Dołącz do czytelników
Brak wyników

Dietoterapia

26 kwietnia 2022

NR 30 (Kwiecień 2022)

Wpływ zbilansowanej diety na stan skóry

0 53

Odpowiednio zbilansowana dieta ma znaczenie nie tylko w prewencji wielu groźnych chorób, ale wpływa również na kondycję i wygląd skóry, z uwzględnieniem stanu naskórka, skóry właściwej, tkanki podskórnej oraz wytworów skóry, takich jak włosy, gruczoły i paznokcie. Co więcej, sposób żywienia uznano za jeden z potencjalnie modyfikowalnych, środowiskowych czynników ryzyka przedwczesnego starzenia skóry.

Zbilansowana dieta powinna zawierać w odpowiednich proporcjach: białko, węglowodany, tłuszcze, a także makro- i mikroelementy, witaminy oraz substancje balastowe i wodę. W niniejszej publikacji przedstawiono badania naukowe dotyczące wpływu diety i jej składników na stan skóry. Scharakteryzowano wybrane grupy związków biologicznie czynnych, którym przypisuje się korzystny wpływ na funkcjonowanie organizmu, w szczególności skóry.

Rola skóry w organizmie i jej nawodnienie

Skóra stanowi podstawową barierę chroniącą organizm przed czynnikami zewnętrznymi. Zabezpiecza przed mikroorganizmami, toksynami, promieniowaniem ultrafioletowym oraz zapobiega utracie wody i elektrolitów. Bierze udział w metabolizmie, wydalaniu oraz regulacji temperatury1. Na jej wygląd i funkcjonowanie wpływa wiele elementów, np. promieniowanie ultrafioletowe, stres czy dieta2. Struktura skóry ulega ciągłym zmianom pod wpływem czynników środowiskowych i w wyniku procesu starzenia. Powstają wówczas reaktywne formy tlenu (Reactive Oxygen Species – ROS), które niszczą komórki i uszkadzają tkankę skórną, co powoduje utratę wody i degradację kolagenu. Skóra staje się sucha, zaczerwieniona, podatna na infekcje, traci swoją elastyczność, w efekcie pojawiają się zmarszczki. Skóra jest odzwierciedleniem stanu zdrowia całego organizmu. Dlatego w zapewnieniu jej optymalnej kondycji i homeostazy niezbędnym elementem jest stosowanie dobrze zbilansowanej diety, która dostarcza wszystkie składniki odżywcze w ilościach odpowiadających ustalonym i zalecanym normom. Według znowelizowanych norm Narodowego Instytutu Zdrowia Publicznego Państwowego Zakładu Higieny zalecany udział węglowodanów w diecie powinien uwzględnić ilość energii, jaką należy zapewnić, po uwzględnieniu energii dostarczonej przez spożyte białko (10–20% całodziennej energii) i tłuszcz (20–35% całodziennej energii)3. Odpowiednia ich podaż nie tylko odgrywa rolę w prawidłowej regeneracji komórek skóry, ale również spowalnia procesy starzenia oraz zapobiega powstawaniu wielu chorób dermatologicznych, takich jak łuszczyca, trądzik, depigmentacja, zapalenia i infekcje skórne. Modyfikacja diety często prowadzi do remisji zmian skórnych i sprawia, że odzyskuje ona zdrowy wygląd, a proces starzenia przebiega wolniej. 
 

POLECAMY

Ryc. 1. Składniki diety wpływające na stan skóry
Źródło: Opracowanie własne.


Najważniejszym elementem dla zachowania prawidłowych funkcji skóry jest woda. Stanowi ona niezbędny składnik pokarmowy i pomimo braku wartości odżywczej umożliwia wydalanie zbędnych produktów przemiany materii, a także substancji toksycznych gromadzących się w tkankach. Dzięki temu skóra jest odpowiednio oczyszczona. Woda wpływa także na zwiększenie przepływu krwi w naczyniach kapilarnych skóry, co powoduje zwiększenie jej ukrwienia, jędrności, a także elastyczności. Pełni również funkcję transportową poprzez dostarczanie składników odżywczych do komórek. Niedostateczne nawodnienie lub też nadmierna utrata wody przyczynia się do zaburzeń równowagi kwasowo-zasadowej, nieprawidłowej gospodarki wodno-elektrolitowej, a także do zaburzeń termoregulacji, co bezpośrednio przekłada się na wygląd i stan skóry oraz jej przydatków. Odwodnienie powoduje m.in. spadek elastyczności skóry, większe ryzyko wystąpienia cellulitu, przyspieszony proces starzenia, powstawanie zaskórników, a także łamliwość włosów i paznokci4–6. Na podstawie publikacji Akdeniz i wsp. można stwierdzić, że zwiększenie spożycia wody wpływa na wzrost nawodnienia warstwy rogowej naskórka, powoduje zmniejszenie klinicznych objawów suchości i szorstkości, poprawia rozciągliwość i elastyczność skóry7. Ponadto badania wskazują, że dzienne spożycie więcej niż 2 l wody mineralnej znacząco wpływa na fizjologię skóry, promuje powierzchniowe i głębokie nawilżenie skóry6, 8, 9. 

Składniki odżywcze i ich wpływ na stan skóry 

Badania eksperymentalne i epidemiologiczne ostatnich lat potwierdzają ścisłe połączenie nawyków żywieniowych ze stanem skóry, jej zdrowiem i procesami starzenia się (ryc. 1). Poziom odżywienia warunkuje poprawność zachodzenia niezbędnych procesów biologicznych skóry, ma też wpływ na mechanizmy naprawcze w obrębie uszkodzonej skóry. Ciekawym badaniem wskazującym zależność między makroskładnikami diety (białka, węglowodany, tłuszcze), ilością energii dostarczanej z pożywieniem, płcią a stanem skóry jest proponowana przez Hew i wsp.10 analiza według metody geometrycznej (GF), ilustrująca wielowymiarowy wpływ odżywiania na grubość naskórka, skóry właściwej i tłuszczu podskórnego u myszy karmionych dietą eksperymentalną. Mimo że analiza dotyczyła gryzoni, to jej wyniki sugerują, że na strukturę skóry większy wpływ ma stosunek makroskładników, a nie ilość dostarczonej energii, dodatkowo efekt ten jest zależny od płci. U samców podwyższone spożycie białka wiązało się ze zwiększeniem grubości naskórka i skóry właściwej, podczas gdy u samic struktura skóry właściwej była przede wszystkim związana ze spożyciem węglowodanów. Poniżej scharakteryzujemy makroskładniki diety i ich wpływ na stan skóry. 

Białka
Białka są składnikiem niezwykle istotnym w prawidłowej diecie, wpływającym na cały organizm, a jednocześnie na stan skóry. W organizmie człowieka warunkują one proces wzrostu, są niezbędne przy regeneracji tkanek, komórek oraz narządów, a także stanowią podstawowy składnik krwi, limfy, enzymów i hormonów. Ponadto pełnią one rolę nośnika w transportowaniu niektórych witamin, składników mineralnych oraz tlenu do komórek. Białka stanowią podstawowy budulec organizmu, który jest składnikiem skóry, włosów i paznokci. Wszystkie komórki i tkanki w organizmie są stale odnawiane, a cykl odnowy skóry trwa ok. 28 dni6, zatem odpowiednie spożycie białka umożliwia prawidłowy przebieg procesu odbudowy. 
Niedobór białka przyczynia się do nadmiernego wypadania włosów i łamliwości paznokci oraz powoduje zahamowanie odnowy naskórka oraz komórek pozostałych warstw skóry. Nadmiar białka jest równie szkodliwy co jego niedobór. Rozważając suplementację białkami serwatkowymi, które w postaci koncentratów i izolatów zdominowały rynek odżywek białkowych, należy pamiętać o ryzyku występowania zmian trądzikowych, co przypisuje się insulionotropowemu działaniu protein mlecznych oraz podwyższonemu poziomowi insulinopodobnego czynnika wzrostu 1 (IGF-1) w osoczu11. Mleko i jego produkty, mimo że stanowią bogate źródło białka o wysokiej wartości biologicznej, sprzyjają produkcji sebum, a tym samym predysponują do pojawiania się zaskórników i nasilają zmiany trądzikowe12. 
Warto wspomnieć o najbardziej rozpowszechnionym zewnątrzkomórkowym białku zwierzęcym – kolagenie, którego szerokie spektrum działania przyczyniło się do wzrostu liczby badań nad wpływem suplementacji na nawilżenie skóry i stan włosów. Kolagen wraz z elastyną tworzą w skórze właściwej gęsto utkaną sieć elastycznych włókienek, która zapewnia sprężystość skórze, ale także wiąże wodę i substancje lipidowe. Dotychczasowe badania kliniczne sugerują, że stosowanie doustnych hydrolizatów kolagenu może stanowić korzystną metodę spowalniającą proces chronologicznego starzenia się skóry. W badaniach klinicznych, randomizowanych, kontrolowanych placebo z podwójnie ślepą próbą, przeprowadzonych u zdrowych ochotniczek sprawdzono działanie hydrolizatu żelatynowego z ryb13 oraz aktywnych peptydów kolagenu rybiego o małej masie cząsteczkowej14. W obu przypadkach suplementacja diety przyczyniła się do poprawy nawilżenia i elastyczności skóry twarzy oraz zmniejszyła oznaki starzenia się. 

Węglowodany
Węglowodany występują w postaci monosacharydów, inaczej cukrów prostych, oligosacharydów i polisacharydów. Cukry można także podzielić na przyswajalne i nieprzyswajalne (np. błonnik pokarmowy). Nadmierna podaż węglowodanów skutkuje zwiększeniem masy ciała oraz wzrostem tkanki tłuszczowej, co w konsekwencji prowadzi do wystąpienia cellulitu, rozstępów w skórze oraz do otyłości. Dieta wysokocukrowa niesie za sobą ryzyko powstawania zaawansowanych produktów glikacji (Advanced Glycation End-Products – AGEs), a gdy dotyczą one kolagenu jako komponentu błony podstawnej, to efektem glikacji jest sztywnienie włókien i utrata ich elastyczności, co przyczynia się do ścieńczenia skóry i przyspieszenia procesów jej starzenia się6, 15.
Charakterystyczne objawy starzenia to: zmniejszona odporność na stres mechaniczny, upośledzone gojenie się ran, zniekształcone...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań czasopisma "Naturoterapia w praktyce" w roku + wydania specjalne
  • Nielimitowany dostęp do całego archiwum czasopisma
  • Dodatkowe artykuły i filmy
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy