Dołącz do czytelników
Brak wyników

Postępowanie w jednostkach chorobowych

9 grudnia 2019

NR 16 (Grudzień 2019)

Zastosowanie akupunktury w mózgowym porażeniu dziecięcym

144

Mózgowe porażenie dziecięce (MPD) inaczej nazywane chorobą Little'a, od nazwiska angielskiego lekarza – Williama Johna Little'a, który zajmował się obszernymi badaniami dzieci dotkniętych tą chorobą na początku XIX wieku. Pierwsze zapiski na temat choroby można znaleźć już u Hipokratesa w V w. p.n.e. Aktualnie nazywana również chorobą „bez definicji”, ze względu na szereg różnych objawów, zaburzeń, syndromów i stopnia ich zaawansowania.

Statystyki z 2014 roku wskazują, że problem dotyka 2,1 dzieci na 1000 żywych urodzeń. Aktualnie trudno jest wskazać dokładne liczby wskazujące na ilość dzieci chorych w Polsce, szacuje się, że na świecie jest to około 17 milionów dzieci; zwróciła na to uwagę „Gazeta Lekarska” w 2017 roku („Gazeta Lekarska” 
nr 12/2016–1/2017). W artykule wskazano również, że każdego kolejnego roku liczba dzieci dotkniętych MPD będzie wzrastać. Wiąże się to z możliwościami odratowywania dzieci przedwcześnie urodzonych, jak również postępem medycyny w zakresie umożliwiania przeżywalności dzieci z wadami.
Do wystąpienia MPD przyczynia się:

  • nieprawidłowy przebieg ciąży, ciąża zagrożona, silny stres w ciąży,
  • infekcje matki lub choroby zakaźne (na szczególną uwagę zasługują: różyczka, toksoplazmoza, cytomegalia),
  • leki i używki przyjmowane przez kobietę w ciąży,
  • patogenne czynniki środowiskowe,
  • zatrucie w ciąży,
  • niewłaściwa pozycja ułożeniowa w brzuchu matki, owinięcie pępowiną,
  • ciąża mnoga,
  • długi i skomplikowany poród – ryzyko wzrasta przy użyciu kleszczy,
  • wstrzymana akcja porodowa, z przerwaniem skurczy porodowych oraz w trakcie takiej sytuacji niewykonane cesarskie cięcie,
  • przedwczesne zakończenie ciąży,
  • niedotlenienie przy porodzie,
  • choroby zakaźne, infekcje dziecięce, urazy, upadki, leki, szczepienia, zespół dziecka potrząsanego, zapalenie mózgu, zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych, zatrucie metalami ciężkimi,
  • wady genetyczne (około 2% przypadków MPD – porażenia czterokończynowego (quadriplegii) – jest dziedziczonych, jeden z enzymów uczestniczących to prawdopodobnie gen o nazwie glutaminian dekarboksylazy-1 (GAD1),
  • podejrzewa się również, że zaburzenia metylacji u obojga rodziców (związane z mutacją genu MTHFR) również mogą przyczyniać się do występowania zaburzeń rozwojowych u płodu.


R e k l a m a


Wszystko zależy również od wrażliwości oraz stopnia rozwoju układu nerwowego w trakcie zadziałania czynnika szkodliwego (inicjującego).
Do objawów zaliczamy:

  • asymetrie ciała, szczególnie ułożeniowe, niereaktywne na terapię, trudne do zdiagnozowania przez 
  • fizjoterapeutów,
  • nadmierna wiotkość lub spastyka mięśni,
  • trudności w połykaniu, zaburzony odruch ssania lub prężenie i krzyk w trakcie ssania,
  • drgawki,
  • mimowolne ruchy gałek ocznych lub inne problemy z oczami,
  • brak reakcji wzrokowych i słuchowych,
  • epilepsja,
  • opóźniony lub w ogóle niewystępujący rozwój motoryczny względem innych dzieci,
  • zaburzenia snu związane z bólem, który jest następstwem występujących przykurczy mięśniowych,
  • w dalszych etapach rozwoju jako zaburzenia współistniejące, niezwiązane z aparatem ruchu wskazuje się często na problemy z koncentracją, komunikacją, uczeniem się.

Z wiekiem objawy są bardziej widoczne i łatwiej o diagnozę, jednakże, tak jak w przypadku innych chorób, wczesna diagnostyka stanowi podstawę do podjęcia wcześniejszego leczenia, rehabilitacji oraz edukacji rodziców, jak należy postępować z dzieckiem chorym oraz jakie są konsekwencje MPD.

Diagnostyka

Podstawą jest właściwie zebrany wywiad oraz przeanalizowanie czy występował w trakcie ciąży lub po ciąży któryś z czynników ryzyka wymieniony powyżej. Jednym z ważniejszych aspektów diagnostycznych na początku życia dziecka jest właściwa obserwacja dziecka, jego odruchów, reakcji oraz interakcji z rodzicami i diagnostą. Sprawdzane powinny być odruchy czuciowe i ruchowe, należy obserwować czy nie występują zaniki mięśniowe lub spastyka. Przy poważnych podejrzeniach należy wykonać badanie obrazowe mózgu (tomograf lub rezonans, jednak częściej wybierany jest tomograf) – najpóźniej w 2.–3. roku życia. Poza tym należy wykonać szereg badań wykluczających ewentualność występowania innych schorzeń, takie jak chromosomalne wykluczające zespół Downa, zespół uszkodzonego chromosomu X i dystrofię mięśniową Duchenne’a, badania metaboliczne, badania wykluczające problemy hormonalne, obszerne badania krwi pod kątem glukozy i insuliny, prób wątrobowych, poziomu homocysteiny, poziomu witaminy B, należy wykonać również EEG, EMG oraz biopsję nerwu i/lub mięśnia.

Postać spastyczna

Obejmuje około 70% wszystkich przypadków. Przyczyną jest uszkodzenie ośrodkowego neuronu ruchowego w mózgu oraz drogi korowo-rdzeniowej lub kory ruchowej, efektem jest niewłaściwa praca płytki nerwowo-mięśniowej uwidaczniającej się jako wzmożone napięcie mięśniowe i przykurcze w kończynach. U tej grupy pacjentów utrudnione jest wchłanianie kwasu GABA, co jeszcze bardziej nasila występowanie przykurczy w obrębie uszkodzonych nerwów.
W postaci tej często dochodzi do entezopatii (zapalenie przyczepu ścięgnistego do kości), zapaleń stawów oraz mięśni, co prowadzi do deformacji stawów, stanów zapalnych, przeciążeniowych, a w efekcie do zmian zwyrodnieniowych. Jeśli spastyczność jest bardzo mocna, czasem podejmowane są kroki leczenia toksyną botulinową, baklofenem, czasem korzysta się z pomocy chirurgicznej podcinając przyczepy ścięgniste, niekiedy korzysta się również z selektywnej rizotomii korzeni grzbietowych. Są to jednak decyzje ostateczne, ponieważ w postaci tej bardzo dobrze sprawdza się szeroko pojęta fizjoterapia, terapia zajęciowa, hydroterapia, refleksoterapia, akupunktura itd.

Postać móżdżkowa (ataksja)

Przyczyną jest uszkodzenie móżdżku – głównego koordynatora ruchu, stabilizacji i poczucia równowagi. Dotyka około 5–10% wszystkich przypadków MPD. Należy wspomnieć, że również w tej postaci wystąpić mogą inne problemy współtowarzyszące, wymienione wcześniej, takie jak padaczka, problemy z narządami zmysłów, problemy z koncentracją i inne.

Postać pozapiramidowa (atetoza)

Inaczej nazywana atetotyczną, dyskinetyczną. Uszkodzenie powstaje w układzie pozapiramidowym mózgu i/lub układzie piramidowym i jądrach podstawnych. Do takiej sytuacji może się przyczynić wysoki poziom bilirubiny lub inne schorzenia wątroby. Występuje tu zmienne napięcie mięśniowe kończyn, ruchy mimowolne i brak nad taką sytuacją kontroli ze strony pacjenta. Trudno utrzymać równowagę oraz w terapii walczy się o możliwość pionizacji zarówno w siadzie, jak i w staniu. Ze względu na brak kontroli nad motoryką małą istotna jest terapia zajęciowa oraz duża tolerancja i cierpliwość wobec chorego.

Postać mieszana

Jak sama nazwa wskazuje jest to postać, w której wszystkie powyższe symptomy współistnieją z różnym nasileniem. Jest najtrudniejsza do leczenia oraz trudna do oceny możliwości i oszacowania rozwoju stanu pacjenta.

Inne postacie

Wskazać należy również na:

  • hemiplegię – porażenie połowiczne – dotyczy jednej strony ciała, występuje tu spastyczne (zgięciowe) ustawienie ręki i nogi,
  • diplegia – porażenie obustronne – najczęściej obejmuje kończyny dolne, mimo że problem nie dotyka kończyn górnych w tak nasilonym stopniu, jednak motoryka mała nadal wymagać może nakładu pracy, aby pacjent mógł funkcjonować,
  • quadriplegia – porażenie czterokończynowe – zaburzenia dotykają całego ciała. Dzieci z tą odmianą porażenia nie poruszają się same, raczej nie uczestniczą w większości czynności dnia codziennego samodzielnie, są całkowicie uzależnione od opiekunów.

Leczenie

Podkreślić należy, że pewne zmiany w obrębie układu nerwowego są nieodwracalne i nieetycznym jest robienie rodzicom i dziecku nadziei na trwałe wyleczenie z MPD. Wszelkie metody stosowane są w celu przeciwdziałania skutkom ubocznym występujących zaburzeń, poprawiają codzienne funkcjonowanie oraz niejednokrotnie zatrzymują pewne zmiany na określonym poziomie i nie pozwalają postępować skutkom ubocznym dalej.
Za podstawę planowania terapii uważam obecność neurologa. To wraz z nim należy dobierać metody terapeutyczne oraz zawsze należy chociaż skonsultować dziecko przed podjęciem jakichkolwiek nowych metod – również alternatywnych. W zależności od występujących problemów dzieckiem powinien opiekować się kompleksowy sztab specjalistów obejmujący pediatrę, laryngologa, logopedę, niekiedy kardiologa, genetyka, często gastroenterologa i diabetologa, psychologa oraz stomatologa. Dopiero gdy dziecko, w zależności od potrzeb, zostanie w pełni zdiagnozowane oraz skonsultowane, można dobrać odpowiednią dietę z dietetykiem klinicznym, który powinien znać procedury usuwania metali ciężkich z organizmu. Wraz z dietetykiem powinien współpracować dobry zielarz i homeopata. Podstawą terapii jest jednak rehabilitacja ruchowa oraz szeroko pojęta fizjoterapia. Do najczęściej stosowanych metod pracy z pacjentem z MPD zalicza się: Metodę Vojty, Bobath, PNF, metoda Peto, ruch rozwijający Weroniki Sherborne, Integracja Sensoryczna, Biofeedback, masaż leczniczy, terapia manualna, elektrostymulacja ciała, elektrostymulacja głowy, hydroterapia, hipoterapia, dogoterapia, hortiterapia, terapia zajęciowa, refleksologia i oczywiście opisywana w tym artykule akupunktura.
W zasadzie należy uznać, że każdy moment życia i funkcjonowania pacjentów z MPD powinien być traktowany jako terapia i jakakolwiek forma odpowiedniej stymulacji, np. dobór odpowiednich kolorów, struktur, muzyki, zapachów – wszystko, co mogłoby w jakikolwiek sposób wpłynąć na wyciszenie lub stymulację odpowiednich rejonów mózgu.
 

Zdj. 1. Owijanie kończyn na czas około 45 minut do 1 h


Aktualnie stosuje się również inne metody, takie jak podawanie komórek macierzystych. Coraz głośniej mówi się o rozbudowanych ośrodkach, np. w Tajlandii, gdzie organizowane są turnusy lecznicze obejmujące: przeszczep komórek macierzystych, podanie czynnika wzrostu nerwów, przeszczep mikrobioty jelitowej, przezczaszkową stymulację...

Dalsza część jest dostępna dla użytkowników z wykupionym planem

Przypisy