Dołącz do czytelników
Brak wyników

Fitoterapia

11 kwietnia 2019

NR 12 (Kwiecień 2019)

Zioła wspierające laktację u kobiet

0 176

O sukcesie laktacji decyduje wiele czynników – zdrowie kobiety i dziecka, kondycja piersi, właściwa technika przystawiania, emocje mamy, a nawet dieta. W przypadku pojawiających się problemów w tym okresie warto zasięgnąć opinii doświadczonego doradcy laktacyjnego. Również fitoterapia w temacie pobudzania laktacji ma sporo do zaoferowania.

Mleko jest produkowane w pęcherzykach mlecznych zlokalizowanych w gruczołach piersiowych kobiet. Struktury te zbudowane są ze specjalistycznych komórek zwanych laktocytami, które mają zdolność czerpania wielu związków prosto z krwi matki. Budowa sieci pęcherzyków mlecznych przypomina kiście winogron, a na każdej brodawce sutkowej zlokalizowanych jest kilka przewodów wyprowadzających pokarm. 

Już od początku ciąży w obrębie piersi zachodzi wiele przemian anatomiczno-fizjologicznych. Na skutek działania estrogenów i progesteronu tkanka gruczołowa powiększa się, piersi zwiększają swoją objętość, a brodawki sutkowe ciemnieją. Mniej więcej od 4. miesiąca ciąży nasila się aktywność wydzielnicza piersi, a na powierzchni brodawek sutkowych pojawia się siara (colostrum). Proces wytwarzania mleka w obrębie gruczołów piersiowych jest sterowany hormonalnie za pomocą odruchów. Początkowy, zwany prolaktynowym, uruchamiany jest pod wpływem pierwszego kontaktu noworodka z brodawką sutkową matki. W tym czasie z przedniego płata przysadki wydzielana jest prolaktyna, która pobudza pęcherzyki mleczne do syntezy pokarmu. Drugi z odruchów – oksytocynowy – zależny jest od oksytocyny, czyli hormonu wydzielanego z tylnego płata przysadki mózgowej pod wpływem ssania, dotyku, ale również płaczu dziecka. Odruch oksytocynowy umożliwia stopniowe i jednostajne wypływanie mleka z piersi, dzięki skurczowi mięśni gładkich obejmujących pęcherzyki i przewody wyprowadzające. Bodźce stresowe, silne emocje oraz ból mogą skutecznie upośledzić ten złożony, neurohormonalny proces. Gdy laktacja jest już ustabilizowana, główną rolę w procesie wytwarzania mleka zaczyna grać trzeci odruch – mechanizm autokrynny, który związany jest z regularnym opróżnianiem piersi przez karmione niemowlę. Poziom mleka w piersi jest sterowany przez tzw. czynnik hamujący laktację (FIL), który hamuje proces wytwarzania pokarmu w sytuacji dłuższego zalegania pokarmu. 
Wiele matek boryka się z problemami z laktacją w początkowym okresie karmienia. Brak wiedzy oraz wsparcia ze strony personelu medycznego i otoczenia często sprawia, że staje się to powodem odstawienia od piersi. Tymczasem w wielu przypadkach skorzystanie z porady doradcy laktacyjnego czy pediatry może przywrócić i ustabilizować fizjologiczne odruchy. Zdrowe odżywianie, odpowiednia ilość wypijanego płynu ma również ogromne znaczenie w procesie produkcji pokarmu, ale tylko prawidłowa stymulacja piersi poprzez dobrze ssące dziecko zwiększa i utrzymuje laktację na prawidłowym poziomie. 

W przypadku okresowych problemów z laktacją można przyjrzeć się również niektórym surowcom ziołowym, które mają udowodnioną aktywność mlekopędną. Do najbardziej znanych należy kozieradka pospolita (Trigonella foenum-graecum), rutwica lekarska (Galega officinalis), kminek zwyczajny (Carum carvi), biedrzeniec anyż (Pimpinella anisum) oraz koper włoski (Foeniculum vulgare). W doborze odpowiedniego dla siebie surowca warto jednak wziąć pod uwagę również inne jego wskazania, gdyż równie istotne jest poznanie ewentualnych przeciwwskazań do stosowania. Część mlekopędnych ziół jest na przykład przeciwwskazana w ciąży, co wyklucza ich stosowanie u kobiet spodziewających się dziecka, wciąż karmiących starsze potomstwo.

Składnikiem większości surowców pobudzających laktację jest anetol. Pod względem chemicznym jest fenolem. Oprócz właściwości mleko- i wiatropędnych anetol wykazuje aktywność przeciwbólową, sekretolityczną, antybakteryjną i przeciwgrzybiczą. Pobudza nabłonek migawkowy i rozszerza oskrzela. W medycynie ludowej wykorzystywany był również do odganiania roztoczy i owadów.

Biedrzeniec anyż 
Pimpinella anisum L.

To popularna przyprawa stosowana w sztuce kulinarnej. Roślina naturalnie występowała we wschodniej części regionu Morza Śródziemnego, a obecnie można ją spotkać tylko w uprawach. Oprócz doskonałych walorów smakowych wykazuje konkretne właściwości farmakologiczne. W medycynie ludowej była stosowana w przypadku niedostatecznego wydzielania mleka. Surowcem wzmacniającym laktację i jednocześnie nadającym mleku właściwości wiatropędnych był owoc anyżu (Anisi fructus). Zawarty w nim olejek, jak większość surowców mlekopędnych, obfituje w różne stereoizomery anetolu i jego pochodnych. Co ciekawe, anyżek wykazuje również działanie przeciwbólowe, które pośrednio może również ułatwiać karmienie w sytuacji bolesnych brodawek.

Owoc kminku 
Carvi Fructus

Podobne właściwości ma popularny w polskiej kuchni owoc kminku (Carvi Fructus), który jest składnikiem gotowych mieszanek wspomagających laktację. Lotne związki olejku mają zdolność przenikania do mleka matki i mają wpływ na motorykę karmionego mlekiem niemowlęcia. 

Kozieradka pospolita
Trigonella foenum-graecum

Jest jednoroczną rośliną, która naturalnie występuje w Indiach i Pakistanie. Surowcem leczniczym jest nasiono kozieradki (Foenugraeci semen). Kleik lub napar z nasion kozieradki stosowany wewnętrznie może być stosowany jako środek mlekopędny. Mechanizm działania kozieradki nie został do końca poznany, najprawdopodobniej pobudza ona gruczoły potowe, których mechanizm wydzielania (apokrynowy) jest zbliżony do gruczołów piersiowych, dzięki czemu oba typy gruczołów mogą być podatne na działanie kozieradki. Spożywanie surowca przez mamę karmiącą niesie niskie ryzyko dla karmionego dziecka. Niekiedy po koz...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań czasopisma "Naturoterapia w praktyce" w roku + wydania specjalne
  • Nielimitowany dostęp do całego archiwum czasopisma
  • Dodatkowe artykuły i filmy
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy