Dołącz do czytelników
Brak wyników

Postępowanie w jednostkach chorobowych

9 grudnia 2019

NR 16 (Grudzień 2019)

Zastosowanie akupunktury w mózgowym porażeniu dziecięcym

201

Mózgowe porażenie dziecięce (MPD) inaczej nazywane chorobą Little'a, od nazwiska angielskiego lekarza – Williama Johna Little'a, który zajmował się obszernymi badaniami dzieci dotkniętych tą chorobą na początku XIX wieku. Pierwsze zapiski na temat choroby można znaleźć już u Hipokratesa w V w. p.n.e. Aktualnie nazywana również chorobą „bez definicji”, ze względu na szereg różnych objawów, zaburzeń, syndromów i stopnia ich zaawansowania.

Statystyki z 2014 roku wskazują, że problem dotyka 2,1 dzieci na 1000 żywych urodzeń. Aktualnie trudno jest wskazać dokładne liczby wskazujące na ilość dzieci chorych w Polsce, szacuje się, że na świecie jest to około 17 milionów dzieci; zwróciła na to uwagę „Gazeta Lekarska” w 2017 roku („Gazeta Lekarska” 
nr 12/2016–1/2017). W artykule wskazano również, że każdego kolejnego roku liczba dzieci dotkniętych MPD będzie wzrastać. Wiąże się to z możliwościami odratowywania dzieci przedwcześnie urodzonych, jak również postępem medycyny w zakresie umożliwiania przeżywalności dzieci z wadami.
Do wystąpienia MPD przyczynia się:

POLECAMY

  • nieprawidłowy przebieg ciąży, ciąża zagrożona, silny stres w ciąży,
  • infekcje matki lub choroby zakaźne (na szczególną uwagę zasługują: różyczka, toksoplazmoza, cytomegalia),
  • leki i używki przyjmowane przez kobietę w ciąży,
  • patogenne czynniki środowiskowe,
  • zatrucie w ciąży,
  • niewłaściwa pozycja ułożeniowa w brzuchu matki, owinięcie pępowiną,
  • ciąża mnoga,
  • długi i skomplikowany poród – ryzyko wzrasta przy użyciu kleszczy,
  • wstrzymana akcja porodowa, z przerwaniem skurczy porodowych oraz w trakcie takiej sytuacji niewykonane cesarskie cięcie,
  • przedwczesne zakończenie ciąży,
  • niedotlenienie przy porodzie,
  • choroby zakaźne, infekcje dziecięce, urazy, upadki, leki, szczepienia, zespół dziecka potrząsanego, zapalenie mózgu, zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych, zatrucie metalami ciężkimi,
  • wady genetyczne (około 2% przypadków MPD – porażenia czterokończynowego (quadriplegii) – jest dziedziczonych, jeden z enzymów uczestniczących to prawdopodobnie gen o nazwie glutaminian dekarboksylazy-1 (GAD1),
  • podejrzewa się również, że zaburzenia metylacji u obojga rodziców (związane z mutacją genu MTHFR) również mogą przyczyniać się do występowania zaburzeń rozwojowych u płodu.


R e k l a m a


Wszystko zależy również od wrażliwości oraz stopnia rozwoju układu nerwowego w trakcie zadziałania czynnika szkodliwego (inicjującego).
Do objawów zaliczamy:

  • asymetrie ciała, szczególnie ułożeniowe, niereaktywne na terapię, trudne do zdiagnozowania przez 
  • fizjoterapeutów,
  • nadmierna wiotkość lub spastyka mięśni,
  • trudności w połykaniu, zaburzony odruch ssania lub prężenie i krzyk w trakcie ssania,
  • drgawki,
  • mimowolne ruchy gałek ocznych lub inne problemy z oczami,
  • brak reakcji wzrokowych i słuchowych,
  • epilepsja,
  • opóźniony lub w ogóle niewystępujący rozwój motoryczny względem innych dzieci,
  • zaburzenia snu związane z bólem, który jest następstwem występujących przykurczy mięśniowych,
  • w dalszych etapach rozwoju jako zaburzenia współistniejące, niezwiązane z aparatem ruchu wskazuje się często na problemy z koncentracją, komunikacją, uczeniem się.

Z wiekiem objawy są bardziej widoczne i łatwiej o diagnozę, jednakże, tak jak w przypadku innych chorób, wczesna diagnostyka stanowi podstawę do podjęcia wcześniejszego leczenia, rehabilitacji oraz edukacji rodziców, jak należy postępować z dzieckiem chorym oraz jakie są konsekwencje MPD.

Diagnostyka

Podstawą jest właściwie zebrany wywiad oraz przeanalizowanie czy występował w trakcie ciąży lub po ciąży któryś z czynników ryzyka wymieniony powyżej. Jednym z ważniejszych aspektów diagnostycznych na początku życia dziecka jest właściwa obserwacja dziecka, jego odruchów, reakcji oraz interakcji z rodzicami i diagnostą. Sprawdzane powinny być odruchy czuciowe i ruchowe, należy obserwować czy nie występują zaniki mięśniowe lub spastyka. Przy poważnych podejrzeniach należy wykonać badanie obrazowe mózgu (tomograf lub rezonans, jednak częściej wybierany jest tomograf) – najpóźniej w 2.–3. roku życia. Poza tym należy wykonać szereg badań wykluczających ewentualność występowania innych schorzeń, takie jak chromosomalne wykluczające zespół Downa, zespół uszkodzonego chromosomu X i dystrofię mięśniową Duchenne’a, badania metaboliczne, badania wykluczające problemy hormonalne, obszerne badania krwi pod kątem glukozy i insuliny, prób wątrobowych, poziomu homocysteiny, poziomu witaminy B, należy wykonać również EEG, EMG oraz biopsję nerwu i/lub mięśnia.

Postać spastyczna

Obejmuje około 70% wszystkich przypadków. Przyczyną jest uszkodzenie ośrodkowego neuronu ruchowego w mózgu oraz drogi korowo-rdzeniowej lub kory ruchowej, efektem jest niewłaściwa praca płytki nerwowo-mięśniowej uwidaczniającej się jako wzmożone napięcie mięśniowe i przykurcze w kończynach. U tej grupy pacjentów utrudnione jest wchłanianie kwasu GABA, co jeszcze bardziej nasila występowanie przykurczy w obrębie uszkodzonych nerwów.
W postaci tej często dochodzi do entezopatii (zapalenie przyczepu ścięgnistego do kości), zapaleń stawów oraz mięśni, co prowadzi do deformacji stawów, stanów zapalnych, przeciążeniowych, a w efekcie do zmian zwyrodnieniowych. Jeśli spastyczność jest bardzo mocna, czasem podejmowane są kroki leczenia toksyną botulinową, baklofenem, czasem korzysta się z pomocy chirurgicznej podcinając przyczepy ścięgniste, niekiedy korzysta się również z selektywnej rizotomii korzeni grzbietowych. Są to jednak decyzje ostateczne, ponieważ w postaci tej bardzo dobrze sprawdza się szeroko pojęta fizjoterapia, terapia zajęciowa, hydroterapia, refleksoterapia, akupunktura itd.

Postać móżdżkowa (ataksja)

Przyczyną jest uszkodzenie móżdżku – głównego koordynatora ruchu, stabilizacji i poczucia równowagi. Dotyka około 5–10% wszystkich przypadków MPD. Należy wspomnieć, że również w tej postaci wystąpić mogą inne problemy współtowarzyszące, wymienione wcześniej, takie jak padaczka, problemy z narządami zmysłów, problemy z koncentracją i inne.

Postać pozapiramidowa (atetoza)

Inaczej nazywana atetotyczną, dyskinetyczną. Uszkodzenie powstaje w układzie pozapiramidowym mózgu i/lub układzie piramidowym i jądrach podstawnych. Do takiej sytuacji może się przyczynić wysoki poziom bilirubiny lub inne schorzenia wątroby. Występuje tu zmienne napięcie mięśniowe kończyn, ruchy mimowolne i brak nad taką sytuacją kontroli ze strony pacjenta. Trudno utrzymać równowagę oraz w terapii walczy się o możliwość pionizacji zarówno w siadzie, jak i w staniu. Ze względu na brak kontroli nad motoryką małą istotna jest terapia zajęciowa oraz duża tolerancja i cierpliwość wobec chorego.

Postać mieszana

Jak sama nazwa wskazuje jest to postać, w której wszystkie powyższe symptomy współistnieją z różnym nasileniem. Jest najtrudniejsza do leczenia oraz trudna do oceny możliwości i oszacowania rozwoju stanu pacjenta.

Inne postacie

Wskazać należy również na:

  • hemiplegię – porażenie połowiczne – dotyczy jednej strony ciała, występuje tu spastyczne (zgięciowe) ustawienie ręki i nogi,
  • diplegia – porażenie obustronne – najczęściej obejmuje kończyny dolne, mimo że problem nie dotyka kończyn górnych w tak nasilonym stopniu, jednak motoryka mała nadal wymagać może nakładu pracy, aby pacjent mógł funkcjonować,
  • quadriplegia – porażenie czterokończynowe – zaburzenia dotykają całego ciała. Dzieci z tą odmianą porażenia nie poruszają się same, raczej nie uczestniczą w większości czynności dnia codziennego samodzielnie, są całkowicie uzależnione od opiekunów.

Leczenie

Podkreślić należy, że pewne zmiany w obrębie układu nerwowego są nieodwracalne i nieetycznym jest robienie rodzicom i dziecku nadziei na trwałe wyleczenie z MPD. Wszelkie metody stosowane są w celu przeciwdziałania skutkom ubocznym występujących zaburzeń, poprawiają codzienne funkcjonowanie oraz niejednokrotnie zatrzymują pewne zmiany na określonym poziomie i nie pozwalają postępować skutkom ubocznym dalej.
Za podstawę planowania terapii uważam obecność neurologa. To wraz z nim należy dobierać metody terapeutyczne oraz zawsze należy chociaż skonsultować dziecko przed podjęciem jakichkolwiek nowych metod – również alternatywnych. W zależności od występujących problemów dzieckiem powinien opiekować się kompleksowy sztab specjalistów obejmujący pediatrę, laryngologa, logopedę, niekiedy kardiologa, genetyka, często gastroenterologa i diabetologa, psychologa oraz stomatologa. Dopiero gdy dziecko, w zależności od potrzeb, zostanie w pełni zdiagnozowane oraz skonsultowane, można dobrać odpowiednią dietę z dietetykiem klinicznym, który powinien znać procedury usuwania metali ciężkich z organizmu. Wraz z dietetykiem powinien współpracować dobry zielarz i homeopata. Podstawą terapii jest jednak rehabilitacja ruchowa oraz szeroko pojęta fizjoterapia. Do najczęściej stosowanych metod pracy z pacjentem z MPD zalicza się: Metodę Vojty, Bobath, PNF, metoda Peto, ruch rozwijający Weroniki Sherborne, Integracja Sensoryczna, Biofeedback, masaż leczniczy, terapia manualna, elektrostymulacja ciała, elektrostymulacja głowy, hydroterapia, hipoterapia, dogoterapia, hortiterapia, terapia zajęciowa, refleksologia i oczywiście opisywana w tym artykule akupunktura.
W zasadzie należy uznać, że każdy moment życia i funkcjonowania pacjentów z MPD powinien być traktowany jako terapia i jakakolwiek forma odpowiedniej stymulacji, np. dobór odpowiednich kolorów, struktur, muzyki, zapachów – wszystko, co mogłoby w jakikolwiek sposób wpłynąć na wyciszenie lub stymulację odpowiednich rejonów mózgu.
 

Zdj. 1. Owijanie kończyn na czas około 45 minut do 1 h


Aktualnie stosuje się również inne metody, takie jak podawanie komórek macierzystych. Coraz głośniej mówi się o rozbudowanych ośrodkach, np. w Tajlandii, gdzie organizowane są turnusy lecznicze obejmujące: przeszczep komórek macierzystych, podanie czynnika wzrostu nerwów, przeszczep mikrobioty jelitowej, przezczaszkową stymulację magnetyczną, stymulację zewnątrzoponową, hiperbaryczną terapię tlenową oraz szereg innych metod, takich jak mocno rozbudowana fizjoterapia, hydroterapia oraz akupunktura, która wykonywana jest codziennie.
Największymi efektami z zakresu Medycyny Chińskiej cieszy się akupunktura czaszki. Uważam, że jest to wspaniała metoda, która umożliwia bezbolesną aplikację igieł, pozostawienie ich na dłuższy czas i w tym czasie pacjenci mogą wykonywać zadane przez terapeutów ćwiczenia. Z doświadczenia zaobserwowałam, że po nakłuciu np. linii stymulującej aparat mowy, logopedzi zgłaszają nieczęsto spotykane efekty przyspieszenia terapii dosłownie z dnia na dzień. Nakłuwałam m.in. 4-letniego chłopca, który bezpośrednio po elektroakupunkturze czaszki, która trwała 45 minut. wypowiedział wyraźnie swoje pierwsze słowo, efekt utrzymał się i zaobserwowano wyraźną progresję w motoryce języka, przełykania oraz większą kontrolę nad całą twarzą.
Obecnie, nie jestem w stanie wskazać żadnych protokołów postępowania ze wskazanymi punktami akupunkturowymi, ponieważ tak jak wcześniej opisałam jest to złożony system zespołów powodujący u każdego inne objawy i problemy. Należy również podążać za objawami pacjenta – zdarzyło mi się zwiększyć spastykę po wykonaniu akupunktury klasycznej, efekt utrzymywał się tylko 3–7 dni, jednak skłaniało mnie to zawsze do stosowania przede wszystkim akupunktury czaszki, która nie wywołuje takich skutków ubocznych. Warto jednak próbować i nie zniechęcać się, poszukiwać nowych rozwiązań. Do akupunktury czaszki warto dołączyć terapię w obrębie ciała pinami – mosiężnymi gwoździam...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań czasopisma "Naturoterapia w praktyce" w roku + wydania specjalne
  • Nielimitowany dostęp do całego archiwum czasopisma
  • Dodatkowe artykuły i filmy
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy