Dołącz do czytelników
Brak wyników

Dietoterapia

18 sierpnia 2020

NR 20 (Sierpień 2020)

Uzupełnienie diety wegańskiej produktami pochodzenia konopnego

41

Na przestrzeni ostatnich lat dieta wegańska zyskała znaczną popularność i obecnie jest powszechnie stosowana przez osoby z różnych grup wiekowych. Wśród wymienianych przyczyn przejścia na roślinny sposób żywienia najczęściej wyróżnia się aspekty zdrowotne i etyczne. Potwierdzono korzystny wpływ takiego modelu żywieniowego na prewencję i leczenie chorób metabolicznych, chorób układu krążenia, a nawet nowotworów. 

Założeniem diety wegańskiej jest wykluczenie spożycia mięsa i produktów pochodzenia zwierzęcego, takich jak mleko, nabiał i jaja. Dozwolone jest natomiast spożywanie wyłącznie produktów pochodzenia roślinnego. Weganie często sięgają po zamienniki tradycyjnych produktów, do produkcji których wykorzystuje się m.in. soję, pszenicę, nasiona, orzechy, a także grzyby. Założenia i proporcje poszczególnych grup produktów w diecie wegańskiej przedstawia piramida żywieniowa umieszczona na rycinie 1.

POLECAMY

R e k l a m a

Bilansowanie diety roślinnej – profil aminokwasowy


Stosując dietę wegańską, należy pamiętać o jej właściwym bilansowaniu, tak aby wraz z pożywieniem dostarczyć wszystkie niezbędne substancje, które są potrzebne do prawidłowego funkcjonowania organizmu. Szczególną uwagę należy zwrócić na odpowiednią ilość i jakość spożywanego białka, które zbudowane jest z aminokwasów. Część aminokwasów nazywanych endogennymi organizm jest w stanie sam wytworzyć, jednak istnieje też grupa aminokwasów, która ze względu na brak możliwości samodzielnej syntezy musi zostać dostarczona ze spożywanym pokarmem. Są to aminokwasy egzogenne, do których zalicza się: fenyloalaninę, izoleucynę, leucynę, lizynę, metioninę, treoninę, tryptofan oraz walinę (tab. 1). Mówiąc o jakości spożywanego białka, bierze się pod uwagę zawartość wchodzących w jego skład aminokwasów. Białko pełnowartościowe zawiera wszystkie aminokwasy egzogenne we właściwych ilościach i w odpowiednim do siebie stosunku. Znajduje się głównie w mięsie i produktach pochodzenia zwierzęcego, dlatego w diecie wegańskiej należy zwracać uwagę na różnorodność i odpowiednie łączenie produktów zawierających białko roślinne, które zazwyczaj charakteryzuje się niepełnym składem aminokwasowym. Istnieją jednak rośliny, które posiadają pełny profil aminokwasów i z dużym powodzeniem mogą zastąpić białko zwierzęce oraz stanowić cenne uzupełnienie diety wegan. Do takich roślin zaliczane są konopie.

Charakterystyka konopi


Oprócz powszechnie znanych konopi indyjskich (łac. Cannabis indica) o właściwościach halucynogennych, istnieją jeszcze dwa gatunki z rodzaju Cannabis. Są to konopie dzikie (łac. Cannabis ruderalis) oraz konopie siewne (łac. Cannabis sativa) zaliczane do ziół. Te ostatnie pod względem wyglądu wyróżniają się długimi, cienkimi kwiatami oraz spiczastymi liśćmi. Konopie siewne są znane i wykorzystywane już od tysięcy lat. Do początku lat 20. XX wieku były uprawiane na całym świecie, jednak w późniejszym okresie wielkość upraw gwałtownie zmalała, co mogło być związane z zakazem upraw roślin będących źródłem tetrahydrokannabinolu. Jest to substancja o właściwościach psychoaktywnych, potocznie znana pod skrótem THC. Najstarsze doniesienia dotyczące wykorzystywania konopi siewnych w celach leczniczych i żywieniowych można znaleźć w źródłach opisujących medycynę chińską. Ten rodzaj konopi pochodzi z Azji Środkowej i przez tysiące lat był uprawiany jako surowiec do produkcji włókien i lekarstw oraz jako źródło wartościowego pożywienia i oleju spożywczego.

Właściwości lecznicze


Ze względu na charakter terapeutyczny konopie wykorzystywane są również w medycynie jako element leczenia niektórych jednostek chorobowych. Konopie siewne są bogate w kannabidiol, czyli substancję organiczną określaną w skrócie jako CBD. W przeciwieństwie do zawartego w konopiach indyjskich THC nie posiada ona działania psychoaktywnego. Zamiast tego wykazuje znakomite właściwości terapeutyczne. Zastosowanie lecznicze konopi wywodzi się z wielowiekowej tradycji. Obecnie istnieje kilkanaście tysięcy publikacji naukowych na temat konopi. Na podstawie przeglądu piśmiennictwa można stwierdzić, że najbardziej obiecujące efekty terapeutyczne ze stosowania konopi uzyskuje się głównie w następujących wskazaniach medycznych: przewlekły ból neuropatyczny, stwardnienie rozsiane, choroba nowotworowa oraz zespół Tourette’a. Charakterystyczny dla konopi przemysłowych jest niski poziom THC. Zainteresowanie tą rośliną rośnie od czasu, gdy odmiany o zawartości THC poniżej 0,3% zostały dopuszczone do uprawy w krajach Unii Europejskiej. Miało to miejsce w 1996 roku. W Polsce zostało wyhodowanych kilka rodzajów konopi włóknistych, przystosowanych do klimatu umiarkowanego. 

Nasiona konopi siewnej – cenne źródło białka i kwasów tłuszczowych


Najcenniejszą częścią tej rośliny są jej nasiona. Zawierają one 20–25% białka oraz 28–35% tłuszczu bogatego w niezbędne dla zdrowia nienasycone kwasy tłuszczowe.

Aminokwasy niezbędne
(egzogenne)
Aminokwasy względnie niezbędne
(względnie egzogenne)
Aminokwasy nie niezbędne
(endogenne)
Fenyloalanina
Izoleucyna
Leucyna
Lizyna
Metionina
Treonina
Tryptofan
Walina
Histydyna
Arginina*
Seryna*
Alanina
Cysteina** (cystyna)
Glicyna
Kwas asparaginowy (asparagina)
Kwas glutaminowy (glutamina)
Prolina
Tyrozyna

 

 Ryc. 1. Piramida żywieniowa dla wegan – opracowanie na podstawie: S. Weder, C. Schaefer, M. Keller (2018): 
Die Gießener vegane Lebensmittelpyramide. In: Ernährungs Umschau

W nasionach konopi charakterystyczna jest obecność edestyny, kwasu fitynowego, choliny, trigoneliny, lecytyny, chlorofilu, witaminy K oraz tokoferoli. 

Pełnowartościowe białko roślinne


Biorąc pod uwagę wartość odżywczą konopi siewnych, szczególną uwagę należy zwrócić na jakość i skład występującego w tej roślinie białka. Niewątpliwą zaletą nasion konopi jest jego duża zawartość, gdyż w 100 g produktu znajduje się ok. 25 g białka. Ilość ta dorównuje lub nawet przewyższa zawartość białka w mięsie. Ponadto, w przeciwieństwie do innych białek roślinnych, białko konopne jest bardzo dobrze przyswajalne. Wynika to z jego budowy, gdyż w ponad 65% składa się z globularnych edystyn, które uznawane są za najłatwiej przyswajalne formy białek w całym łańcuchu pokarmowym. To czyni nasiona idealnym stymulatorem syntezy białek. Resztę białka w konopiach – 35% – stanowią albuminy, które mają silne właściwości przeciwutleniające. Dodatkową korzyścią przewyższającą wartość odżywczą innych białek roślinnych i jednocześnie mającą duże znaczenie w bilansowaniu diety wegańskiej jest zawartość wspomnianych wcześniej aminokwasów egzogennych. Białko konopne charakteryzuje się pełnym profilem aminokwasów w odpowiednich ilościach dla organizmu człowieka. Zawiera ważne dla prawidłowego funkcjonowania aminokwasy, które muszą być dostarczone wraz z pożywieniem. Ponadto zbudowane jest z proporcjonalnie wysokiej ilości aminokwasów o rozgałęzionych łańcuchach, czyli waliny, izoleucyny oraz leucyny – w skrócie BCAA. To czyni je jeszcze bardziej wartościowym. BCAA często są dodatkowo przyjmowane pod postacią suplementów diety, ponieważ mają korzystny wpływ na regenerację włókien mięśniowych, naprawę komórek oraz wzrost beztłuszczowej masy ciała. Wśród osób będących na diecie wegańskiej powszechnie spożywanymi produktami, które dostarczają białko, są soja i jej przetwory. Jednak problemem niektórych osób może okazać się alergia na tę roślinę. Dodatkowo uprawa soi może budzić wiele kontrowersji ze względu na liczne doniesienia świadczące o uprawach soi modyfikowanej genetycznie, a także o stosowaniu szkodliwych substancji i toksycznych związków w trakcie uprawy. W związku z tym doskonałym zamiennikiem może okazać się białko pochodzenia konopnego. Ma ono zbliżony profil aminokwasowy, ale w przeciwieństwie do soi, jest lekkostrawne i hipoalergiczne. Wynika to z obecności wspomnianej wcześniej edysyny, która wchodzi w skład osocza krwi i bierze udział w czynnościach odpornościowych ustroju. Ponadto nie spotkano dotychczas genetycznie modyfikowanych konopi, a także ich upraw z użyciem szkodliwych dla organizmu pestycydów czy herbicydów. Na wykresie 1 przedstawiono porównanie składu aminokwasowego białek nasion konopi siewnych, soi oraz jaja kurzego. Według Światowej Organizacji Zdrowia (WHO) białko jaja kurzego ze względu na udział poszczególnych aminokwasów jest uznawane za białko wzorcowe dla organizmu człowieka. Analiza profili aminokwasowych białek wymienionych wyżej produktów wykazała, że białko konopne jest porównywalne z innymi białkami wysokiej jakości. Świadczy to o możliwości wykorzystania produktów konopnych jako źródła pełnowartościowego białka wśród osób decydujących się na dietę wegańską. 

Postacie białka konopnego –siemię konopne, mąka konopna, izolat białka konopnego


Białko konopne jest dostępne na rynku pod różnymi postaciami, dlatego do diety może być włączone jako: niełuskane nasiona, łuskane siemię konopne, mąka konopna (zmielone nasiona konopi), odżywka białkowa konopna lub izolat białka konopnego. Największą ilością białka charakteryzuje się izolat, ale w celu zachowania pozostałych cennych składników konopi siewnej warto spożywać nasiona tej rośliny. Łuskane siemię konopne ma lekko orzechowy smak, niektórzy twierdzą, że przypomina nasiona słonecznika, ale jest znacznie delikatniejsze. W celu uzupełnienia diety wegańskiej w pełnowartościowe białko i inne cenne składniki warto dodawać zmielone nasiona do koktajli i sałatek lub stosować mąkę konopną jako składnik domowych wypieków.

 Wykres 1. Procentowe porównanie profili aminokwasowych białka nasion konopi siewnych, nasion soi i białka jaja kurzego – Callaway 2004, Raikos i in. 2015 

Mąka konopna stanowi bardzo dobrą alternatywę dla mąki produkowanej ze zbóż. Ze względu na brak glutenu może być spożywana również przez osoby chorujące na celiakię lub z innych powodów eliminujące ze swojej diety gluten. Jednocześnie jest cennym źródłem białka, witamin i składników odżywczych niezbędnych do zachowania zdrowia. Mąkę konopną uzyskuje się ze zmielonych ziaren konopi siewnej, dlatego zachowuje ona niemal wszystkie właściwości, które są charakterystyczne dla nasion tej rośliny. Oprócz wymienionej już wcześniej wysokiej zawartości pełnowartościowego i łatwo przyswajalnego białka, mąka konopna charakteryzuje się również dużą ilością naturalnego błonnika pokarmowego. Wpływa on korzystnie na metabolizm i pracę układu pokarm...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań czasopisma "Naturoterapia w praktyce" w roku + wydania specjalne
  • Nielimitowany dostęp do całego archiwum czasopisma
  • Dodatkowe artykuły i filmy
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy