Dołącz do czytelników
Brak wyników

Postępowanie w jednostkach chorobowych

9 kwietnia 2020

NR 18 (Kwiecień 2020)

Przyczyny występowania, zapobieganie i leczenie refluksu żołądkowego

150

Na co dzień pacjenci zgłaszające się do mnie na terapię osoby charakteryzują się wieloma objawami, które należy połączyć w jedną całość. Charakterystyczne u wielu pacjentów są problemy z wypróżnieniami, wzdęcia, zgaga, ucisk w klatce piersiowej, nerwowość, bezsenność, rozregulowanie miesiączek, problem z zajściem w ciążę, zaburzenia hormonalne, etc. Spora część z tych problemów znajduje wspólny mianownik w zaburzeniach funkcji układu pokarmowego.

Aktualnie problemem społecznym jest nieumiejętność odmówienia sobie posiłku oraz przejadanie się, w przeciwieństwie do poprzednich stuleci, gdzie ludzie zmuszeni byli do walki o pożywienie. Przejadanie się, późne pory spożywania posiłków, zbyt małe przerwy pomiędzy posiłkami, jedzenie przetworzone, żywienie się poza domem predysponują do powstawania zaburzeń układu pokarmowego, pozbawienia układu pokarmowego wielu spośród posiadanych funkcji, w pierwszej kolejności rozregulowanie żoładka. Jednym z wielu zaburzeń jest zgaga będąca wynikiem zaburzenia funkcji dolnego zwieracza przełyku.

POLECAMY

Żołądek

Jest to fragment układu pokarmowego, znajdujący się na wysokości od 11. kręgu piersiowego (Th11), gdzie położony jest wpust żołądka do 3. bądź 4. kręgu lędźwiowego (L3-L4). Stanowi swojego rodzaju worek, do którego wpadają pokarmy, mające ulec dezynfekcji dzięki odpowiedniemu pH soku trawiennego oraz rozdrobnieniu i wstępnemu trawieniu białek.

Hormony

Gastryna – produkowana przez część odźwiernikową – uwalniana do krwioobiegu zwiększa działanie błony śluzowej żołądka. Sekretyna – podczas przedostawania się kwaśnej części do dwunastnicy redukuje produkcję soku żołądkowego, a następnie aktywuje produkcję żółci i soku trzustkowego.

Sok żołądkowy – 90% wody oraz enzymy trawienne

Produkcja soku żołądkowego: produkcja pepsynogenu przez komórki główne, HCL zmienia pepsynogen na pepsynę i trawione jest białko – komórki okładzinowe produkują HCL, produkcja czynnika wewnętrznego – glikoproteina. Wewnątrz żołądka wydzielany jest również śluz mający chronić ścianę żołądka przed negatywnym działaniem kwasu.

Unerwienie

Unerwienie żołądka związane jest z częścią przywspółczulną, dochodzącą drogą nerwu błędnego. Część współczulna natomiast pochodzi z gałązek splotu trzewnego. W ścianie żołądka tworzą trzy sploty autonomiczne, regulujące czynność wydzielniczą i perystaltyczną. Ważnym odcinkiem kręgosłupa związanym ze współczulnym unerwieniem żołądka jest odcinek między Th6-Th10 i wychodzącymi z nich piersiowych nerwów rdzeniowych.
Biorąc pod uwagę unerwienie żołądka – problemy z odcinkiem szyjnym, np. efekt wypadku lub przeciążenie odcinka C0-C1 lub C3-C4 mogą wywołać podrażnienie nerwu błędnego i przez to nadmierne pobudzenie żołądka poprzez część przywspółczulną.

Przepona

Z niezwykle ważnych struktur łączących się z żołądkiem należy wspomnieć o przeponie.
Jest to główny mięsień oddechowy naszego ciała. Oddziela narządy znajdujące się wewnątrz klatki piersiowej od tych znajdujących się wewnątrz miednicy. Tworzy spoiwo łączące przód z tyłem oraz boki naszego tułowia. Przyczepia się do kręgów lędźwiowych, żeber oraz mostka. Poprzez to nadaje również kształt dolnej części naszych żeber oraz decyduje o ustawieniu naszego kręgosłupa lędźwiowego.
Mimo tego, że jest to mięsień poprzecznie prążkowany, nie jesteśmy w stanie jego ruchów kontrolować. Możemy jednak poprzez inne mięśnie modyfikować jego pracę.
Przepona połączona jest również z mięśniem czworobocznym lędźwi oraz lędźwiowym większym. Napięcie w obrębie jednej z tych struktur wywołuje przeniesienie niewłaściwych wzorców na pozostałe.
Przepona łukowato uwypukla się do wnętrza klatki piersiowej, bezpośrednio przyczepiają się do niej: wątroba, żołądek, trzustka, śledziona, nerki/nadnercza, okrężnica, płuca oraz serce. Niewłaściwe napięcie w jej obrębie może zaburzać pracę wyżej wymienionych narządów. Powodować może zaparcia, wzdęcia, kłucie pod żebrami mylone często z „bólem wątroby”, problemy z trawieniem treści pokarmowych.
W warunkach fizjologicznych przejście pomiędzy przełykiem a żołądkiem stanowi dolny zwieracz przełyku, panuje tam wyższe ciśnienie. Rola wpustu polega na zapobieganiu wydobywania się kwaśnej treści żołądkowej do przełyku. Fizjologicznie do rozluźnienia wpustu dochodzi podczas przechodzenia pokarmu z przełyku do żołądka oraz podczas uwalniania powietrza z żołądka.

Rozwór przełykowy

Rozworem przełykowym nazywamy miejsce, w którym przełyk przechodzi przez przeponę. W momencie, gdy dochodzi do osłabienia okolicy rozworu, przestaje on spełniać swoją funkcję. Wówczas przepona nie jest w stanie sama utrzymać żołądka we właściwym miejscu i dochodzi do przepukliny.

Klasyfikacja przepuklin

Przepuklina rozworu przełykowego powoduje przemieszczenie się części treści pokarmowych znajdujących się w żołądku do klatki piersiowej. Wyróżniamy dwa rodzaje przepuklin:

  1. Przepuklina wślizgowa. Polega na przesunięciu się wpustu żołądka za przeponę.
    Objawy:
  • występowanie bólu w nadbrzuszu lub okolicy klatki piersiowej, mostka,
  • duszności, odczucie kołatania serca lub arytmii,
  • palenie w przełyku, klatce piersiowej, odczucie cofania się treści – zgaga,
  • chrypka, częsta utratą głosu lub bóle gardła,
  • kaszel,
  • niekiedy wymioty oraz problemy z przełykaniem, wiążącymi się również z odczuciem „śliwki w gardle”.

Diagnostyka – badanie endoskopowe lub badanie radiologiczne.
Brak terapii oraz bagatelizowanie problemu może doprowadzać do powstania refluksu przełyku.

  1. Przepuklina okołoprzełykowa – przemieszczenie się wpustu oraz głównych części żołądka do przestrzeni klatki piersiowej.

Często objawy nie występują. Niekiedy mogą pojawić się duszności oraz zaburzenia pracy serca.

Diagnoza – badanie radiologiczne lub endoskopowe 

Czynnikiem wpływającym na powstanie przepukliny jest wzrost ciśnienia w jamie brzusznej. Jest to efekt niewłaściwych wzorców podnoszenia ciężkich przedmiotów, dźwigania, kaszlu, kichania czy wymiotów. Bezpośrednim czynnikiem mogą być również niewłaściwe wzorce oddechowe, brak aktywności ruchowej oraz napinanie się w trakcie oddawania stolca. U kobiet dodatkowo jest to ciąża i poród. Ponadto na powstawanie tej dolegliwości mogą mieć wpływ urazy jamy brzusznej. W grupie ryzyka są również osoby otyłe, palące papierosy, nadużywające alkoholu, leków, noszące niewłaściwą odzież – uciskającą na jamę brzuszną, osoby przyjmujące niewłaściwą pozycję siedzącą i stojącą, podczas której pochylają się do przodu. Stres, brak odpowiedniej ilości snu i odpoczynku również przyczyniają się do występowania zaburzeń pracy żołądka. W celu zrozumienia wpływu tych czynników na układ trawienny należy wspomnieć, że układ nerwowy i pokarmowy produkowane są z tej samej tkanki embrionalnej. W układzie trawiennym produkowane są neuroprzekaźniki, które kojarzone są głównie z mózgiem.
Aby zrozumieć przedstawione poniżej propozycje terapii oraz móc połączyć fakty, przedstawiam również ważne struktury anatomiczne.
W pierwszej kolejności przybliżę istotne fakty dotyczące szczegółowej budowy i składu tkankowego narządów wewnętrznych. Znajomość anatomii i fizjologii jest podstawą do zrozumienia wszystkich procesów zachodzących w ciele naszym i naszego pacjenta. Bez tego bardzo często dochodzi do postawienia niewłaściwej diagnozy i w dalszej kolejności leczenia struktur, z którymi problemu nie było.

Stabilność i zawieszenie narządów wewnętrznych zapewniają:

  • System podwójnej warstwy błon
    Funkcję tę powinniśmy kojarzyć z takimi tkankami, jak opłucna, osierdzie, otrzewna, czyli błony surowicze, które w przestrzeniach pomiędzy poszczególnymi narządami wytwarzają śluz. Jest to system dwóch ułożonych równolegle względem siebie tkanek, pomiędzy którymi występuje poślizg. W sytuacji gdy pacjent narażony jest na większy stres, błona ta zaczyna się obkurczać i upośledzona zostaje produkcja śluzu. Wówczas dochodzi do sklejeń pomiędzy tymi dwiema błonami, poszczególnymi tkankami i narządami. Powstają zrosty i następstwem są ograniczenia ruchu w stawach wolnych, w kręgosłupie i w żebrach.
     
  • System więzadłowy
    Są to określone fałdy tkankowe pomiędzy poszczególnymi strukturami. Pozwalają one w określony sposób łączyć poszczególne narządy względem siebie oraz elementy trzewne z mięśniami i powięziami. Zapewniają właściwe ułożenie narządów w przestrzeni trzewnej. Z tymi strukturami w bardzo efektywny sposób terapeuci są w stanie pracować manualnie poprzez określony ucisk we właściwych miejscach.
     
  • Turgor i ciśnienie wewnątrz jam ciała
    Jest to nic innego jak ciśnienie występujące wewnątrz naszego ciała. Organy rozszerzają się w określony sposób pod wpływem tego ciśnienia, aby mieć bezpośredni kontakt z tkankami obocznymi. Ciekawą rolę w funkcjonowaniu tego systemu odgrywa przepona, która zapewnia zachowanie różnicy ciśnień pomiędzy klatką piersiową, w której panuje ciśnienie ujemne, a naszym „brzuchem”, w którym panuje ciśnienie dodatnie. Dzięki temu narządy występujące w tym miejscu mogą się rozpychać.
    Przykładem tego, jak doskonale radzą sobie nasze narządy, jest usunięcie któregoś z nich. W takiej sytuacji narządy leżące obok zaczynają się powiększać i rozpychać, dzięki temu nie pozostaje pusta przestrzeń i ruch określonych tkanek przenosi wciąż informacje na narządy oboczne. Po usunięciu na przykład macicy, pęcherz się rozszerza.
     
  • Krążek międzykręgowy
    Tutaj większości z nas powinny otworzyć się oczy na fakt, co tak naprawdę wpływa na krążek międzykręgowy. W samym jego obrębie również występuje określone ciśnienie będące wynikiem przeciwstawiania się wzrostowi objętości spowodowanego absorpcją wody. W związku z tym, rozumiemy już fakt, że krążek w wyniku ciśnienia wewnętrznego i zewnętrznego powinien właściwie funkcjonować. Z jednej strony poprzez wzorce ruchowe, jakim poddany jest kręgosłup, a z drugiej strony właściwe napięcie, praca i funkcjonowanie narządów wewnętrznych. Gdy u pacjenta w sposób przewlekły występuje nadmierne wydzielanie gazów jelitowych, ciśnienie wewnętrzne jest również zachwiane i na krążek działa zwiększone ciśnienie działające od zewnątrz. To samo dotyczy każdego innego narządu wewnętrznego, jak również żołądka. Wynikiem niewłaściwego ciśnienia wewnątrz jamy brzusznej może być zgaga lub przepuklina brzuszna lub pachwinowa. Można to porównać do nadmiernie napompowanej dętki, która pod wpływem nadmiaru gazów może ulec uszkodzeniu. Zatem tym, co wpłynie na zachowanie odpowiedniego ciśnienia wewnątrz jamy brzusznej, będzie odpowiednia dieta eliminująca produkty wzdymające oraz zalecenie pacjentowi ćwiczeń oddechowych.
     
  • System krezek
    Jest to złożony system trzech elastycznych błon mających na celu zapewnienie funkcji nerwowo-naczyniowej. System ten składa się z podwójnego fałdu otrzewnej. Ciekawostką jest fakt, że korzeń krezki zapewnia również stabilność dla jelita cienkiego. Zatem właściwe ukrwienie, zapewnienie ruchu i przestrzeni wewnątrz jamy brzusznej może wspomóc właściwą stabilizację oraz elastyczność jelit.
     
  • System sieci
    Wyróżnić tu można sieć większą i mniejszą. Sieć większa zwisa od przestrzeni żołądka, przykrywając powierzchnię jelit, aż po spojenie łonowe. Dzięki temu tworzy się ochrona dla jelita, aby nie sklejało się ono ze ścianą otrzewnej i nie ograniczało motoryki i elastyczności brzucha. W sieci tej znajduje się również tkanka tłuszczowa, która amortyzuje i ochrania struktury leżące głębiej.
    Sieć mniejsza łączy żołądek i wątrobę oraz częściowo dwunastnicę. Ułożona jest w płaszczyźnie strzałkowej, mniej więcej tak jak przepona.

Terapia manualna – terapia wisceralna

Lokalizacja żołądka umożliwia jego stymulację lub rozluźnienie w sposób bezpośredni lub pośredni.
Bezpośrednio możemy wpłynąć na: odźwiernik w celu jego rozluźnienia, więzadło żołądkowo-przeponowe, krzywiznę mniejszą żołądka. Manualnie jesteśmy w stanie pracować poprzez przeponę i ułatwienie jej ślizgu wobec żołądka. Możemy również nauczyć pacjenta autoterapii w przypadku wystąpienia przepukliny rozworu przełykowego. Techniki pośrednie, mające na celu rozluźnienie żołądka to mobilizacja żeber po stronie lewej lub zastosowanie technik oddechowych.
Zastosowanie odruchu neurogennego – terapia i autoterapia

Fot. 1. Ucisk żeber, uciśnięcie żołądka

 

Fot. 2. Szybkie oderwanie rąk


Ucisk żeber, uciśnięcie żołądka około 10 sekund (Fot. 1) i szybkie oderwanie rąk (Fot. 2). Połączyć to można z pośrednią pracą z przeponą poprzez żebra. Należy zachować szczególną ostrożność u osób z osteoporozą. Nie należy przykładać zbyt dużej siły do tej techniki.
W przypadku autoterapii jesteśmy w stanie zrobić to samodzielnie tak, jak wskazują to zdjęcia poniżej (Fot. 3).
W pozycji stojącej warto zwiększyć przestrzeń w prawym podżebrzu przez delikatne odgięcie od osi ciała. Nie powinniśmy odczuwać w tym miejscu „ciągnięcia” w plecach, tylko lekkie otwieranie przestrzeni żeber.
 

Fot. 3. Autoterapia manualna

Zalecenia dla pacjentów

  • Jedz ciepłe, obfite śniadania.
    Według medycyny chińskiej czas maksymalnej pracy żołądka przypada między godziną 7:00 a 9:00. W tym czasie powinniśmy skupić się na ciepłym, bogatym w składniki odżywcze posiłku i należy unikać stresu. Okresem w ciągu roku, kiedy eksponuje się słabość żołądka jest okres od połowy lipca do połowy września. Wówczas najintensywniej jesteśmy w stanie podziałać leczniczo na wskazany narząd.
     
  • Nie objadaj się na noc.
    Zgaga zazwyczaj występuje po posiłkach, kiedy kładziemy się spać lub w nocy. Wiele osób cierpi przez zgagę na bezsenne noce, ponieważ pozycja leżąca może przyczynić się do występowania jej objawów i nasilania bólu. W związku z tym należy zwrócić uwagę pacjentom, aby nie jedli kolacji zbyt późno (zalecane jest jedzenie kolacji przed godziną 18:00/19:00, oraz unikanie picia nadmiaru płynów po tych godzinach – zalecić można nawadnianie drobnymi łyczkami). Prosimy również o wykluczenie napojów gazowanych.
     
  • Jedz powoli, przeżuwaj wiel...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań czasopisma "Naturoterapia w praktyce" w roku + wydania specjalne
  • Nielimitowany dostęp do całego archiwum czasopisma
  • Dodatkowe artykuły i filmy
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy