Dołącz do czytelników
Brak wyników

Fitoterapia

17 lutego 2020

NR 17 (Luty 2020)

Olejki eteryczne łagodzące objawy przeziębienia

55

Zdrowie jest jedną z ważniejszych wartości w życiu każdego człowieka. Znaleziska archeologiczne świadczą o tym, iż ludzie zawsze starali się wpłynąć na poprawę zarówno stanu zdrowia fizycznego, jak i psychicznego. Postęp związany z rozwojem medycyny przynosi wiele korzyści dla zdrowia człowieka, ale stanowi również zagrożenie związane z lekoopornością czy skutkami ubocznymi stosowanych terapii.

Olejki eteryczne stanowią bardzo obiecującą alternatywę dla wielu konwencjonalnych metod leczenia, związanych głównie z leczeniem infekcji, problemów skórnych czy zdrowiem psychicznym. Aromaterapia, w której używamy olejków eterycznych w celach terapeutycznych, należy głównie do metod zalecanych przez medycynę alternatywną. Natomiast m.in. Japonia, Stany Zjednoczone czy Niemcy wprowadzają aromaterapię do gabinetów lekarskich i szpitali, ponieważ liczne badania naukowe wykazują lecznicze właściwości olejków eterycznych.
Jesień i zima to wzmożony czas infekcji. Olejki eteryczne to naturalna alternatywa stanowiąca doskonałe wspomaganie mechanizmów obronnych organizmu podczas infekcji. Co ważniejsze – olejki eteryczne wykazują działanie wiruso-i bakteriobójcze oraz wpływają na wzmocnienie pracy układu odpornościowego. Zanim jednak zastosujemy olejki eteryczne, należy zwrócić uwagę na jakość danego preparatu. Nie ulega wątpliwości, iż aby uzyskać efekt terapeutyczny stosowanych olejków eterycznych, muszą one być naturalne i najwyższej jakości. W aromaterapii najistotniejsze są substancje czynne zawarte w olejkach eterycznych. Otrzymywanie olejków z roślin jest bardzo kosztowne, stąd wynika ich cena, niestety, powoduje to lawinę fałszowania i nadużywania idei aromaterapii przez nieuczciwych producentów i sprzedawców.
 

R e k l a m a


Podział olejków eterycznych

Olejki eteryczne (Olea aetherea) są fizjologicznymi wydalinami roślin, składającymi się z produktów wtórnej przemiany materii. Zlokalizowane są w elementach zewnątrztkankowych, jakimi są włoski gruczołowe lub w elementach wewnątrztkankowych, takich jak: komórki olejkowe, zbiorniki i przewody olejkowe1.
Ze względu na grupę funkcyjną olejki eteryczne możemy podzielić na:

  • fenole: (tymol, karwakrol, eugenol) olejek tymiankowy, cząbrowy, oregano, goździkowy, cynamonowy z liści;
  • aldehydy: (aldehyd cynamonowy, cytral) olejek cynamonowy z kory, olejek cytrynowy, lemongrasowy;
  • alkohole: (Terpinen-4-ol, α-terpineol, geraniol, cytronellol, mentol, linalol) olejek geraniowy, drzewo herbaciane, olejek miętowy, olejek lawendowy;
  • ketony: (tujon, kamfora, menton, karwon) miętowy, kamforowy, kminkowy, szałwiowy;
  • estry: octan linalilu (lawendowy), salicylan metylu (golteriowy);
  • etery: (anetol, cyneol) koprowy (fenkułowy), eukaliptusowy, rozmarynowy;
  • węglowodory: (limonen, pinen) olejki z drzew iglastych, olejki cytrusowe2.

Mechanizm działania

Najszybciej olejki eteryczne dostają się do organizmu człowieka drogą wziewną, najczęściej za pomocą inhalacji. Związki lotne z olejków eterycznych dostają się do pola węchowego (nabłonek węchowy), które znajduje się w górnej części jamy nosowej. W nabłonku węchowym jamy nosowej znajdują się komórki nerwowo-zmysłowe, które odbierając bodźce, przewodzą impulsy nerwowe do mózgu. Sygnały z komórek węchowych docierają do węchomózgowia, część do kory mózgowej, układu limbicznego, jądra migdałowatego, dlatego olejki mogą wpływać na poprawę samopoczucia podczas infekcji.
Olejki eteryczne podawane drogą wziewną dostają się również do pęcherzyków płucnych, a następnie do krwioobiegu, gdzie wykazują działanie ogólnoustrojowe. Podawanie olejków eterycznych drogą wziewną niesie najniższe ryzyko spowodowania efektów toksycznych. Biodostępność olejków eterycznych drogą wziewną zależy od wielu czynników, tj. czasu trwania inhalacji, lotności danego składnika, głębokości oddechów, szybkości przepływu krwi przez płuca. Zależy ona także od rozpuszczalności molekuł olejków w tłuszczu, trudno jednak oszacować dawkę olejku, która zadziała lokalnie lub wchłonie się do krwi i zadziała na komórki układu nerwowego3.
Do metod wykorzystywanych w podawaniu olejków przez skórę należą: masaże, kąpiele, okłady, zastosowanie punktowe na skórę. Olejki eteryczne są substancjami lipofilnymi i dzięki małym rozmiarom dostają się przez gruczoły łojowe do mieszków włosowych, następnie do skóry właściwej, która jest bogato unaczyniona i dzięki temu olejki eteryczne rozprowadzane są do tkanek i narządów.
Absorpcję olejków eterycznych transdermalnie możemy zwiększyć poprzez ciepło, masaż, nawilżenie skóry przed aplikacją oraz przykrycie skóry po zabiegu. Olejków nie należy stosować w stanie nierozcieńczonym na skórę, ponieważ większość z nich będzie powodować silne podrażnienie i uszkodzenie skóry. Absorpcja olejków jest większa, jeśli połączymy je z nośnikami półuwodnionymi, takimi jak żele czy emulsje. Natomiast wolniej wchłaniają się olejki eteryczne rozpuszczone w oleju roślinnym. Również do kąpieli używamy rozcieńczonych olejków – wkropienie czystego olejku do wanny może powodować poparzenie i uszkodzenie skóry, olejek unosi się na powierzchni wody i osadza na skórze, a temperatura kąpieli nasila efekt działania.
Każdy z ww. mechanizmów połączony jest z odpowiednią drogą podania. Należy jednak zauważyć, że niezależnie od tego dzięki związkom lotnym olejki wykazują działanie ogólnoustrojowe4, 5.

Drogi podania

Większość olejków eterycznych traci swoje właściwości pod wpływem wysokiej temperatury i światła. Dlatego nie bez znaczenia jest to, jak zaaplikujemy olejki eteryczne, ponieważ przez nieodpowiednie zastosowanie i niewłaściwe przechowywanie, nawet najwyższej jakości olejek eteryczny straci lub zmniejszy swoje właściwości terapeutyczne. W przypadku infekcji olejki eteryczne możemy stosować na wiele sposobów6:

  • Inhalacje aromaterapeutyczne
    Metoda ta polega na wprowadzaniu olejku eterycznego do organizmu przez drogi oddechowe. Najbezpieczniejszym sposobem jest, aby inhalacja z użyciem olejków eterycznych odbyła się za pomocą inhalatora kierującego strumień oparów bezpośrednio do jamy nosowej i jamy ustnej osoby inhalowanej, tak aby zminimalizować kontakt z oczami, ponieważ może dojść do podrażnienia śluzówki oka. Najczęściej inhalacje wykonujemy w celu zwalczania kataru, kaszlu, usunięcia zalegającej wydzieliny, bólu gardła, zapalenia zatok. Para, którą wdycha się podczas inhalacji, nawilża drogi oddechowe, rozrzedza śluz, a opary olejku działają miejscowo, np. przeciwbakteryjnie, oraz trafiają do krwi zwiększając siłę działania6.
  • Kominki aromaterapeutyczne
    Kominek aromaterapeutyczny składa się z naczynia, w którym znajduje się rozcieńczony wodą olejek. Pod naczyniem znajduje się świeczka, która podgrzewa wodę – pod wpływem temperatury wraz z parą wodną olejki dostają się do powietrza. Olejki eteryczne stosowane w ten sposób wykazują niewielkie właściwości terapeutyczne, ze względu na uszkodzenie substancji czynnych poprzez poddanie ich wysokiej temperaturze. Kominki nie są zalecane do aromaterapii, stanowią raczej element dekoracyjny6.
  • Dyfuzory do aromaterapii
    Dyfuzor to urządzenie, które za pomocą pary wodnej rozprowadza olejki eteryczne. Metoda ta jest zalecana przy infekcjach górnych dróg oddechowych. W metodzie tej nie używamy wysokiej temperatury, co ma istotne znaczenie terapeutyczne. Na rynku dostępne są również dyfuzory (nebulizatory), które za pomocą ultradźwięków rozbijają cząsteczki wody na drobiny pary, które widoczne są w postaci białej mgiełki. Decydujący wpływ na skuteczne dotarcie związków lotnych z olejków eterycznych do odpowiednich odcinków układu oddechowego ma wielkość cząsteczek, ponieważ większe cząsteczki mają tendencję do osiadania w górnych partiach dróg oddechowych, mniejsze mogą docierać do dolnych dróg oddechowych (oskrzeli, oskrzelików i pęcherzyków płucnych)7. Kupując dyfuzor, należy zwrócić uwagę, czy można umieszczać w nim olejki eteryczne, ponieważ głównie olejki cytrusowe mogą uszkadzać części urządzenia. Przy dłuższym stosowaniu należy zwrócić uwagę, czy powietrze w pomieszczeniu nie jest zbyt wilgotne6.
    Na dzień dzisiejszy idealnym wydaje się dyfuzor działający według prawa Bernulliego. Jest to niewielkie urządzenie, które bez użycia wody i wysokiej temperatury rozprowadza olejki eteryczne na powierzchni około 30 m2. Wykonany jest z drewna i szkła, nie wchodzi w reakcję z olejkami8.
  • Kąpiele aromaterapeutyczne
    Kąpiel aromaterapeutyczna to niezwykle istotna forma terapii o charakterze kompleksowym. Dla osoby dorosłej do pełnej wanny wody o temperaturze do 38°C potrzebnych jest zazwyczaj od 10 do 15 kropli olejku eterycznego oraz emulgatora. Kąpiel powinna trwać 10–15 minut. Wkropienie czystego olejku do wanny może powodować poparzenie i uszkodzenie skóry, olejek unosi się na powierzchni wody i osadza na skórze, a temperatura kąpieli nasila efekt działania. Podczas kąpieli aromaterapeutycznej nie używamy środków myjących3, 6.

Zastosowanie aromaterapii

Nie każda osoba może korzystać z terapeutycznych właściwości olejków eterycznych. Szczególną ostrożność powinny zachować osoby: chorujące na astmę, chorujące na epilepsję, dzieci i osoby starsze, alergicy z wrażliwą skórą, z podwyższonym ciśnieniem wewnątrzgałkowym, z zaburzeniami ciśnienia krwi, kobiety karmiące, kobiety w ciąży.

  • Olejki eteryczne w pediatrii
    U dzieci do 3. roku życia olejki eteryczne należy stosować z dużą ostrożnością. Skóra małego dziecka jest bardzo cienka i wrażliwa, a układ nerwowy ciągle się rozwija, nie wyklucza to jednak stosowania aromaterapii u dzieci.
    Najważniejsze zalecenia dotyczące stosowania olejków eterycznych u dzieci:
    • Nie podajemy dzieciom żadnych olejków doustnie, nie ma znaczenia jakość olejku.
    • Przy najmniejszej reakcji alergicznej, tj. wysypka, zaczerwienienie, niepokój, kaszel, przerywamy podawanie olejków eterycznych.
    • Nigdy nie podajemy olejków eterycznych w formie nierozcieńczonej.
    • Należy zwrócić uwagę, aby ekspozycja dziecka na olejki nie była zbyt długa.
    • Masaż wykonujemy na stopach dziecka, nie na klatce piersiowej.
    • Wprowadzamy pojedyncze olejki eteryczne, nie mieszanki.

Należy zwrócić uwagę, że są to ogólne wskazówki – do każdego dziecka należy podchodzić indywidualnie i kierować się wskazówkami pediatry10. 

  • Interakcje olejków eterycznych z lekami
    Podane olejki eteryczne, podawane w inhalacjach, mogą wykazywać interakcje z lekami przyjmowanymi doustnie:
    • Olejek anyżowy (Pimpinella anisum) obniża działanie leków przeciwzakrzepowych, przeciwlękowych i podwyższających ciśnienie.
    • Olejek z kopru włoskiego (Foeniculum capillaceum) wzmaga działanie leków przeciwepileptycznych (fenobarbital), obniża działanie antybiotyku ciprofloksacyny, inhibitora konwertazy angiotensynowej (zmniejsza działanie enalaprilu – leku obniżającego ciśnienie tętnicze).
    • Olejek z mięty pieprzowej (Mentha piperita) powoduje wzrost toksycz...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań czasopisma "Naturoterapia w praktyce" w roku + wydania specjalne
  • Nielimitowany dostęp do całego archiwum czasopisma
  • Dodatkowe artykuły i filmy
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy