Dołącz do czytelników
Brak wyników

Fitoterapia

14 sierpnia 2020

NR 20 (Sierpień 2020)

Prozdrowotne właściwości czarnego bzu

0 336

Czarny bez (łac. Sambucus nigra) jest rośliną bardzo popularną na całym świecie. Rośnie na różnych terenach – zarówno zalesionych, jak i nad wodami na terenach wilgotnych, a także w przydomowych ogrodach. Jest to krzew wyrastający do wysokości czterech metrów, a jego cechą charakterystyczną są niewielkie, pięciokrotne kwiaty o delikatnie żółtej barwie, czasami białej. Kwiaty bzu zbierają się w płaskie baldachy. Bez kwitnie w czerwcu, zaś zbiory owoców mają miejsce z początkiem września.

Gdy owoce czarnego bzu dojrzeją, to możemy tę roślinę rozpoznać po ich ciemnofioletowym kolorze. Jego owoce są drobne, podobne do małych jagód, ale zawierają małą pestkę i są bardzo soczyste. Zarówno kwiaty, jak i owoce oraz sok z czarnego bzu mają wiele właściwości prozdrowotnych. 

R e k l a m a

Historia zastosowania czarnego bzu

Surowiec zielarski czarnego bzu to zwłaszcza wysuszone kwiaty, ale też kora i owoce, a także wspomniany już sok. O wpływie czarnego bzu na ludzkie zdrowie można przeczytać już w tekstach starożytnych, np. u Hipokratesa (IV w. p.n.e.). W starożytnym Egipcie wykorzystywano go jako lek na poparzenia, zaś Indianie stosowali go przy przeziębieniach, ale znane są też zastosowania czarnego bzu jako elementu rytua-
łów i wierzeń – w tym wykonywanie z niego wieńców pogrzebowych lub używanie w inny sposób podczas pochówku zmarłych. Była to jedna z najbardziej znanych roślin ówczesnego świata. Jak jest obecnie? 

20 gatunków bzu – spośród nich najlepszy czarny

W Polsce znane są w zasadzie trzy gatunki bzu – koralowy, hebd oraz czarny. I to ten ostatni jest od lat wykorzystywany w medycynie – zarówno naturalnej, jak i akademickiej. Choć bez rośnie dziko, to jego zbieranie i wykorzystywanie w ramach domowych sposobów na utrzymanie zdrowia jest cały czas bardzo popularne. Przede wszystkim czarny bez jako surowiec leczniczy ma działanie napotne, przeciwzapalne, moczopędne, a także wykrztuśne. Wzmacnia organizm, stymuluje procesy odpornościowe, a także może wpływać uspokajająco i niwelować dolegliwości bólowe. Ponadto czarny bez uważa się za naturalny środek odtruwający, a nawet – pośrednio – odchudzający. 

Skład chemiczny czarnego bzu

Tak szerokie właściwości prozdrowotne czarnego bzu warunkuje specyficzny skład. Jeśli chodzi o jego kwiaty, to zawierają one dużą grupę związków antyoksydacyjnych (niszczących/dezaktywujących wolne rodniki tlenowe): flawonoidy (w tym np.: kwercetynę, rutynę, kempferol, hyperozyd), fenolokwasy i ich glikozydy (w tym kwas kawowy, chlorogenowy), triterpeny (w tym kwas ursolowy, amyrynę), sterole (w tym beta-sitosterol, sigmasterol, kampesterol). Ważnym składnikiem chemicznym kwiatów jest też olejek eteryczny, którego w surowcu znajduje się do 0,15%.

W przypadku owoców czarnego bzu mamy do czynienia zwłaszcza z: antocyjanami (w tym chryzanteminą, cyjanidyną, pelargonidyną), kwasami organicznymi (w tym octowym, jabłkowym, winowym), witaminami (witaminą C, witaminami z grupy B). Pozostałe składniki znajdujące się w owocach to zwłaszcza węglowodany (glukoza, fruktoza, pektyny).

Należy zwrócić uwagę, iż mimo wyjątkowej gamy prozdrowotnych składników, w czarnym bzie (dokładniej w jego świeżych kwiatach oraz niedojrzałych owocach; w owocach po obróbce termicznej nie) znajduje się pewien toksyczny składnik. Jest nim sambunigryna, inaczej glukozyd benzaldehydocyjanohydrynowy. Jest to związek z grupy glikozydów cyjanogennych. Jego potencjalne działanie toksyczne (po spożyciu) obejmuje uszkodzenia przewodu pokarmowego, dolegliwości biegunkowe i mdłości oraz wymioty, a także zaburzenia pracy serca i układu oddechowego. Jak wspomniano, działanie wysokiej temperatury (np. podczas smażenia, gotowania, duszenia) dezaktywuje toksyczne działanie glikozydów cyjanogennych.

Jakie działanie farmakologiczne ma czarny bez?

Ogólne właściwości czarnego bzu opisano powyżej, a jaki jest natomiast mechanizm poszczególnych działań tej rośliny w ludzkim organizmie? Jakie związki odpowiadają za wpływ czarnego bzu na ciało człowieka? Zanim o tym, to warto wspomnieć jeszcze, iż czarny bez może być stosowany (do spożycia) na różne sposoby. Zawsze będzie on miał mniejszą lub większą wartość prozdrowotną. Można z niego robić susze, soki, napary, a także konfitury, dżemy, nawet domowe alkohole – wino, nalewki. 

Właściwości napotne 

Charakteryzują się nimi zarówno kwiaty, jak i owoce czarnego bzu. Zawierają one flawonoidy, które wspomagają ludzki organizm w obniżaniu progu pobudzenia receptorów odpowiedzialnych za termoregulację. Przez to mogą być one bardziej wrażliwe na pobudzenie i już nawet niewielkie podwyższenie temperatury ciała prowadzi do pocenia się. Proces ten jest korzystny zwłaszcza w okresie infekcji wirusowych i może skracać czas ich trwania. 

Właściwości przeciwzapalne oraz stymulujące odporność 

Wysoka zawartość antyoksydantów w czarnym bzie sprawia, że surowiec ten może zmniejszać odczyn zapalny w ludzkim organizmie, pojawiający się wskutek rozwoju infekcji czy też innej choroby stymulującej układ odpornościowy do działania. Gdy dochodzi do naruszenia obronności ludzkiego organizmu, powstają tzw. cytokiny prozapalne, wzmacniające stan zapalny. Z kolei dowiedziono, że ekstrakt z czarnego bzu (alkoholowy) może ten odczyn niwelować, hamować reakcję zapalną, zmniejszać obrzęki i opuchliznę. Jednocześnie podanie takiego ekstraktu zwiększa fagocytozę (...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań czasopisma "Naturoterapia w praktyce" w roku + wydania specjalne
  • Nielimitowany dostęp do całego archiwum czasopisma
  • Dodatkowe artykuły i filmy
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy