Dołącz do czytelników
Brak wyników

Postępowanie w jednostkach chorobowych

16 października 2019

NR 15 (Październik 2019)

Zastosowanie akupunktury w anoreksji

0 37

Anoreksja (jadłowstręt psychiczny) jest jednym z zaburzeń odżywiania i charakteryzuje się niską masą ciała, brakiem odpowiedniego odżywienia, czasem atrofią mięśniową, strachem przed przybraniem na wadze oraz zaburzeniem w postrzeganiu prawidłowej struktury ciała.

Ludzie cierpiący na anoreksję używają ekstremalnych metod, aby mieć pełną kontrolę nad swoją „wagą”, bardzo często posiadają szeroką wiedzę na temat składników odżywczych, są w stanie szybko obliczyć kalorykę danego posiłku i uznać, że jest ona zbyt wysoka względem ich zapotrzebowania. Dieta niejednokrotnie jest wysoce eliminacyjna, ogranicza się do koktajli, surowych owoców, warzyw, jedzenia zmiksowanych kremów warzywnych.
Oznaki fizjologiczne anoreksji są związane z głodzeniem, poza bardzo niską masą ciała to: depresja, bezsenność, apatia, brak pełnej komunikacji w trakcie rozmów, omdlenia, drżenie rąk, łamiące się włosy i paznokcie, wypadanie włosów, szara matowa cera, zatrzymanie miesiączkowania, zmiany hormonalne. Ponadto pacjenci niejednokrotnie opisują ścisk w brzuchu, kłucia w obrębie brzucha, napięcie w ciele, odczucie kołatania serca i towarzyszący niepokój, bóle głowy, zgrzytanie zębami, bóle pleców.
 

REKLAMA


Statystyki i skutki

Szacuje się, że na anoreksję choruje 1–2% młodzieży między 12. i 14. oraz 17. i 25. rokiem życia. Stopień śmiertelności w przypadku tych chorych (na skutek powikłań zdrowotnych lub samobójstw) wynosi ok. 20%. Anoreksja jest chorobą, której konsekwencją jest największy odsetek samobójstw względem innych zaburzeń psychicznych. Zaburzenia odżywiania w głównej mierze dotyczą dziewcząt i młodych kobiet (ok. 90–95% przypadków), jednakże, u coraz więcej liczby chłopców i mężczyzn rozwijają się różne zaburzenia odżywiania, w tym anoreksja. Obserwuje się, że w ostatnich latach coraz więcej małych dzieci zaczyna mieć problemy z odżywianiem i coraz częściej dzieci poniżej 10. roku życia zapadają na tę chorobę3,4. 
Jest to choroba, która na skutek swoich komplikacji może być śmiertelna, szacuje się, że 4% osób chorujących umrze na skutek powikłań. Anoreksja może prowadzić do anemii, arytmii mięśnia sercowego, osteoporozy, zaniku masy mięśniowej, u kobiet – zaniku menstruacji, u mężczyzn – do niskiego poziomu testosteronu, zaburzeń gospodarki elektrolitowej. Pomimo kontrolowania choroby, ciało które było przez długi czas nadmiernie eksploatowane może zostać nieodwracalnie zniszczone. Serce, nerki, mózg, narządy endokrynne mogą doznać uszkodzeń, których nie da się już odwrócić.

Sposób na anoreksję

Aby zapobiegać przybieraniu na wadze lub aby dalej ją gubić osoby z anoreksją znacząco ograniczają ilość spożywanego pożywienia. „Nadmiar” kalorii potrafią kontrolować poprzez intencjonalne wymiotowanie zaraz po posiłku, używanie środków przeczyszczających lub diuretycznych. Niejednokrotnie więc anoreksji towarzyszy bulimia. Dodatkowo, osoby cierpiące na tę poważną chorobę mogą próbować nadmiernej ilości ćwiczeń fizycznych, aby jeszcze obniżyć masę ciała. Najczęściej wybieraną formą aktywności jest bieganie.
Anoreksja często jest próbą radzenia sobie z problemami emocjonalnymi. Przyczyny pierwotne znajdują swoje źródło niejednokrotnie na innej płaszczyźnie – komunikacyjnej, wiążą się z problemami w relacjach z bliskimi, otoczeniem, traumą itd. Bycie szczupłym jest równe poczuciu własnej wartości. W związku z tym niezbędne jest wsparcie psychologiczne i psychiatryczne.

Przyczyny anoreksji

Przyczyny anoreksji nie są znane. Podejrzewa się tutaj kombinację elementów biologicznych, psychologicznych oraz środowiskowych. Cechy te mogą sprzyjać wystąpieniu i podtrzymywać anoreksję. Niektórzy pacjenci mogą mieć cechy obsesyjno-kompulsywne, co ułatwia trzymanie się ścisłych diet lub założeń odżywczych, nawet jeżeli są one szkodliwe dla zdrowia. Współczesna kultura promująca i utożsamiająca sukces i wartość osoby z jej wyglądem, a także presja otoczenia są kolejnymi składowymi, które mogą zapoczątkować anoreksję.

Medycyna Chińska

W kontekście Tradycyjnej Medycyny Chińskiej przyczyn możemy się doszukiwać w zaburzeniach w elemencie Metalu – Jelito Grube i Płuca – nadmiar Energii w tych funkcjach może wiązać się z nadmierną kontrolą i pedantyzmem, towarzyszącymi zaparciami i chęcią pozbycia się wszystkiego, co „niepotrzebne”. Bezpośrednią przyczyną może być zaburzenie Shen, co jest ściśle związane z Elementem Ognia – na pulsie należałoby sprawdzić, czy zachowana jest funkcja ochronna Osierdzia dla Shen i dla Serca. W tym kontekście należałoby również odnieść się do wcześniej występujących nadmiarów lub innych zaburzeń w elemencie Drzewa – jego nadmiar mógł spowodować nadmiar ognia w ciele lub niedobór – jego braki. Następstwem, jak również jedną z przyczyn będzie osłabiony element Ziemi – Śledziona i Żołądek – pacjenci, którzy cierpią dłużej na anoreksję skarżą się na samoistnie występujące siniaki, co potwierdza znaczne już niedobory w tym elemencie. Zatem terapię w kontekście Medycyny Chińskiej należałoby rozpocząć od wzmocnienia elementu Ziemi.

Terapia

Podobnie jak inne zaburzenia żywienia, anoreksja może zawładnąć i być zagrożeniem dla życia. Poddając się terapii, pacjentowi można przywrócić poczucie pewności siebie, powrócić do zdrowych nawyków żywieniowych i odwrócić część następstw anoreksji. Należy jednak mieć na uwadze, że jest to długotrwały proces i na efekty pełnego wyleczenia należy czasem czekać latami. Nie należy dodawać presji pacjentom, ponieważ wymaganie jedzenia i tłumaczenie na siłę – uświadamianie na siłę, że chory źle postępuje może uzyskać odwrotny skutek do zamierzonego. Nakładają się tutaj również oznaki emocjonalne i behawioralne, takie jak nierealistyczne postrzeganie swojego ciała oraz strach przed przybraniem na wadze. Chory zaczyna przekonywać samego siebie, że wciąż waży zbyt dużo, a osłabienie i ogólne pogorszenie zdrowia to nieistotne lub niepowiązane elementy. Zatem należy ponownie podkreślić, że niezbędna jest opieka dietetyka (najlepiej o specjalności psychodietetyka), psychologa, psychiatry, niejednokrotnie sprawdza się terapia grupowa. Leczenia powinna podjąć się cała rodzina, aby wiedzieć, czy przyczyn występowania zaburzeń nie należy znaleźć w relacji z bliskimi. Rodzina powinna również otrzymać narzędzia i wiedzę, jak należy rozmawiać i postępować z chorym. 

Akupunktura oraz moksoterapia

Bardzo dobre efekty wspierające leczenie osób chorujących na anoreksję uzyskuje się poprzez zastosowanie akupunktury oraz moksoterapii. Poniżej zamieszczam dwa badania prowadzone na chorych.

Badanie I

Jedno z badań prowadzone na pacjentach hospitalizowanych wykazało akupunkturę ucha jako „pauzę, okienko dla zatrzymania się i refleksji”. Od dziewięciorga pacjentów zebrano od 1 do 3 wywiadów w celu przeanalizowania ich subiektywnych odczuć po i w trakcie zabiegów. Pacjenci terapię określili jako namacalną, dającą chwilę wytchnienia i odpoczynku w ich bardzo stresującej sytuacji. Opisywali niezwykły spokój i stan medytacji jaki ich otaczał w trakcie zabiegu. Dawało im to chwilę dla siebie na refleksję. Wspominane było również odczucie ciepła w całym ciele. Redukcja niepokoju pozwoliła, aby przybieranie na wadze było bardziej znośne. Uczestnicy docenili akupunkturę jako dodatkową formę leczenia. Czas, który mieli dla siebie podczas samego zabiegu, kiedy mogli przepracować emocje, oddać kontrolę nad swoim ciałem komuś innemu uznali za bardzo wartościowy i pomocny w leczeniu1.

Badanie II

Kolejne badanie wykonane w jednej z prywatnych klinik w Sydney w Australii miało na celu sprawdzenie jak akupunktura, akupresura oraz masaż mogą wpłynąć na pacjentów z jadłowstrętem psychicznym.
Dwudziestu sześciu pacjentów w pierwszej kolejności przez okres 3 tygodni otrzymywało terapię dwa razy w tygodniu, następnie przez kolejne trzy tygodnie jeden raz w tygodniu. Stymulowane były punkty Hegu (LI4), Zusanli (ST36), Neiguan (PC6), Taichong (LR3), Yanglingquan (GB34) oraz punkty dodatkowe zależne od diagnostyki według Tradycyjnej Medycyny Chińskiej. Dodatkiem była akupresura oraz masaż.
Ocena wyników klinicznych była dokonywana w dniu rozpoczęcia oraz w dniu zakończenia sześciotygodniowej terapii.
Głównym wyznacznikiem skuteczności terapii był indeks masy BMI. Drugorzędnie sprawdzano zmiany w podejściu do zaburzeń odżywiania, poziomu niepokoju oraz subiektywnego odczuwania poziomu depresji badanych.
Wyniki oparto na półotwartych pytaniach zadawanych pacjentom. Pytano między innymi o ich interakcje z terapeutami, jakie zmiany w ich samopoczuciu zaszły, jak się czują i czy ich nastawienie do życia się zmieniło.
Wyniki były przeciętne, ale akceptowalne jak na tę wymagającą grupę. Uczestnicy wykazali mniejsze obawy przed spożywaniem posiłków. Sami opisali terapię jako pozytywną, uspokajającą oraz relaksującą2.

Komentarz do badań

Należy jednak wziąć pod uwagę, że badanie kliniczne na szerszą skalę jest trudne do oceny w kontekście skuteczności akupunktury. Podstawą do wyznaczenia jakie punkty akupunkturowe powinny być nakłuwane jest bowiem właściwa diagnoza oparta o badanie pulsu, języka, obserwację oraz wywiad. Każdy akupunkturzysta używa również indywidualnej dla siebie głębokości nakłuć, jak również podaje się czasem różne lokalizacje oraz techniki nakłuć tych samych punktów (np. Lu7 można nakłuć w 3 lokalizacjach tego samego punktu przy użyciu minimum 4 technik nakłuć). Zatem ocena skuteczności akupunktury jest trudna w ocenie analitycznej. Należy jednak zauważyć, że w wielu szanowanych klinikach na świecie jest to metoda towarzysząca całościowemu procesowi leczenia i uznana jest jako wspierająca.

Przykłady terapii

W pierwszej kolejności należy wspomóc wytwarzanie Substancji.

  1. Gu Qi – pozyskiwana z pokarmów – plus odżywienie klatki piersiowej wraz z powietrzem wdychanym przez Płuca – tworzenie przy współudziale Serca Zong Qi i Zhen Qi.

Spowoduje to poprawę krążenia we wszystkich kanałach i odżywienie mięśni.
Należałoby zalecić pokarmy ciepłe, długo gotowane, kasze, congee, zupy mocy bogate w warzywa i zioła odżywcze, wzmacniające Qi i Esencję.
Aby wzmocnić środkowy ogrzewacz warto zastosować moxę w obrębie brzucha/pępka.
Np. moxa wata położona na soli nasypanej do pępka lub położona na plastrze imbiru na punkcie Ren Mai 12 (znajdujący się 4 cuny powyżej pępka) – jest to punkt alarmowy dla Żołądka – reguluje, wzmacnia i tonifikuje Śledzionę i Żołądek, zmniejsza zastój pokarmu, wyprowadza zimno, przekształca zimną wilgoć i wilgotne gorąco i śluz. Technika zalecana u pacjentów wyniszczonych, wysuszonych, z niedoborami cennych płynów, Nakłucie tego punktu powoduje przywrócenie kierunku zbuntowanej Qi w dół (szczególnie zalecane przy współtowarzyszącej bulimii), punkt pomocny przy problemach z połykaniem. Mechanicznie w związku z lokalizacją punktu, wspomagający w relaksacji wpustu żołądka oraz przy refluksie.
Aby wzmocnić i odżywić rejon środkowego ogrzewacza można zastosować domek z moxą watą, aż do uzyskania przyjemnego ciepła wnikającego do środka brzucha.
Skuteczne są również termofory ziołowe i olej rycynowy smarowany na wieczór na wysokości żołądka.
Wskazanym punktem jest również ST36 – wzmacnia funkcje Śledziony i Żołądka i pobudza wytwarzanie i krążenie Qi i Krwi, usuwa zmęczenie i poprawia trawienie. Na początek warto punkt rozgrzewać cygarem moxy, zabieg przez 7–14 dni można wykonywać codziennie. U pacjentów mocno osłabionych i anemicznych nawet do 30 dni codziennie.
W kontekście płuc warto byłoby zastosować głębokie techniki oddechowe (relaksację oddechową), manualną mobilizację przepony, punkty:

  • Lu1 – punkt regulujący Górny Ogrzewacz, tonifikujący Źródłową Qi, rozszerzający i rozluźniający klatkę piersiową, szczególnie zalecany u pacjentów z występując...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań czasopisma "Naturoterapia w praktyce" w roku + wydania specjalne
  • Nielimitowany dostęp do całego archiwum czasopisma
  • Dodatkowe artykuły i filmy
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy