Dołącz do czytelników
Brak wyników

Dietoterapia

28 października 2022

NR 33 (Październik 2022)

Wsparcie odporności dietą, suplementacją i probiotykoterapią

0 156

Mechanizm działania układu immunologicznego (inaczej układu odpornościowego) jest niezwykle złożony. Cały ten system odpowiada za ochronę naszego organizmu przed działaniem wielu różnych czynników chorobotwórczych [1]. Jesteśmy bowiem nieustannie narażeni na kontakt z mikroorganizmami, które są wdychane, połykane lub zasiedlają naszą skórę i błony śluzowe. To, czy te organizmy wnikną i spowodują chorobę, jest wynikiem zarówno patogenności organizmu, jak i integralności mechanizmów obronnych gospodarza, czyli nas.

Układ odpornościowy to interaktywna sieć narządów limfatycznych, komórek, czynników humoralnych i cytokin. Niesprawny, prowadzi do ciężkich infekcji, nowotworów, chorób alergicznych oraz autoimmunologicznych [2]. Dlatego jego dobre funkcjonowanie ma kluczowe znaczenie dla przetrwania gatunku ludzkiego [3].
Fundamentalną cechą naszej odporności jest to, że obejmuje ona absolutnie każdą komórkę naszego ciała, zużywając tym samym ogromne zasoby energetyczne i odżywcze w celu tworzenia odpowiedniej ilości komórek niezbędnych do jej pracy [4]. Aby wszystkie komórki układu odpornościowego mogły właściwie funkcjonować, niezbędne jest odpowiednie odżywienie naszego ciała. Jest to bardzo istotne w okresach infekcji, szczególnie w stanach gorączki, kiedy potrzebne nam są znacznie większe zasoby energetyczne, aby organizm mógł poradzić sobie z zakażeniem [3].

R e k l a m a

Składniki żywieniowe wspierające odporność

Dieta optymalna dla sprawnie działającego układu odpornościowego to taka, która wspiera funkcje komórek odpornościowych, umożliwia im inicjację właściwych i skutecznych odpowiedzi przeciwko patogenom, a także unikanie tworzenia przewlekłych stanów zapalnych. Niektóre składniki diety odgrywają szczególnie istotną rolę w rozwoju i utrzymaniu skutecznej pracy układu odpornościowego przez całe życie [5]. 

Makroskładniki istotne dla układu odpornościowego

Białka

Zbyt niskie spożycie białka wiąże się ze zwiększonym ryzykiem infekcji. Uważa się, że niska pula dostępnych białek powoduje zmniejszenie ilości funkcjonalnych aktywnych immunoglobulin i tkanki limfoidalnej związanej z jelitami (GALT, ang. gut-associated lymphoid tissue), które odgrywają rolę m.in. w obronie błony śluzowej jelita przed infekcją. Ważne jest, aby dbać o odpowiednią podaż białek pochodzenia roślinnego z uwagi na ich właściwości przeciwzapalne, a ograniczyć spożycie białek pochodzenia zwierzęcego, które oddziałują na organizm prozapalnie. Białka o wysokiej wartości biologicznej, czyli zawierające wszystkie niezbędne aminokwasy w odpowiednich ilościach, są niezbędnym składnikiem diety przeciwzapalnej, a ich spożycie jest kluczowe dla optymalnej produkcji przeciwciał [5], [6]. Niezwykle ważnym aminokwasem w kontekście budowania odporności organizmu jest arginina, która jest niezbędna do prawidłowej pracy makrofagów, a także zwiększa odpowiedź limfocytów T i liczbę komórek T pomocniczych. Odgrywa istotną rolę w skracaniu przedłużających się infekcji [3], [5]. 
Kolejnym istotnym aminokwasem jest glutamina, która stanowi substrat energetyczny dla makrofagów, neutrofili i limfocytów. Służy również jako prekursor syntezy nukleotydów, szczególnie istotny dla szybko dzielących się podczas odpowiedzi immunologicznej komórek odpornościowych [3]. Do prawidłowego funkcjonowania układu odpornościowego zaleca się spożycie 1–1,5 g białka/kg mc. dziennie [7].

R e k l a m a

Tłuszcze
Kwasy tłuszczowe mogą znacząco modulować odpowiedź immunologiczną. Wykazano, że spożycie kwasów tłuszczowych omega-3 EPA i DHA z ryb (łosoś, makrela, tuńczyk, sardela) i owoców morza działa silnie przeciwzapalnie i przyczynia się do lepszego funkcjonowania układu odpornościowego. Brak równowagi w spożyciu poszczególnych grup kwasów tłuszczowych, w tym przewaga kwasów nasyconych czy kwasów omega-6 może sprzyjać wystąpieniu stanów alergicznych, autoimmunologicznych i metabolicznych. Zaleca się utrzymywanie odpowiedniej równowagi między omega-6 i omega-3, w proporcji 1:1−4:1. Badania wskazują, że stosunek spożycia kwasów tłuszczowych omega-6 do omega-3 wynosi aż 10:1 u osób, w których diecie dominuje zachodni wzorzec odżywiania, czyli charakteryzujący się wysoką zawartością białka (pochodzącego z tłustych udomowionych i przetworzonych mięs), tłuszczów nasyconych, rafinowanych zbóż, cukru, alkoholu, soli i syropu fruktozowego pochodzenia kukurydzianego, co wiąże się ze zmniejszonym spożyciem owoców i warzyw [5], [9]. Badania wskazują, że jeśli chcielibyśmy uzyskać efekt terapeutyczny i wyrównać zaburzony stosunek kwasów omega-3 do omega-6, należałoby zwiększyć dzienną podaż kwasów tłuszczowych omega-3 ponad sugerowaną porcję 250 mg EPA+DHA/dzień i suplementować kwasy tłuszczowe omega-3 w dawce wynoszącej minimum 2 g dziennie [14]. Co więcej, udowodniono, że kwasy omega-3 mają wpływ na układ odpornościowy matki i płodu i mogą zmniejszać ryzyko rozwoju chorób alergicznych w okresie niemowlęctwa i dzieciństwa [14], [15]. W przypadku chorób zapalnych dawka niezbędna do osiągnięcia efektu terapeutycznego to > 2 g EPA DHA dziennie [14].

Węglowodany
Odpowiednio wysoka podaż błonnika pokarmowego, pochodzącego m.in. z pełnoziarnistych produktów zbożowych, orzechów, nasion, warzyw i owoców, kształtuje bardziej korzystny skład mikrobiomu jelitowego, co przyczynia się do obniżania ogólnoustrojowego stanu zapalnego, a także stanów zapalnych jelit. Korzystny efekt obserwuje się już przy dodaniu 5 g błonnika do codziennej diety. Dochodzi wtedy do obniżenia markerów stanu zapalnego jak CRP, IL-6 czy TNF-α, co znacznie zmniejsza ryzyko chorób związanych z procesem zapalnym, takich jak choroby sercowo-naczyniowe, cukrzyca typu 2, nowotwory i otyłość [5]. Co więcej, błonnik pokarmowy zwiększa różnorodność mikrobioty jelitowej i promuje rozwój bakterii związanych ze zdrowiem, takich jak Bifidobacterium spp. oraz Lactobacillus spp. Bakterie te przyczyniają się do ograniczenia wzrostu szkodliwych dla zdrowia patogenów, w tym Clostridium spp. [11], [12]. Prawidłowa mikrobiota jelitowa bogata w bakterie z rodzaju Bifidobacterium spp., Faecalibacterium spp., Ruminococcus spp. i Prevotella spp. została powiązana w przeglądzie systematycznym z niższym ogólnoustrojowym stanem zapalnym [10].
W licznych badaniach z zastosowaniem różnych interwencji z użyciem włókien pokarmowych zaobserwowano wpływ błonnika na:

  • utrzymanie homeostazy jelitowej,
  • hamowanie cytotoksyczności wywołanej przez patogeny,
  • zapobieganie kolonizacji jelita przez bakterie chorobotwórcze [13].

Zaleca się, aby dziennie spożywać przynajmniej 25−31 g błonnika, a nawet znacznie więcej, w zależności od stanu zdrowia i towarzyszących jednostek chorobowych [13]. W krajach zachodnich rzeczywiste spożycie jest znacznie niższe i często nie przekracza 20 g/d [10].

Witaminy i składniki mineralne a odporność
Nieprawidłowy stan odżywienia związany jest ze stanami zapalnymi i stresem oksydacyjnym, co z kolei negatywnie oddziałuje na układ odpornościowy. Dlatego warto, aby dieta obfitowała w składniki o szczególnie wysokiej zdolności przeciwzapalnej i przeciwutleniającej. Są to m.in.:

  • witamina A − jej niedobór wiąże się ze zwiększonym ryzykiem infekcji [5]. Kilka badań wykazało ochronne działanie naturalnych i syntetycznych retinoidów na niektóre wirusy, takie jak wirus zapalenia wątroby typu B (HBV), grypa, norowirus, MeV (wirus odry) i cytomegalowirus [16]. Witamina ta w swojej aktywnej formie występuje w produktach pochodzenia zwierzęcego, takich jak mięso, sery, ryby, żółtka jaj, a także powstaje z karotenoidów takich jak beta-karoten, który jest jej głównym źródłem w grupie osób o niskim spożyciu mięsa; karotenoidy znajdziemy m.in. w szpinaku, czerwonej papryce, sałacie, marchwi, batatach, tofu, nasionach i orzechach [17];
  • witamina C − niezwykle popularny przeciwutleniacz; zwiększone spożycie kwasu askorbinowego w diecie wiąże się z niższymi stężeniami białka C-reaktywnego (CRP)5. Warto zadbać w diecie o podaż owoców cytrusowych, truskawek, czarnej porzeczki, papai, kiwi, zielonych warzyw czy pomidorów, aby zapewnić sobie jej optymalne spożycie [17];
  • witamina E − suplementacja diety witaminą E wydaje się przywracać produkcję IL-2, poprawiając proliferację limfocytów T i funkcjonowanie układu odpornościowego. Ponadto suplementacja 
    witaminy E w dawce 50 mg/d przez 5−8 lat zmniejszyła częstość występowania zapalenia płuc u starszych mężczyzn, a suplementacja w dawce 200 mg/d przez 4 miesiące u osób starszych doprowadziła do 65% opóźnienia w pojawieniu się odpowiedzi nadwrażliwości skórnej oraz zmniejszyła miana przeciwciał przeciw wirusowemu zapaleniu wątroby typu B5. W żywności witaminę E znajdziemy w nasionach słonecznika, migdałach, oleju słonecznikowym, orzechach laskowych, maśle orzechowym, oleju kukurydzianym, a także w brokułach, kiwi, szpinaku [20];
  • witamina D − może zaburzać wirusową infekcję komórkową poprzez interakcję z receptorami wejścia do komórki (enzym konwertujący angiotensynę 2), ACE25. Możemy dostarczać ją z dietą spożywając tłuste ryby, jaja, wzbogacone w nią mleko, płatki zbożowe, czy grzyby. Aktywna forma witaminy D, kalcytriol (1,25-dihydroksywitamina D), powstająca w wyniku hydroksylacji nerek i wątroby, jest najbardziej znana z roli regulatora homeostazy wapnia, a tym samym ma wpływ na zdrowie kości; wykazano również, że reguluje układ odpornościowy [5], [17];
  • cynk − nawet niewielki niedobór cynku wiąże się z rozległymi defektami zarówno adaptacyjnej, jak i wrodzonej odpowiedzi immunologicznej i zwiększonym ryzykiem infekcji wirusowych. Wykazano, że cynk jest ważny dla utrzymania integra...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań czasopisma "Naturoterapia w praktyce" w roku + wydania specjalne
  • Nielimitowany dostęp do całego archiwum czasopisma
  • Dodatkowe artykuły i filmy
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy