Dołącz do czytelników
Brak wyników

Fitoterapia

25 sierpnia 2022

NR 32 (Sierpień 2022)

Wybrane surowce zielarskie stosowane w dyspepsji

0 55

Jedną z najczęstszych dolegliwości układu pokarmowego jest niestrawność (dyspepsja), której zdiagnozowanie nie zawsze jest proste, ponieważ objawy bywają niecharakterystyczne. Dyspepsja jest zespołem objawów brzusznych (które trwają przynajmniej 4 tygodnie), takich jak przewlekły lub nawracający ból w nadbrzuszu.

DYSPEPSJA ZDIAGNOZOWANA (ORGANICZNA) – spowodowana jest innym procesem chorobowym, np. chorobą refluksową przełyku, polekowym uszkodzeniem błony śluzowej żołądka/dwunastnicy/przełyku, chorobą wrzodową żołądka i dwunastnicy, chorobami trzustki i dróg żółciowych, chorobą nowotworową; może być też efektem działania niektórych antybiotyków.
DYSPEPSJA NIEZDIAGNOZOWANA – dotyczy pacjentów, u których objawy dyspeptyczne pojawiły się niedawno lub nie były wcześniej diagnozowane.
DYSPEPSJA CZYNNOŚCIOWA – diagnozowana, kiedy objawy występują ≥ 3–6 miesięcy, ale bez rozpoznanej choroby organicznej, która mogłaby wyjaśniać przyczynę dolegliwości. Dyspepsję czynnościową dzieli się na:

  • zespół zaburzeń poposiłkowych, występujących przynajmniej kilka razy w tygodniu (nieprzyjemne odczucie zalegania pokarmu w żołądku i/lub zbyt wczesne uczucie sytości nieproporcjonalne do zjedzonej porcji posiłku);
  • zespół bólów w nadbrzuszu występujących przynajmniej kilka razy w tygodniu (uczucie pieczenia lub ból w nadbrzuszu, nie ustępują po wypróżnieniu).

Przyczyną niestrawności może być również przewlekłe przyjmowanie leków, np. niesteroidowych leków przeciwzapalnych, stres, niewłaściwy sposób odżywiania, nadużywanie alkoholu, palenie tytoniu. Dyspepsja zwykle jest dolegliwością osób, które szybko jedzą[1–4, 9].
Temat dyspepsji jest wieloczynnikowy i nie ma jednego schematu leczenia. Najczęstszą postacią niestrawności spotykaną u pacjentów jest dyspepsja czynnościowa, której objawy mogą ustąpić po wyeliminowaniu błędów żywieniowych lub po odbyciu psychoterapii. Często jednak dochodzi do nawrotu choroby. Prawidłową pracę przewodu pokarmowego można też wspomóc fitoterapią, której właśnie zostanie poświęcony niniejszy artykuł.

POLECAMY

BYLICA BOŻE DRZEWKO
(Artemisia abrotanum L.

Krzew z rodziny astrowatych Asteraceae, którego surowcem zielarskim jest ziele zbierane w okresie kwitnienia, czyli w lipcu/sierpniu. Suszenie powinno odbywać się w temperaturze 35°C. Podstawowymi związkami czynnymi występującymi w roślinie są pochodne hydroksykumarynowe, alkaloid, abrotyna, flawonoidy (m.in. rutyna, artemisetyna, kwercetyna), garbniki pirokatechinowe, olejek eteryczny, związki goryczkowe, sole mineralne (żelazo, mangan, magnez), kwasy organiczne. W efekcie uzyskuje się surowiec o działaniu żółciotwórczym, przeciwzapalnym, lekko ściągającym na błonę śluzową przewodu pokarmowego, przeciwbakteryjnym, przeciwpasożytniczym, poprawiającym trawienie i przyswajanie pokarmów. Z bylicy można przygotować napar, nalewkę, wyciąg octowy czy intrakt. Przetwory stosuje się m.in. w leczeniu kamicy żółciowej, hipochlorhydrii, chorób wątroby połączonych z niedostatecznym wydzielaniem żółci, w stanach skurczowych dróg żółciowych, przy niestrawności tłuszczów. Napary pobudzają wydzielanie soków trawiennych i wzmagają łaknienie. Pomocniczo można je stosować w mało nasilonej biegunce. Przeciwwskazaniem do stosowania surowca jest niedrożność dróg żółciowych[5–9].
 

Tab. 1. Mieszanka ziołowa w niestrawności[3]
Składniki Przygotowanie
  • Kwiat rumianku 50 g
  • Liść mięty pieprzowej 50 g
  • Liść szałwii 25 g
  • Korzeń arcydzięgla 25 g
  • Korzeń prawoślazu 25 g
  • Liść melisy 25 g
  • Owoc kopru włoskiego 25 g

Składniki wymieszać. 2 łyżki mieszanki zalać 3 szklankami wrzącej wody i odstawić na 20 minut. Przecedzić. 
Pić 4–5 × dziennie po pół szklanki ciepłego napoju przed posiłkiem

Źródło: Opracowanie własne.
 

Tab. 2. Sok z liści i korzeni mniszka lekarskiego[6]
Przygotowanie Dawkowanie
Młodą roślinę wykopać wiosną z korzeniem, umyć w wodzie 
i rozłożyć, aby woda odciekła. Następnie zmielić surowiec 
w maszynce do mięsa i wycisnąć sok, np. przez gazę. 
Połączyć sok ze spirytusem (w celu konserwacji) w proporcji 
5 : 1 i rozlać do butelek, które należy przechowywać w lodówce
1 łyżeczkę soku połączyć np. z kompotem i pić 1 × dziennie przez 10 dni; stopniowo można zwiększać dawkę soku, aby docelowo pić go 3 × dziennie po 1 łyżce

Źródło: Opracowanie własne.

 

MNISZEK LEKARSKI/POSPOLITY 
(Taraxacum officinale F.H. Wiggers coll.

Wieloletnia roślina z rodziny astrowatych Asteraceae. W Polsce rośnie pospolicie. Surowcem zielarskim wykorzystywanym w lecznictwie jest cała roślina. Jesienią wykopuje się korzeń, na wiosnę ścina się całą część nadziemną z pąkami kwiatowymi (ziele), można też poczekać, aż kwiaty rozkwitną i zebrać koszyczki kwiatowe. Roślinę suszy się w temperaturze 30°C. Skład chemiczny mniszka lekarskiego różni się między liśćmi, korzeniami i kwiatami. Korzeń zawiera m.in. laktony seskwiterpenowe, triterpeny, substancje żywicowe, inozytol, cholinę, witaminy (A, B, C, D, E), sole mineralne (głównie potas), inulinę (naturalny prebiotyk). Liście dodatkowo mają pochodne kwercetyny i luteoliny, karotenoidy, olejek eteryczny, sole mineralne (żelazo, wapń, fosfor, magnez, krzem, witaminy z grupy B). Kwiaty natomiast zawierają podobne ilości substancji czynnych co liście, ale mają dodatkowo fitoestrogeny i sterole roślinne oraz więcej olejków eterycznych. Mniszek stosowany w zaburzeniach trawienia działa żółciopędnie, żółciotwórczo, rozkurczowo na mięśnie gładkie przewodu pokarmowego i zwiększa wydzielanie soku żołądkowego. Można z niego przygotować napar (z kwiatów i korzenia), odwar (z korzenia), sok (z liści lub z całej rośliny z korzeniami), wino (z korzenia i kwiatów), syrop (z kwiatów). Przeciwwskazaniem do stosowania jest nadkwaśność i wrzody żołądka, niedrożność jelit i dróg żółciowych. Może też wywołać reakcje alergiczne[3, 5, 6, 9–12].

OSTROPEST PLAMISTY
(Silybum marianum Gaertn. = Carduus marianus L.

Należy do rodziny astrowatych (Asteraceae) i jest jednym z popularniejszych ziół (chętnie uprawianym na plantacjach), którego surowcem zielarskim jest owoc pozbawiony puchu kielichowego. Dojrzewa on w okresie sierpień–wrzesień. Ostropest jest rośliną jednoroczną. Zawiera on kompleks flawonolignanów określanych jako sylimaryna, kwercetyna, histamina, tyramina, fitosterole, garbniki, śluzy, kwasy organiczne, związki mineralne, witaminy C i K, kwas linolowy, kwas oleinowy, sterole, błonnik, kwas glutaminowy. Leki roślinne z ostropestu niwelują objawy niestrawności, podnoszą tolerancję przewodu pokarmowego na potrawy tłuste i bogatobiałkowe, zwiększają wydzielanie soku żołądkowego, poprawiają apetyt. Z owoców ostropestu najczęściej przygotowuje się odwar oraz uzyskuje z nich olej[5, 6, 13, 14].
 

Tab. 3. Proszek stosowany w niestrawności, hipochlorhydrii, przy zaparciach[6]
Przygotowanie Dawkowanie
Połączyć: 20 g owoców ostropestu, 10 g korzeni mniszka lekarskiego, 5 g owoców kminku lub kopru włoskiego, 
5 g liści mięty pieprzowej, 5 g kory kruszyny. 
Składniki mocno rozdrobnić w młynku
1/3 lub 1/2 płaskiej łyżeczki proszku wymieszać w 1/4 szklanki wody i pić 2–3 × dziennie

Źródło: Opracowanie własne.


KRWAWNIK POSPOLITY
(Achillea millefolium L.

Wieloletnia bylina z rodziny Asteraceae w Polsce rosnąca pospolicie, podobnie jak mniszek lekarski. Do celów leczniczych zbiera się w czerwcu–wrześniu kwitnące ziele (górne pędy wysokie do 25 cm) lub same kwiatostany. Surowiec suszy się w temperaturze 35°C. Podstawowymi związkami znajdującymi się w roślinie są: olejek eteryczny, achilleina, flawonoidy (np. apigenina i luteolina), cholina, garbniki, kwas askorbowy, furanokumaryna, sole mineralne (głównie mangan), witamina C. Krwawnik m.in. zwiększa wydzielanie soku żołądkowego, usprawnia proces trawienia, pobudza łaknienie, działa wiatropędnie i rozkurczowo. Z surowca przygotowuje się napar (z ziela lub kwiatów), sok (ze świeżego ziela), macerat, nalewkę. Przeciwwskazaniem do jego stosowania jest uczulenie na olejek krwawnikowy[5, 6, 15–17].
 

Tab. 4. Przygotowanie soku ze świeżego ziela krwawnika pospolitego[6]
Przygotowanie Dawkowanie
500 g świeżego ziela zmielić w maszynce i przepuścić
w sokowirówce oraz dodatkowo przecedzić; w celu utrwalenia dodać do soku spirytus w proporcji 4 : 1; sok przechowywać w lodówce
Zażywać 1 łyżkę soku rozcieńczonego w 1/4 szklance wody lub soku 2–4 × dziennie

Źródło: Opracowanie własne.


DZIURAWIEC ZWYCZAJNY
(Hypericum perforatum L.)

Kolejna pospolicie rosnąca w Polsce wieloletnia bylina...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań czasopisma "Naturoterapia w praktyce" w roku + wydania specjalne
  • Nielimitowany dostęp do całego archiwum czasopisma
  • Dodatkowe artykuły i filmy
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy