.
Leczenie kolki niemowlęcej ze względu na mnogość możliwych przyczyn nie jest sprawą łatwą. Terapię dziecka z kolką jelitową należy ustalać indywidualnie, powinna ona mieć działanie wielokierunkowe i zależeć od stopnia nasilenia objawów. Niestety, aktualnie nie ma jednego, ściśle określonego schematu leczenia, który okazałby się najskuteczniejszy. W pierwszej kolejności warto jednak wyjaśnić podłoże dolegliwości i wspólnie z rodzicami ustalić schemat dalszego postępowania. Często pomocne i zalecane są sposoby pielęgnacyjne (kołysanie, masowanie brzuszka dziecka czy ciepła kąpiel). 
W aspektach żywieniowych piśmiennictwo sugeruje skuteczność diet o zmniejszonej alergenności. W przypadku karmienia naturalnego oznacza to wycof...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań czasopisma "Naturoterapia w praktyce" w roku + wydania specjalne
  • Nielimitowany dostęp do całego archiwum czasopisma
  • Dodatkowe artykuły i filmy
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy