Dołącz do czytelników
Brak wyników

Fitoterapia

25 sierpnia 2022

NR 32 (Sierpień 2022)

Lecznicze działanie owoców mangostanu właściwego (Garcinia mangostana L.)

0 53

Owoce mangostanu właściwego charakteryzują się bogatą zawartością składników odżywczych, witamin oraz flawonoidów. Skład fitoterapeutyczny tego surowca warunkuje jego szerokie właściwości prozdrowotne. W artykule opisano morfologię, fitochemię oraz właściwości lecznicze mangostanu.

Czym są flawonoidy i jaka jest ich historia? O flawonoidach świat nauki dowiedział się dzięki Albertowi Szent-Gyorgijowi, laureatowi Nagrody Nobla. Naukowiec, podając znajomemu choremu na zapalenie dziąseł nieoczyszczoną witaminę C, zauważył, że jest ona o wiele bardziej skuteczna od wersji oczyszczonej. Dzięki niemu zaczęto badać zanieczyszczenia witaminy C pochodzącej z surowców roślinnych oraz opisano strukturę większości znanych dzisiaj flawonoidów. Flawonoidy wykorzystywano przede wszystkim w uszczelnianiu naczyń włosowatych m.in. w przewlekłej niewydolności żylnej. Było tak aż do 1968 r., kiedy to Amerykańska Organizacja ds. Żywności i Leków podała w wątpliwość skuteczność flawonoidów i wycofała je z obrotu. 
Rynek flawonoidów nie umarł jednak, ale przeniósł się do podziemia, by w latach 90. XX w. znowu z niego wyjść. Dzisiaj w przeglądarce Google pod hasłem „flawonoidy” znaleźć można ok. 334 tys. źródeł (tylko w języku polskim). 

Mangostan właściwy – gdzie można go spotkać?

Jednym z surowców roślinnych bardzo bogatym w polifenole jest mangostan. Mangostan właściwy (Garcinia mangostana L.) jest wiecznie zielonym drzewem, którego wysokość dochodzi do 25 m. Należy do rodziny kluzjowatych (Clusiaceae Lindl.), a jego pędy pokryte są podłużnymi, jajowatymi liśćmi, o lśniącej, oliwkowo zielonej barwie. Na szczytach pędów wyrastają kwiaty po 3–9 sztuk. Kwiaty mangostanu mają charakterystyczny czterodziałowy kielich oraz koronę złożoną z czterech płatków. Wewnątrz płatki są żółtawe, a z zewnątrz czerwono zielonkawe. Owoce mangostanu znane są jako garcynia, smaczelina, żółtopla, żółciecz oraz... królowa. Naturalnie rosną w Indonezji, Australii, Malezji, Wietnamie, Birmie, Brazylii, na Sri Lance i w Ameryce Środkowej. 
Owoc mangostanu w kuchni i lecznictwie azjatyckim zajmuje szczególne miejsce. Zgodnie z jedną z legend Budda żywił się mangostanem, przemierzając tropikalną dżunglę. Spróbowawszy pierwszy raz tego słodkiego owocu, pobłogosławił go. 
Charakterystyczny owoc mangostanu jest podzielony na segmenty i pokryty suchą, grubą, gładką, ciemnofioletową skórką. Miąższ owocu zawiera zazwyczaj kilka nasion, ma białą barwę, soczysty i aromatyczny smak. W smaku przypomina owoce moreli, pomarańczy i agrestu. Drzewo mangostanu pierwszy raz owocuje po 
10 latach i potem co roku dostarcza niezliczoną ilość owoców. Mangostan uchodzi za roślinę wybitnie tropikalną, gdyż jego sadzonki giną już w temperaturze 7,2°C, a on sam nie toleruje skrajnych temperatur. 

POLECAMY

Fitochemia mangostanu właściwego

Poza tym, że owoce mangostanu uważane są za jedne z najsmaczniejszych owoców występujących na Ziemi, są bogate w cenne składniki odżywcze. Jak na owoce przystało, dominują tu węglowodany, również cukry proste – fruktoza i glukoza. Mangostan jest również bardzo obfitym źródłem błonnika pokarmowego, w tym nierozpuszczalnej N-acetylo-glukozaminy – chityny. Spośród witamin dominują witaminy z grupy B (tiamina, ryboflawina), β-karoten, witamina E oraz C. Jeśli chodzi o składniki mineralne, to w mangostanie znajdziemy sporo elektrolitów (sód, magnez, potas, wapń), a także żelazo, mangan, cynk i miedź. Zawarte w surowcu katechiny oraz stilbeny są silnymi przeciwutleniaczami, a ponadto działają przeciwbakteryjnie, przeciwzapalnie i antynowotworowo. Charakterystyczną grupą związków obecnych w mangostanie są ksantony, których zidentyfikowano do tej pory kilkadziesiąt. Do najbardziej znanych ksantonów mangostanu należą: 1,3,6,7-tetrahydroksy ksanton; γ-mangostyna, 5,9-dihydroksy-2,2-dimetylo-8-metoksy-7-gartanina; garcimangoson A, 2,3,4,6-penta-hydroksybenzofenon (malakuryna); α-mangostyna; β-mangostyna; 2,4,5-trihydroksy-1-metoksyksanton; 3-metyl-but-2-enylksanton; garcinon A, B, C, D, E; gartanina; 8-deoksygartanina; dimetylokala-baksanton; 1-izo mangostyna. Posiadają one strukturę pierścienia 6-węglowego, a najważniejszym z nich jest antyoksydacyjna mangostyna oraz przeciwnowotworowy garcinon. 

Aktywność biologiczna wyciągów z mangostanu właściwego

Właściwości biologiczne mangostanu są uzależnione od koenzymu Q10 (ubichinon) oraz wspomnianych ksantonów. Najwięcej koenzymu Q10 zawierają wyciągi z szypułki owocu mangostanu. Dzięki temu szypułki wykazują właściwości bakterio-, grzybo- i wirusobójcze. Ksantony z kolei mogą w przyszłości okazać się pomocne w leczeniu hipercholesterolemii, niektórych nowotworów oraz nadwagi. Mangostan za ich pomocą blokuje produkcję wolnych rodników tlenowych. Reaktywne formy tlenu mogą powstawać podczas wielu procesów, np. gojenia się ran czy agregacji płytek. Ksantony, blokując wydzielanie RFT, pośrednio wpływają również na stan śródbłonka naczyniowego. Alfa-mangostyna chroni frakcję LDL cholesterolu przed utlenianiem i obniża jej poziom – zapobiega więc miażdżycy. 

Aktywność przeciwdrobnoustrojowa mangostanu właściwego

Biorąc pod uwagę właściwości ochronne na mięsień sercowy, działanie hipolipemiczne (obniżające poziom cholesterolu), hipoglikemiczne (obniżające poziom cukru) okazuje się, że korzyści ze stosowania tego surowca roślinnego są duże. Ksantony mangostanu w wielu badaniach wykazały właściwości hamujące wzrost gronkowca złocistego (Staphylococcus aureus L.), w tym jego najbardziej lekoopornej, szpitalnej odmiany (MRSA). W badaniu in vitro, porównującym aktywność przeciwbakteryjną alfa-mangostyny z wankomycyną, okazało się, że była ona większa od tego silnego antybiotyku. Co ciekawe, zastosowanie ksantonu z wankomycyną powodowało synergistyczne działanie. Analogiczny efekt uzyskano łącząc alfa-mangostynę z gentamycyną. Ksantony okazały się również skuteczne w stosunku do takich patogenów, jak prątki gruźlicy, Streptococcus mutans oraz Propionibacterium acnes.
Ksantony z mangostanu skutecznie hamowały wzrost niektórych grzybów, zarodźca malarii, a także blokowały proteazy HIV. Okazuje się, że proantocyjanidy z mangostanu są wielokrotnie silniejszymi antyoksydantami niż podobne związki izolowane z czerwonych winogron. W jednym z badań wyciąg z mangostanu zaczął pełnić funkcję neuroprotekcyjną, chroniąc komórki przed szkodliwym wpływem metali ciężkich, m.in. ołowiu oraz niektórych leków przeciwnowotworowych, np. doksorubicyny.

Aktywność przeciwnowotworowa mangostanu właściwego

Wyciągi z mangostanu jako silne przeciwutleniacze mogą być wykorzystane w leczeniu niektórych nowotworów. Wpływają bowiem na zaprogramowaną śmierć komórek, hamują nadmierną proliferację komórek. Alfa-mangostyna hamuje np. wzrost linii komórkowych ludzkiej białaczki oraz stan przedrakowy gruczołu sutkowego u myszy. Co ciekawe, w badaniach in vitro wykazano, że wyizolowany z mangostanu kstanton – garcinon E jest kilkakrotnie silniejszy od pięciu powszechnie stosowanych w onkologii cytostatyków – winkrystyny, fluorouracylu, metotreksatu, cisplatyny i mitoksantonu. Aktywność przeciwzapalna mangostyny związana z hamowaniem cyklooksygenazy COX-2 jest również silniejsza niż większość leków NLPZ przepisywanych na dnę moczanową, a przy...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań czasopisma "Naturoterapia w praktyce" w roku + wydania specjalne
  • Nielimitowany dostęp do całego archiwum czasopisma
  • Dodatkowe artykuły i filmy
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy