Dołącz do czytelników
Brak wyników

Naturoterapia dzieci

10 grudnia 2018

NR 10 (Grudzień 2018)

Propolis w profilaktyce i leczeniu przeziębień u dzieci

0 83

W dobie wzrastającej oporności na antybiotyki coraz większą uwagę kieruje się na preparaty z dziedziny medycyny naturalnej. Należą do nich cieszące się coraz większą popularnością produkty pszczele o właściwościach przeciwdrobnoustrojowych.

 

Z tego artykułu dowiesz się:

  • Jakie związki biochemiczne odpowiadają za antybakteryjne działanie propolisu?
  • Jakie patogeny chorobotwórcze niszczy propolis?
  • Jak prawidłowo przygotować preparaty na bazie propolisu?

 

Nie tak dawno temu środowiska medyczne i kręgi sympatyków apiterapii obiegła szokująca wiadomość, że od tej pory w Wielkiej Brytanii specjaliści medyczni i lekarze będą oficjalnie zalecać swoim pacjentom stosowanie miodu i produktów pszczelich w walce z chorobami i przeziębieniami1. Eksperci ochrony zdrowia przygotowali nowe zalecenia dla lekarzy, którzy będą rekomendowali spożywanie miodu i produktów pszczelich przy kaszlu i przeziębieniach. Angielska agencja zdrowia publicznego (Public Health England – PHE), która jest częścią brytyjskiego Ministerstwa Zdrowia i Opieki Społecznej (Department of Health & Social Care – DHCS), opracowała zalecenia dla brytyjskich lekarzy, by zastąpić w ten sposób wydawanie recept z wysłużonymi już antybiotykami. Nowe wytyczne dla angielskich lekarzy pokazują, że najrozsądniejszym rozwiązaniem dla większości pacjentów zmagających się z kaszlem powinno być używanie miodu oraz ziołowych preparatów dostępnych bez recepty, a antybiotyki miałyby być ostatecznością w przypadku nasilonych i długo utrzymujących się objawów. Jest to odpowiedź na zwiększającą się powszechnie rezystancję wielu popularnych antybiotyków. Jak przekonuje dr Susan Hopkins, zastępca dyrektora w PHE, w dobie wzrastającej oporności na antybiotyki musi nastąpić zwrot w kierunku skutecznych preparatów z dziedziny medycyny naturalnej. Z przeprowadzonych przez brytyjskie ministerstwo zdrowia ankiet wynika, że więcej niż połowa brytyjskich lekarzy nadużywa przepisywania pacjentom antybiotyków. Ciepły napar  ziołowy, posłodzony miodem, wzbogacony imbirem, od tej pory będzie na ustach wielu lekarzy w Wielkiej Brytanii1, 2. Proponowane wytyczne Narodowego Instytutu Doskonałości w Zakresie Ochrony Zdrowia i Opieki Zdrowotnej (NICE) oraz PHE wskazują, że istnieją dowody na to, iż takie samoleczenie może zmniejszyć lub skrócić objawy infekcji, w tym kaszel. Nareszcie doceniono walory medycyny naturalnej, a decyzja ta jest przełomowa i powinna zwrócić uwagę lekarzy z całego świata na skuteczność potwierdzonych laboratoryjnie produktów pszczelich o właściwościach przeciwdrobnoustrojowych1.

Największą grupą ryzyka wystąpienia infekcji, wynikającego z niedojrzałej jeszcze odporności, były, są i pozostaną dzieci. Mniej znanym, lecz nie mniej ważnym i coraz częściej faworyzowanym produktem pszczelim jest propolis. Produkt ten stał się głównym obiektem badań wielu naukowców z dziedziny aktywności przeciwdrobnoustrojowej w ciągu ostatnich 20 lat.

Czym jest propolis?

Propolis, zwany też kitem pszczelim lub dzikim miodem, powstaje z mieszaniny gum naturalnych i żywicznych oraz smolistych, a także balsamicznych i woskowych wydzielin młodych pączków drzew, krzewów i roślin zielonych. Ze względu na przyjemny bukiet aromatyczno-zapachowy i wysoką lepkość zbierany jest przez pszczoły robotnice3–5. Surowcami botanicznymi są zazwyczaj: świerki, jodły, sosny, modrzewie, kasztanowce, brzozy, olchy, topole, osiki, lipy, wiśnie, śliwy, wierzby, wiązy i dęby6. Pszczoły sczesują i zgryzają wspomniane wydzieliny drzew i uformowane, przenoszą w koszyczkach zlokalizowanych na trzeciej parze odnóży do ula, gdzie wykorzystują zdobycz w rozmaity sposób – najczęściej używając jej do zalepiania powstałych pęknięć i otworów, uszczelniania gniazda i wzmacniania plastrów. Zebrany kit pszczeli jest wzbogacany w wosk, pyłek i enzymy pochodzące z gruczołów śliniankowych pszczół. Z jednej rodziny pszczelej w Europie pozyskuje się około 50–200 g kitu w ciągu jednego sezonu, choć pszczoły wchodzące w skład jednej rodziny pszczelej znoszą do ula nawet kilkaset gramów tego surowca5–7. Pszczelarze poławiają kit pszczeli przy użyciu rozmaitych technik i poławiaczy, głównie zeskrobując lepki surowiec z elementów ulowych i ramek. Prawidłowe przechowywanie w chłodnym miejscu, bez dostępu powietrza, wilgoci ani słońca, oraz szybkie dostarczenie do klienta pozwala zachować najwyższą jakość propolisu i niezmienione właściwości lecznicze.

Właściwości przeciwdrobnoustrojowe propolisu wynikają wyłącznie z jego składu biochemicznego, przy czym za właściwości bakteriobójcze i bakteriostatyczne  odpowiedzialne są głównie flawonoidy.

Skład biochemiczny

Właściwości przeciwdrobnoustrojowe propolisu wynikają wyłącznie z jego składu biochemicznego. Skład ten tworzony jest przez kilka grup: bioflawonoidów, hydroksykwasów alifatycznych, związków fenolowych, hydroksykwasów aromatycznych i węglowodorów aromatycznych. Odpowiedzialne za właściwości bakteriobójcze i bakteriostatyczne są głównie flawonoidy. Pod względem budowy chemicznej różnią się one podstawnikami w pierścieniach. W środowisku flawonoidy występują zwykle w dwóch formach: wolnej – aglikonów lub też w formie β-glikozydów, będących połączeniem cząsteczki aglikonu (niezawierającej cukru) z resztą cukrową w postaci 1–5 cząsteczek cukrów prostych, takich jak β-D-glukoza, β-L-ramnoza czy β-D-galaktoza. Przyłączenie do aglikonu flawonoidowego reszty cukrowej zwiększa polarność tych związków, co przekłada się na ich rozpuszczalność w wodzie i rozpuszczalnikach nieorganicznych8. Flawonoidy mogą również występować w strukturach łączonych, tworząc cząsteczki bioflawonoidów oraz oligomerów (np. procyjanidyny). Znane są także aglomeraty polimerycznych cząsteczek, w których matrycą są flawanole połączone wiązaniami C–C (np. taniny). Flawonoidy dzielą się na: flawanony (naryngenina, naryngina, hesperetyna, hesperedyna), flawanole (epikatechina, epigallokatechina, katechina), flawony (apigenina, diosmetyna, luteolina), izoflawony (daidzeina, genisteina), flawonole (kwercetyna, kemferol, mirecytyna, fisteina, morina), antocyjany (cyjanidyna, pelargonidyna, malwidin), biflawonoidy (np. ginkgetyna), flawonolignany (np. sylibina), prenyloflawonoidy, glikozydoestry flawonoidowe, chalkony i proantocyjany9.

Właściwości biologiczne bioflawonoidów

Indywidualne i różne rozmieszczenie podstawników w cząsteczce danego flawonoidu generuje odmienne właściwości biologiczne.

Flawonole oraz flawony zaliczające się do glikozydów są najczęściej przyjmowane przez człowieka wraz z treścią pokarmową per os. Znanych jest około 4000 związków flawonoidowych, których źródłami są liście, kwiaty, owoce i nasiona roślin. Są to w głównej mierze barwniki. Flawonoidy chronią w ten sposób tkanki roślinne przed szkodliwym działaniem promieniowania nadfioletowego, patogenów i szkodników. Pełnią też funkcje fitohormonów roślinnych, bioregulatorów wzrostu i inhibitorów wielu reakcji enzymatycznych. W diecie występują w rozmaitych produktach całych lub przetworzonych (np. koncentraty, soki i przeciery), głównie w owocach i warzywach, roślinach strączkowych, 
ziarnach kakao i gorzkich, ciemnych czekoladach, a także w liściach herbaty10, 11. Do tej pory poznano w obrębie tej grupy związków działanie antyoksydacyjne12, 13, przeciwzapalne14, przeciwalergiczne15, 16, przeciwmiażdżycowe17, 18, terapeutyczne w przypadku cukrzyc19 i chorób wzroku20, a także przeciwwirusowe21.

W propolisie dotychczas zostały zbadane i opisane takie związki flawonoidowe jak: chryzyna (grupa flawonów), tektochryzyna, pinostrobina, pinocembryna i 7-metoksypinocembryna (grupa flawanonów), apigenina i chalkon pinostrobinowy oraz galangina (grupa flawonoli), kemferol, genkwanina, pinobanksyna, a także 3-octan pinobanksyny oraz 3-butanolan pinobanksyny (grupa flawanonoli), kwercetyna, naryngenina i akacetyna, stanowiące grupę aglikonów flawonoidowych5, 22–26.

Najsilniejsze działanie  antybiotyczne wykazują  pinocembryna, galangina,  pinostrobina, apigenina,  mirycetyna, luteolina, estry etylowe i fenolowe kwasu kawowego, a także kwas galusowy.

Zwykle w etanolowym ekstrakcie propolisu występuje od sześciu do dziewięciu związków flawonoidowych, rzadziej w większej ilości27, 28. Zawartość związków flawonoidowych w płynnych, etanolowych ekstraktach propolisowych oznaczanych przy użyciu spektrofotometrii wynosi średnio 4,78%, a zakres kształtuje się od 2,21 do 6,69%29. Inni autorzy oszacowali zawartość związków flawonoidowych w przedziale 2,7–10,8%. Średnia zawartość w ich doświadczeniach wynosiła 5,0%30.

Rodzaje, przyczyny i objawy infekcji u dzieci

Przeziębienie to uciążliwa infekcja wywoływana przez wirusy, rzadziej bakterie, przenoszona drogą kropelkową. Bywa określana też jako zapalenie nosogardła, zapalenie błony śluzowej gardła, nosa i krtani, ostry nieżyt nosa lub zaziębienie. Przeziębienie rozwija się wolno i z reguły towarzyszy mu katar. Niebezpieczne mogą się okazać powikłania po przeziębieniu31. Przeziębienie jako pospolita infekcja górnych dróg oddechowych przypada na okres jesienno-zimowy. Eksperci uważają, że wirusów, które wywołują przeziębienie, jest ponad 200, przy czym najczęściej wywołują je rhinovirus (30–80%), koronawirus (10–15%), wirus grypy (5–15%), wirusy paragrypy, wirus RSV, adenowirus, enterowirusy i metapneumowirusy. Zdarza się też, że za objawy przeziębienia odpowiada kilka z tych wirusów. Wiele z tych czynników sprawia, że nie można opracować szczepionki przeciwko przeziębieniu. Przeziębienia u dzieci występują 2–3 razy częściej niż u dorosłych32. Przeziębienie rozwija się kilka dni, a jego pierwsze objawy to zmęczenie i apatia. Objawy nasilonego stopnia to kichanie, rozpulchnienie błony śluzowej gardła i ból oraz obfite wydzielanie wydzieliny. Kolejne z nich to suchość w nosie i gardle, ból gardła, chrypka, wodnista wydzielina z nosa, która z czasem przechodzi w obfity i uporczywy katar, z początku przezroczysty, potem często żółtawy lub zielonkawy (zmiana barwy i konsystencji może być spowodowana infekcją bakteryjną), kaszel suchy lub mokry z odkrztuszaniem wydzieliny, stan podgorączkowy lub gorączka, dreszcze, uczucie rozbicia i narastający ból gardła. Niebezpieczne stają się takie objawy jak: utrudnione oddychanie, powiększone węzły chłonne czy obrzęk małżowin nosa33. Za ten stan odpowiedzialne są często gronkowce. Bakterie te często atakują układ oddechowy tuż po przejściu infekcji wirusowej, kiedy organizm jest osłabiony. Najczęstsze choroby wywoływane przez gronkowce to: zapalenie gardła, zapalenie oskrzeli, angina, zapalenie płuc, zapalenie tchawicy, zapalenie migdałków, zapalenie zatok, zapalenie ucha, zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych, żył, jelit i dróg moczowych, a także ropne zapalenia stawów34. Najczęściej osiadają na błonach śluzowych jamy nosowo-gardłowej (60% wszystkich zachorowań), choć mogą się rozwijać również na błonach śluzowych górnych dróg oddechowych35.

Antybiotyczne działanie bioflawonoidów

Właściwości przeciwdrobnoustrojowe propolisu wynikają z obecności licznych i skondensowanych ilości bioflawonoidów oraz kwasów fenolowych. Bioflawonoidy obecne w EEP mają silniejsze działanie antybiotyczne aniżeli inne związki obecne w składzie36, 37. Kędzia podaje w swoich publikacjach zestaw sześciu flawonoid...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań czasopisma "Naturoterapia w praktyce" w roku + wydania specjalne
  • Nielimitowany dostęp do całego archiwum czasopisma
  • Dodatkowe artykuły i filmy
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy