Dołącz do czytelników
Brak wyników

Fitoterapia

26 kwietnia 2022

NR 30 (Kwiecień 2022)

Naturalna alternatywa dla leków przeciwhistaminowych

0 281

Histamina jest mediatorem układu neuro-immuno-endokrynnego. Pod względem chemicznym jest niezbędną do życia (w odpowiednich ilościach) aminą biogenną i pełni w organizmie człowieka wiele istotnych funkcji. Bierze udział zarówno w procesach fizjologicznych, jak i w patologicznych reakcjach zapalnych, w tym alergicznych.

Jej syntezę zapewnia dekarboksylacja aminokwasu L-histydyny przez pracę enzymu dekarboksylazy L-histydyny (ryc. 1). W ludzkim organizmie wytwarzana i magazynowana jest głównie w mastocytach oraz komórkach zasadochłonnych (bazofilach), natomiast jej nadmiar rozkładają dwa enzymy: diaminooksydaza (DAO) oraz N-metylotransferaza (HNMT) (ryc. 2). Histamina biologiczny efekt wywiera za pomocą czterech receptorów (H1–H4), które są przeznaczone do odbierania bodźców przez nią przekazywanych (ryc. 3).
 

 

Ryc. 1. Dekarboksylacja L-histydyny do histaminy7
Źródło: Opracowanie własne.

 

Ryc. 2. Metabolizm histaminy u człowieka13
Źródło: Opracowanie własne.

 

Ryc. 3. Działanie biologiczne histaminy8
Źródło: Opracowanie własne.


Aktywacja receptora H1 prowadzi do skurczu mięśni gładkich, rozszerzenia naczyń krwionośnych, wydzielania śluzu w drogach oddechowych. Odgrywa on również rolę w alergiach IgE-zależnych. Receptor H2 występuje głównie w przewodzie pokarmowym, gdzie odpowiada za wydzielanie soków żołądkowych oraz zwiększa produkcję IL-16 oraz zmniejsza wydzielania TNF-alfa. Pobudzenie receptora H3, znajdującego się w układzie nerwowym, wpływa m.in. na syntezę histaminy w mastocytach oraz reguluje wydzielanie acetylocholiny, serotoniny, dopaminy i noradrenaliny. Natomiast receptor H4 odpowiada za funkcjonowanie układu odpornościowego (jego aktywacja wpływa na zwiększenie uwalniania IL-16 przez limfocyty CD8+).
Histamina zostaje uwolniona z komórek z różnych powodów, takich jak np. niskie i wysokie temperatury, światło słoneczne, ucisk, toksyny, jady owadów, leki (np. kwas acetylosalicylowy, kodeina, morfina), alkohol, pokarmy (m.in. czekolada, pomidory, szpinak, bakłażany, truskawki, ananasy, banany). Niepożądane objawy wywołane histaminą to m.in.: ból głowy, wodnisty wyciek z nosa, zaczerwienienie spojówek, pojawienie się bąbli pokrzywkowych, skurcz oskrzeli, świszczący oddech, uczucie duszności, hipotonia, biegunka, zaburzenia rytmu serca1–6, 8.

NATURALNE SUBSTANCJE PRZECIWHISTAMINOWE

Niniejszy artykuł zostanie poświęcony naturalnym substancjom przeciwhistaminowym, które blokują, hamują lub zmniejszają aktywność histaminy, dążąc do zatrzymania reakcji alergicznej. 

SOSNA NADMORSKA (łac. Pinus pinaster)
W celach leczniczych wykorzystuje się wyciąg z kory sosny, który pod postacią pycnogenolu stanowi silną mieszankę kilkudziesięciu bioaktywnych składników. Na rynku wyciąg dostępny jest jako opatentowany i standaryzowany preparat Pycnogenol®. Badania wykazują, że stosowanie go zmniejsza stan zapalny dróg oddechowych i ogranicza nadmierne wydzielanie śluzu, pozwala zmniejszyć dawki leków stosowanych w leczeniu astmy (łagodzi objawy astmy również u dzieci), hamuje wydzielanie histaminy, zmniejsza poziom prozapalnych cytokin IL-6. Jest to więc obiecujący medykament dla pacjentów alergicznych. Nie zaleca się, aby preparat stosowały dzieci poniżej 6. roku życia oraz kobiety w pierwszych trzech miesiącach ciąży. Konsultacji w kwestii stosowania wymagają pacjenci przyjmujący leki immunosupresyjne/przeciwzakrzepowe i w czasie chemioterapii. Suplement przyjmuje się z posiłkiem11–12.  

WITAMINA C 
Oprócz wzmacniającego działania na układ odpornościowy zmniejsza ilość produkowanej histaminy. Według jednego z długoterminowych badań9 dożylne podawanie witaminy C (preparat Pascorbin®) zmniejsza objawy alergii, zwłaszcza kiedy przyczyną chorób alergicznych jest jej niedobór. Wyniki innego badania10 sugerują codzienne przyjmowanie 2 g witaminy C jako środka przeciwhistaminowego.

LEPIĘŻNIK RÓŻOWY (łac. Petasites hybridus
Roślina wieloletnia powszechnie w Polsce występująca na wilgotnych glebach w pobliżu rzek i jezior. Bywa mylona z podbiałem pospolitym (podobne liście). 
 

Tab. 1. Przygotowanie intraktu ze świeżego kłącza lepiężnika14
  • 100 g świeżego mielonego kłącza zalać 300 ml gorącego alkoholu 40–60%.
  • Macerować minimum 7 dni, następnie przefiltrować.
  • Dawkowanie: 2 razy dziennie po 5 ml (łagodzi objawy alergii).

 

Tab. 2. Przygotowanie odwaru z lepiężnika17
  • 1 łyżkę suszonego korzenia lub suszonych liści lepiężnika zalać szklanką wody, doprowadzić do wrzenia i gotować na małym ogniu 15 minut.
  • Odstawić na 10 minut, następnie przefiltrować.
  • Dawkowanie w astmie i zapaleniu oskrzeli: 3 razy dziennie, pół szklanki.

 

Tab. 3. Przygotowanie naparu z lepiężnika14
  • 2 łyżki rozdrobnionego surowca (kłącze lub liść) zalać 1 szklanką wrzącej wody.
  • Odstawić pod przykryciem na 30 minut, następnie przecedzić.
  • Dawkowanie: 4 razy dziennie po 50 ml.
  • Napar można wkraplać do nosa przy katarze siennym oraz stosować do okładów 
  • przy alergicznym zapaleniu spojówek.  


Surowcem zielarskim są kłącze i liść, których składniki aktywne hamują wiązanie histaminy do receptorów H1, w efekcie lepiężnik wygłusza reakcje alergiczne. Przygotowując samodzielnie intrakt z kłącza, odwar lub napar (tab. 1–3) należy pamiętać, że zawiera on szkodliwe dla wątroby alkaloidy pirolizydynowe (PA) oraz petazyny, dlatego jednorazowa kuracja nie powinna przekraczać 4 tygodni i należy dodatkowo stosować preparaty hepatoprotekcyjne. Standaryzowane na obecność seskwiterpenów suplementy dostępne w handlu są pozbawione toksycznych PA i polecane są w przypadku kataru siennego, alergii sezonowych oraz astmy14, 17. 
W jednym z badań15 pokuszono się o porównanie działania lepiężnika z cetyryzyną (znajdującą się w leku Zyrtec). Surowiec zielarski był równie skuteczny oraz nie wiązano z nim negatywnych skutków ubocznych, takich jak senność i zmęczenie. W innym badaniu16 (randomizowanym, podwójnie zaślepionym, z placebo w grupie kontrolnej) również wykazano skuteczność lepiężnika w łagodzeniu objawów związanych z katarem siennym. Lepiężnik wolny od PA jest na ogół dobrze tolerowany, ale może powodować skutki uboczne, takie jak odbijanie, ból głowy, swędzenie oczu, biegunka, trudności w oddychaniu czy rozstrój żołądka. Roślina może także powodować reakcje alergiczne u osób wrażliwych na ambrozje, chryzantemy, nagietki i stokrotki19.

BROMELAINA 
Enzym naturalnie występujący w ananasach, jest również dostępny w postaci suplementu (najczęściej ekstrahowany z łodyg ananasa ze względu na większą zawartość proteaz). Jest ona jednym z najlepszych naturalnych środków przeciwalergicznych stosowanych przy problemach z układem oddechowym i zmniejsza stan zapalny organizmu spowodowany alergią czy astmą. Bromelaina może być równie skuteczna jak niesteroidowe leki przeciwzapalne (NLPZ). Sok ananasowy (tab. 4–5) jest bogaty m.in. w miedź, cynk, witaminy B6 i C, czyli kofaktory enzymu DAO. W sytuacji wysokiego poziomu histaminy w organizmie często obserwuje się niedobór tych składników. Zalecana dawka bromelainy to 750 mg na dobę (1 godz. przed posiłkiem). U niektórych osób doustna suplementacja bromelainy może powodować zmiany w cyklu menstruacyjnym, zaburzenia trawienia, przyspieszenie pracy serca. Osoby uczulone na ananasa i lateks gumy naturalnej (reakcja krzyżowa) oraz przyjmujące amoksycylinę (antybiotyk) powinny unikać bromelainy18, 20–25.
 

Tab. 4. Sok przeciwalergiczny do przygotowania w wyciskarce wolnoobrotowej26
  • 1/4 świeżego ananasa
  • 1 papryczka chili (opcjonalnie)
  • 1 papryka (czerwona lub zielona)
  • 1 gruszka

 

Tab. 5. Sok oczyszczający zatoki do przygotowania w wyciskarce wolnoobrotowej26
  • 1 rzodkiewka
  • 1 cm świeżego korzenia imbiru
  • 1 ząbek czosnku
  • 1/4 świeżego ananasa
  • 1 marchew lub 2 świeże morele
  • 1 pomarańcza lub 1/2 grejpfruta


CZARNUSZKA SIEWNA (łac. Nigella sativa)
Surowcem zielarskim tej jednorocznej przyprawowej rośliny są nasiona, które wykazują m.in. efekt przeciwzapalny (poprzez jej biologicznie najaktywniejszy składnik – tymochinon) i przeciwalergiczny (nigellon, polimer tymochinonu, hamuje uwalnianie histaminy). Zawierają one m.in. witaminę B1 i B6 oraz Ca, Mg, Fe, Na, K, Se, Zn. W lecznictwie wykorzystuje się nasiona czarnuszki w postaci zmielonej, naparu (wodnego i na mleku), odwaru, oleju czy nalewki. Wiele jest publikacji na temat wpływu czarnuszki na przebieg astmy, kataru siennego i alergicznych zmian skórnych. W jednym z badań porównano skuteczność działania nasion czarnuszki z cetyryzyną w leczeniu sezonowej alergii. 250 mg czarnuszki siewnej wystarczyło, aby uzyskać zadowalający efekt terapeutyczny, jednak bez uczucia senności, która może towarzyszyć przy stosowaniu cetyryzyny. W innym badaniu pacjenci z alergicznym katarem, objawami astmy oskrzelowej i egzemy atopowej otrzymywali olej z czarnuszki w postaci kapsułek (3 razy dziennie 500 mg przez 8 tygodni). Nieprzyjemne objawy chorób ulegały złagodzeniu17, 28–31.

RUMIANEK LEKARSKI = RUMIANEK POSPOLITY (łac. Matricaria chamomilla = Chamomilla recutita)
Do celów leczniczych wykorzystuje się koszyczki kwiatowe. Kwiaty rumianku zawierają m.in. apigeninę, chamazulen, α-bisabobol (oraz jego tlenki), spiroeter, kwercetynę, witaminę C. Przypisuje się tym substancjom działanie przeciwzapalne, przeciwalergiczne, hamujące wydzielanie histaminy. W badaniach porównywano np. działanie przeciwalergiczne wyciągów z rumianku z oksatomidem (lekiem przeciwhistaminowym pierwszej generacji), które okazywały się podobnie skuteczne. Ziele to stosowane jest najczęściej w postaci naparów (2 g suszonego surowca na 1 szklankę wrzącej wody) i nalewek (1 : 1 lub 1 : 5 na alkoholu 45%). Rumianku nie stosuje się w przypadku stwierdzonej nadwrażliwości na rośliny z rodziny astrowatych (Asteraceae), np. ambrozje, astry, chryzantemy. Odczyny alergiczne pojawiają się również w sytuacji stosowania rumianku zanieczyszczonego rumianem psim (łac. Anthemis cotula), który zawiera antekotulid17, 33–36.

PACHNOTKA ZWYCZAJNA (łac. P...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań czasopisma "Naturoterapia w praktyce" w roku + wydania specjalne
  • Nielimitowany dostęp do całego archiwum czasopisma
  • Dodatkowe artykuły i filmy
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy