Dołącz do czytelników
Brak wyników

Fitoterapia

25 października 2021

NR 27 (Październik 2021)

Zioła obniżające cholesterol

0 71

Wiek XXI – nadmiar żywności, a jednocześnie rośnie liczba ludzi niedożywionych. Pragnę zaznaczyć, że mówimy tu o naszej populacji, a nie o krajach biednych Afryki czy Azji. Coraz więcej dorosłych, a nawet nastolatków czy dzieci ma problemy z podwyższonym cholesterolem i poziomem glukozy w surowicy krwi. Spożywamy żywność wysokoprzetworzoną, bogatą w nasycone kwasy tłuszczowe (np. izomery trans, czyli tłuszcze „utwardzane”), w cukry proste fruktozę czy glukozę.

Współczesny człowiek spożywa znacznie więcej kalorii niż zużywa, co prowadzi do dodatniego bilansu energetycznego, a w konsekwencji odkładania tkanki tłuszczowej. Większość naszego dnia spędzamy siedząc przed ekranami naszych komputerów, telewizorów zapominając, że aktywność fizyczna dostosowana do naszych możliwości, obok prawidłowej diety jest w stanie zapewnić nam zdrowie. 

R e k l a m a


Lipidy osocza są to tłuszcze stanowiące niejednorodną chemicznie grupę związków obejmującą: tłuszcze proste, tłuszczowce, np. fosfolipidy, niektóre biologicznie ważne związki rozpuszczalne w tłuszczach, np. cholesterol. 
Cholesterol jest niezbędnym substratem do syntezy hormonów steroidowych (hormonów kory nadnerczy i hormonów płciowych) i kwasów żółciowych. Dihydrocholesterol – pochodna cholesterolu występująca w tranie, jest prowitaminą witaminy D. 
Głównym ilościowo składnikiem grupy lipidów osocza są: trójglicerydy, cholesterol oraz fosfolipidy. W środowisku wodnym, jakim jest krew i płyn tkankowy, substancje te mogą istnieć w stanie rozpuszczonym i funkcjonować dzięki dość luźnym połączeniom ze specyficznymi białkami pełniącymi rolę nośników. Połączenia lipidów z białkami nazwano lipoproteinami. W skład cząsteczki lipoproteinowej wchodzi na ogół dużo lipidów i mało białka. Rodzaj białka związanego z lipidami decyduje o ich losach, np. o wiązaniu się z receptorami na powierzchni komórki i wnikaniu do jej wnętrza, wiązaniu z enzymami itp.
Ze względu na skład, budowę wyróżniono m.in. następujące rodzaje lipoprotein:

  • chylomikrony – stosunkowo duże drobiny, złożone głównie z obojętnych triglicerydów,
  • lipoproteiny o bardzo niskiej gęstości (oznaczone symbolem VLDL), obładowane cholesterolem,
  • lipoproteiny niskiej gęstości (oznaczone symbolem LDL), z największą zawartością cholesterolu i najbardziej miażdżycorodne, zwłaszcza gdy ulegną oksydacji przez wolne rodniki tlenowe i nabiorą właściwości toksycznych,
  • lipoproteiny wysokiej gęstości (oznaczone symbolem HDL), mające znaczenie ochronne.

Źródłem lipoprotein jest pokarm oraz czynności syntetyczne wątroby. Ulegają one dynamicznym przemianom, wędrując dzięki krążeniu z jelita do wątroby, a dalej do tkanek, gdzie są rozkładane lub osadzane. Z tkanek ponownie wracają do wątroby w celu eliminacji, np. część cholesterolu wydalana jest z wątroby do dwunastnicy w postaci kwasów żółciowych. Lipoproteiny LDL i VLDL obładowane cholesterolem po dotarciu do tkanek ulegają utlenieniu i deponują lipidy w komórkach lub poza nimi, przyczyniając się do rozwoju miażdżycy. Odprowadzanie lipidów z tkanek (funkcja lipoprotein HDL) oraz ich eliminacja z krwiobiegu to procesy ochronne – przeciwmiażdżycowe1
W poniższym artykule zostanie poruszony temat ziół, które pomogą nam obniżyć poziom cholesterolu, a które łatwo włączyć do codziennej diety.
 

R e k l a m a


Karczoch zwyczajny (Cynara scolymus)

Wartościowe warzywo pochodzące z Basenu Morza Śródziemnego. O karczochach pisał już Teofrast z Eresos (322–287 p.n.e.), grecki uczony, uczeń i przyjaciel Arystotelesa. W starożytności karczochy były stosowane przede wszystkim jako naturalny, łatwo dostępny lek na problemy trawienne oraz środek regulujący pracę wątroby i nerek.
Właściwości lecznicze surowca zostały potwierdzone stosunkowo niedawno, mimo iż karczoch od wieków stosowany jest w leczeniu schorzeń wątroby oraz w zaburzeniach czynności wydzielniczej żołądka. Kliniczne i przedkliniczne badania potwierdziły terapeutyczne właściwości rośliny, szczególnie w zakresie działania żółciopędnego (cholagogum) i żółciotwórczego (cholereticum), zaburzeń trawienia, w hipercholesterolemii oraz w zespole drażliwego jelita4–9.
 


Do aktywnych związków karczocha należą3:

  • kwasy kawoilochinowe: kwas chlorogenowy (5-O-kawoilochinowy), kwas 1,5-O-dwukawoilochinowy (genuina = genuin), kwas 1,3-dwukawoilochinowy, czyli cynaryna (cynarin), kwas (–)-chinowy, kwas 1-O-kawoilochinowy, kwas kryptochlorogenowy, kwas neochlorogenowy (=3-O-kawoilochinowy), kwas 3,5-O dikawoilochinowy;
  • seskwiterpeny: głównie cynaropikryna, dehydrocynaropikryna, agueryna B, grosheimina;
  • glikozydy seskwiterpenowe, głównie cynaraskolozydy A–C;
  • flawonoidy – przede wszystkim luteolin-7-O-rutinozyd (rutynozyd luteoliny), skolimozyd (scolymosid), luteolin-7-glukozyd (glukozyd luteoliny), cynarozyd (cynarosid), luteolin-7-O-rutinosyl-4’-O-glucosid (cynarotriozyd).

Gebhardt4, 19 wykazał, że ekstrakty z karczocha hamują biosyntezę cholesterolu wątrobowego u szczurów. Zauważył przy tym, że najwyższą aktywność hamującą wykazuje luteolina i cynarozyd, a nie cynaryna i inne pochodne kwasu chlorogenowego, dotąd uważane za podstawowe substancje działające tego surowca. Luteolina blokuje ponadto stymulowanie biosyntezy cholesterolu przez insulinę, co według autora wskazuje na pośredni charakter mechanizmu działania hamującego.
Ten sam autor wykazał, że wyciągi wodne z liści karczocha mają właściwości antyoksydacyjne i hepatoochronne. Badania prowadził na hodowlach hepatocytów szczurzych. Stwierdził, że efektywne stężenia wyciągów (poniżej 0,001 mg/ml) były znacznie niższe od stężeń wyciągów wykazujących aktywność cytotoksyczną (powyżej 1 mg/ml). Chociaż zawartość kwasu chlorogenowego w wyciągach z liści karczocha (0,5–1,5%) jest ok. 4-krotnie wyższa od zawartości flawonoidów (luteoliny i cynarozydu) to zdaniem autora właśnie te związki są odpowiedzialne za obserwowane działanie antyoksydacyjne. 
W podsumowaniu autor stwierdza, że wyciągi z liści karczocha redukują biosyntezę cholesterolu wątrobowego pośrednio, w sposób korzystny fizjologicznie. Przeprowadzone badania potwierdzają zaobserwowane ostatnio u ludzi działanie hipolipidemiczne badanych wyciągów10.

Ostropest plamisty (Silybum marianum)

Lecznicze działanie ostropestu znane było w starożytności i średniowieczu. O ostropeście pisał wspominany już przy okazji karczocha Teofrast. Lecznicze działanie ostropestu znał Dioskurides, który nadał łacińską nazwę tej roślinie. Nazwa gatunkowa marianum pochodzi od Matki Boskiej. Według legendy, gdy w szopie betlejemskiej karmiła dzieciątko, krople mleka upadły na liście ostropestu i spowodowały powstanie na nich białych plam. O ostropeście pisała żyjąca w XI w. Hildegarda z Binden. W późniejszych wiekach działanie na wątrobę opisywał wybitny angielski zielarz John Gerard (1545–1611). 
Substancję czynną surowca stanowi zespół czterech izomerycznych flawonolignanów (sylibina, izosylibina, sylidianina i sylikrystyna) o sumarycznym wzorze C25H22O10, określany ogólną nazwą sylimaryny (lub zespołu sylimaryny). Związki te są pochodnymi flawonu taksyfoliny połączonej z alkoholem koniferylowym i zostały przedstawione na rycinach 5–10. Głównym (60–70%) i najsilniej działającym składnikiem tego kompleksu jest sylibina, złożona z dwóch diastereoizomerów A i B2, 11.
W surowcu oprócz omówionego zespołu sylimaryn zawarte są również cenne fitosterole (kampesterol, beta-sitosterol, lanosterol, stigmasterol), witamina F, E, flawony (apigenina, luteolina, chrysoeriol, eriodykcjol), flawonole (kemferol, kwercetyna), flawanony (toksyfolina), glikozydy fenolowe8.
Sylimaryna stabilizuje strukturę błon komórkowych, działa żółciotwórczo, żółciopędnie, detoksykująco, przeciwzapalnie, hepatoprotekcyjnie, lipotropowo, rozkurczowo, w większych dawkach rozwalniająco, rzadziej przeczyszczająco. Reguluje pasaż treści pokarmowej, wypróżnienia. Chroni komórki wątrobowe przed 
szkodliwym wpływem chloroformu, eteru, czterochlorku węgla, mikotoksyn (w tym również toksyn z muchomora sromotnikowego), acenolu (paracetamolu, acetaminofenu), piramidonu, antypiryny, etanolu. Wymiata wolne rodniki. Hamuje lipoksygenazę, spowalnia tworzenie prostaglandyn i leukotrienów prozapalnych. Sylimaryny redukuje preoksydację lipidów. Wzmaga polimerazę I RNA, pobudza translację w komórkach wątroby. Redukuje kumulację kolagenu, zapobiegając marskości i zwłóknieniu wątroby, nerek i serca. Sylimaryna redukuje ekspresję profibrogennej cytokiny TGF-beta8.
Obniża stężenie cholesterolu we krwi, hamuje wytrącanie się blaszek miażdżycowych. Dlatego sylimaryna jest zalecana w leczeniu naturalnym hipercholesterolemii. Zapobiega również wytrącaniu się złogów i kamieni żółciowych8
Skottova i Krecman13 przeprowadzili przegląd opisanych badań eksperymentalnych sylimaryny w aspekcie wykazania, że działanie hepatoochronne tej substancji może być związane z korzystnym wpływem na metabolizm lipidów wątroby, zwłaszcza regulacją lipoprotein w osoczu krwi. Autorzy zwracają uwagę, że ważnym czynnikiem aktywności hepatoochronnej sylimaryny i jej składników jest ich właściwość stabilizowania błon komórkowych jako rezultat działania antyoksydacyjnego, chroniącego błony komórkowe przed peroksydacją lipidów i w konsekwencji zniszczeniem przez wolne rodniki. Sylimaryna może wywierać wpływ na jakościowy i ilościowy skład lipidów, biorąc tym samym udział w regulowaniu metabolizmu lipidów wątroby. Na podstawie załączonego przeglądu autorzy zalecają dalsze badania w celu bliższego wykorzystania tych flawonolignanów w hipercholesterolemii.
 


Preparat ostropestu plamistego (Silybum marianum) i berberysu  indyjskiego (Berberys aristata)

Ciekawe badania preparatu złożonego z ekstraktów z dwóch ziół – omawianego ostropestu plamistego i berberysu indyjskiego (Berberys aristata) przeprowadził zespół Derosa, Romane, D’Angelo i Maffioli. 
Pierwsze badanie, do którego dotarłam, zostało opisane w „Journal of Biological Regulators and Homeostatic Agents” (1/2013), Do randomizowanego badania z podwójną ślepą próbą kontrolowaną placebo włączono 105 pacjentów rasy białej, z euglikemią, z nadwagą, dyslipidemią, obu płci. Oceniano kilkukrotnie w czasie trwania badania następujące parametry: masę ciała i BMI, glikemię na czczo, profil lipidowy, insulinooporność, białko wiążące retinol 4 (RBP-4), poziom adiponektyny (ADN) i rezystyny.
Preparat według raportu końcowego wydaje się bezpieczny i skuteczny w poprawie profilu lipidowego, ale także w poprawie insulinooporności i poziomu adipocytokin.
Ten sam preparat oceniano w późniejszym badaniu u pacjentów z zaburzeniami przemiany lipidowej (hiperlipidemia), którzy nie tolerowali wysokich dawek statyn (14, 15).
Badaniami klinicznymi objęto 163 pacjentów. Losowo podzielono ich na dwie grupy, przy czym grupa kontrolna otrzymywała placebo (82 osoby), a badana preparat złożony z ekstraktów uzyskanych z berberysu indyjskiego i ostropestu plamistego (81 osób). Preparat podawany pacjentom zawierał w 1 tabletce 588 mg wodno-etanolowego ekstraktu z kory Berberis aristata DC. oraz 105 mg wodno-etanolowego ekstraktu z owoców Silybum marianum L. Gaerth. Był on wytwarzany przez firmę PharmExtracta we Włoszech pod nazwą Berberol. Pacjenci zakwalifikowani do badań klinicznych uprzednio leczeni byli różnymi statynami, jednak ze względu na złą tolerancję tych leków poddano ich terapii wymienionym preparatem. Przez miesiąc zaprzestano podawania im statyn, a przez następny stosowano u nich tylko połowę pierwotnej dawki tych leków. Następnie grupa kontrolna nie otrzymywała żadnych dodatkowych leków, a grupie badanej podawano po 2 tabletki preparatu Berberol dziennie, jedną w czasie obiadu i drugą w porze kolacji. Terapię prowadzono przez 6 miesięcy.
Wyniki przeprowadzonych badań wykazały, że w surowicy krwi pacjentów z grupy badanej, w porównaniu z surowicą krwi pacjentów z grupy kontrolnej, nastąpiło obniżenie stężenia cholesterolu całkowitego średnio o 40,0%, frakcji lipoproteinowej cholesterolu o niskiej gęstości (LDL) o 28,3% oraz triglicerydów o 39,4%. Jednocześnie obserwowano wzrost frakcji lipoproteinowej cholesterolu (HDL) o 17,2%. Na tej podstawie można przyjąć, że preparat zawierający ekstrakty w...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań czasopisma "Naturoterapia w praktyce" w roku + wydania specjalne
  • Nielimitowany dostęp do całego archiwum czasopisma
  • Dodatkowe artykuły i filmy
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy