Dołącz do czytelników
Brak wyników

Dietoterapia

20 sierpnia 2021

NR 26 (Sierpień 2021)

Prozdrowotne właściwości truskawek

59

Racjonalna dieta powinna być obfita we wszystkie składniki odżywcze niezbędne do prawidłowego funkcjonowania organizmu. Przykładem cennego zarówno pod względem odżywczym, jak i sensorycznym produktu są owoce, a wśród nich truskawki. Wiele badań naukowych skupiających się na analizowaniu składu owocu potwierdza występowanie różnych składników bioaktywnych odpowiedzialnych za jego prozdrowotne właściwości, np. przeciwutleniające, przeciwnowotworowe i przeciwstarzeniowe. Do składników tych należą przede wszystkim witaminy, składniki mineralne oraz polifenole. 

Zgodnie z wytycznymi Piramidy zdrowego żywienia IŻŻ zaleca się, aby zdrowy człowiek spożywał jak największą ilość produktów znajdujących się u jej podstawy. Fundamentem piramidy są warzywa i owoce, których dobowa podaż powinna stanowić połowę dostarczanego pożywienia. Uznaje się, iż 3/4 porcji powinny obejmować warzywa, mniejszą zaś część owoce (Piramida zdrowego żywienia 2019; Instytut Żywności i Żywienia).  

POLECAMY

Dane literaturowe dowodzą, że dieta obfita w warzywa i owoce wiąże się ze zmniejszoną zachorowalnością wielu przewlekłych przypadłości, do których należą otyłość, choroby układu krążenia, infekcje, choroby neurologiczne, a także nowotworowe. Ze względu na szeroki zakres związków bioaktywnych na szczególną uwagę zasługują owoce jagodowe, a wśród nich truskawka1. 

Gatunek truskawki (Fragaria ananasa) jest wynikiem skrzyżowania poziomki chilijskiej (Fragaria chiloensis) z odmianą poziomki wirginijskiej (Fragaria virginiana) przez botanika Antoine’a Nicolasa Duchesne’a, co miało miejsce w XVIII w. Truskawka to roślina o liściach tzw. trójlistkowych i płożących się pędach. Sezon kwitnienia trwa na przełomie maja oraz czerwca i charakteryzuje się obecnością białych kwiatków na szczycie łodygi, z których zawiązują się owoce. Do tej pory znanych i uprawianych jest ok. 2 tysiące odmian truskawek. Truskawki kojarzą się głównie z okresem letnim, jednak w sklepach dostępne są praktycznie przez cały rok. Odmiany najsłodsze i najsmaczniejsze, a zarazem najbogatsze w związki bioaktywne są zbierane od początku czerwca. Aby zachować walory truskawek przez cały rok, dobrym rozwiązaniem jest ich mrożenie. Truskawki zachwycają konsumentów swoimi walorami sensorycznymi, są łatwe w uprawie i przygotowaniu.

Można spożywać je zarówno na surowo, jak i przetworzone w postaci dżemów, kompotów, galaretek oraz soków1. 

Truskawki są bogatym źródłem witamin, składników mineralnych, błonnika, a także polifenoli, do których należą przede wszystkim flawonoidy, flawonole, flawanole oraz kwasy fenolowe. Ze względu na wysoką zawartość tych związków owoce cechują się znacznymi właściwościami przeciwutleniającymi, przeciwzapalnymi czy przeciwproliferacyjnymi1. Profil składników odżywczych przedstawiono w tabeli 1. Wartość odżywczą truskawek porównano do czereśni oraz jabłek (papierówek).

Właściwości antyoksydacyjne

Owoce odznaczają się istotną siłą przeciwutleniającą dzięki obecności np. witaminy C oraz związków fenolowych. Szklanka truskawek dostarcza ok. 82 mg tej witaminy, co w efekcie pozwala uzupełnić dzienne zapotrzebowanie na ten składnik u osób dorosłych. Witamina C wykazuje aktywność przeciwzapalną, przeciwbakteryjną, przeciwdziała powstawaniu zakrzepów oraz zapobiega reakcjom alergennym. W badaniu Guo C.
i wsp. truskawka wykazała dwukrotnie wyższą aktywność w porównaniu z czerwonymi winogronami oraz ok. 1,3 wyższą do pomarańczy2. Inna analiza ukazuje, że wśród 12 owoców truskawka uzyskała najwyższą zdolność przeciwutleniającą3. 

Truskawki zawierają również znaczne ilości flawonoidów, do których zalicza się antocyjany, kwercetynę, katechiny czy kemferol. Związki te uczestniczą w hamowaniu oksydacji frakcji LDL, poprawiają funkcjonowanie śródbłonka naczyń, a także oddziałują na stabilność blaszek miażdżycowych. Według naukowców z Uniwersytetu Illinois ekstrakt z truskawek wykazuje aktywność inhibicyjną enzymów z grupy cyklooksygenaz (COX), czego efektem może okazać się osłabienie procesów zapalnych. Wyróżnia się dwie izoformy cyklooksygenazy: COX-1 i COX-2. Cyklooksygenaza 1 pełni istotne funkcje w utrzymaniu prawidłowej homeostazy organizmu, COX-2 natomiast ulega aktywacji w momencie rozwoju procesu zapalnego4, 5. W badaniu in vivo Pajka i wsp. udowodniono antyoksydacyjny potencjał truskawek. Model doświadczalny obejmował 48 świń, którym podawano znaczne ilości wielonienasyconych kwasów tłuszczowych (olej lniany), a także truskawki, jabłka i pomidory. Grupę kontrolną stanowiły świnie, których dieta była wzbogacona w skrobię. W początkowym okresie eksperymentalnym oraz po 22 dniach zmierzono stan stresu oksydacyjnego u zwierząt. Określono m.in. stopień uszkodzeń struktury DNA, stężenie peroksydazy glutationowej w erytrocytach, stężenie malonodialdehydu w osoczu (MDA). Rezultaty badaczy potwierdziły, iż suplementacja owocami może skutkować zmniejszeniem objawów stresu oksydacyjnego w postaci uszkodzenia struktury DNA jednojądrzastych erytrocytów lub spadkiem powstawania MDA w organizmie. Najkorzystniejsze wyniki zaobserwowano w grupie zwierząt, którym podawano jednocześnie olej oraz mieszankę truskawek, jabłek i pomidorów w porównaniu z grupami, które suplementowały pojedyncze składniki. Jednakże grupa spożywająca dietę bogatą w olej lniany i truskawki również odznaczała się znacznym obniżeniem stężenia peroksydazy glutationowej13.

W literaturze znane są też badania, w których wskazuje się na właściwości przeciwnowotworowe truskawek. Są one wynikiem obecności kwasu elagowego i witaminy C. 

Wspomniany kwas jest antyoksydantem wzmacniającym układ odpornościowy. Przeciwdziała on również przemianom nowotworowym komórek. Dane literaturowe dowodzą, że u szczurów odżywiających się liofilizowanymi owocami jagodowymi, w tym truskawkami, zaobserwowano znaczny spadek rozwoju nowotworów6.

Dodatkowo, truskawki wykazują zdolność neutralizowania niepożądanego działania zawartych w termicznie przetworzonych produktach nitrozoamin, do których należą heterocykliczne aminy aromatyczne, a także wielopierścieniowe węglowodory aromatyczne. Występują zazwyczaj w peklowanych i wędzonych produktach mięsnych wzbogaconych azotanami (III) lub azotanami (V). Obecność nitrozamin obserwuje się również w roślinach jadalnych na skutek pobierania z gleby jonów azotanowych (III) w formie rozpuszczalnych soli. Związki te wykazują działanie mutagenne, genotoksyczne 
oraz karcynogenne. Nitrozaminy mogą zapoczątkowywać powstanie nowotworów wątroby, płuc, jelita grubego i żołądka7, 8.

Tab. 1. Zawartość składników odżywczych w 100 g truskawek, czereśni i jabłek (papierówek)

Składniki odżywcze Wartość w 100 g 
truskawek 
Wartość w 100 g 
czereśni
Wartość w 100 g 
jabłek (papierówek)
Energia 28 kcal; 117 kJ 61 kcal; 255 kJ 52 kcal; 218 kJ
Białko 0,70 g  1 g 0,26 g
Tłuszcz 0,40 g 0,30 g 0,17 g
Węglowodany 7 g 14 g 13,81 g
Błonnik 1,8 g 1,3 g 2,4 g
Wapń 26 mg 13 mg 6 mg
Żelazo 0,7 mg 0,30 mg 0,12 mg
Beta-karoten 14 µg 69 µg 26 µg
Witamina C 66 mg 15 mg 4,6 mg
Witamina E 0,12 mg 0,13 mg 0,18 mg
Witamina B1 0,03 mg 0,04 mg 0,017 mg
Witamina B2 0,06 mg 0,05 mg 0,026 mg
Witamina B6 0,06 mg 0,05 mg 0,041 mg
Niacyna 0,28 mg 0,33 mg 0,091 mg
Potas 133 mg 202 mg 107 mg
Fosfor 25 mg 16 mg 11 mg
Magnez 10 mg  7 mg 5 mg
Kwas foliowy 20 µg 4 µg 3 µg

Źródło: Opracowanie własne na podstawie programu „Dietetyk 2016”.

Zawarty w truskawkach potas pełni istotną rolę w prawidłowym funkcjonowaniu układu nerwowego. Przez nasilenie przepływu krwi do mózgu wykazuje korzystny wpływ na oddziaływanie funkcji poznawczych. Naukowcy z Uniwersytetu Harvarda dowodzą, że spożycie flawonoidów pochodzących z truskawek spowodowało znaczne spowolnienie procesu starzenia się mózgu u osób starszych, a także opóźnienie pogorszenia się funkcji poznawczych. Po wstępnym wywiadzie poznawczym w badanej analizie udział wzięło 16 010 kobiet, których średni wiek wynosił 74 lata. Do oceny dietetycznej użyto kwestionariusza częstości żywienia Willetta składającego się z 61 punktów w 1980 r., a następnie z 130 punktów (rok 1984, 1986), z kolejnymi modyfikacjami co 4 lata. Funkcje poznawcze oceniano za pomocą sześciu testów poznawczych9.

Fragaria ananasa jest owocem zalecanym w nadciśnieniu tętniczym. Znaczna ilość magnezu oraz potasu wykazuje działanie rozszerzające naczynia krwionośne. Związki fenolowe wspierają elastyczność nabłonków naczyń krwionośnych, chroniąc tym samym przed sztywnością naczyń tętniczych. Badanie ekstraktów różnych odmian truskawek wykazało, że posiadają właściwości hamowania α-glukozydazy oraz α-amylazy. Dodatkowo, aktywność inhibicyjna wobec enzymu konwertującego angiotensynę-1 (ACE) powoduje zwiększenie potencjału przeciwnadciśnieniowego, co w efekcie ochrania komórki przed stresem oksydacyjnym10.

Współcześnie cukrzyca stanowi istotny problem dotyczący zdrowotności wśród ludności. Z uwagi na to, że truskawki mają niski indeks glikemiczny (IG ≤ 55) są doskonałym owocem zalecanym dla diabetyków. Naukowcy z Kanady udowodnili, że wśród 152 pacjentów z cukrzycą typu 2 spożywających owoce z niskim indeksem glikemicznym wykazano znaczną poprawę w leczeniu choroby. Ponadto, odnotowano satysfakcjonujące wyniki hemoglobiny glikowanej oraz...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań czasopisma "Naturoterapia w praktyce" w roku + wydania specjalne
  • Nielimitowany dostęp do całego archiwum czasopisma
  • Dodatkowe artykuły i filmy
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy