Dołącz do czytelników
Brak wyników

Fitoterapia

19 października 2020

NR 21 (Październik 2020)

Znaczenie olejku z drzewa herbacianego w fitoterapii

65

Obecnie pacjenci coraz bardziej świadomie podchodzą do naturalnych metod leczenia. Do łask wracają zioła oraz substancje aktywne zawarte w różnych gatunkach roślin. Niebagatelne znaczenie w fitoterapii ma olejek z drzewa herbacianego. Znany jest już od kilkudziesięciu lat, ale do dziś z powodzeniem się go stosuje oraz odkrywa na nowo.

Olejek herbaciany to surowiec pozyskiwany głównie z liści melaleuki skrętolistnej (Melaleuca alternifolia), rośliny należącej do rodziny mirtowatych, która może się poszczycić bogatym źródłem cennych olejków eterycznych. Jego nazwa pochodzi od wyglądu naparu z liści, który bardzo przypomina herbatę. Niestety, polski klimat nie sprzyja drzewu herbacianemu i występuje ono głównie endemicznie w Australii. Jest to niewielkie drzewo, które posiada białe kwiatostany, zakwitające na wiosnę, oraz niepozorne owoce, wielkości ok. 3 mm. Najistotniejszym elementem rośliny, z punktu widzenia fitoterapii, są liście – małe, gładkie i ostro zakończone. To właśnie one są niezbędne do uzyskania olejku herbacianego (Melaleucae aetheroleum, Tea Tree Oil, Melaleuca Alternifolia Oil). Proces destylacji z parą wodną pozwala na uzyskanie czystego surowca, który do tej pory jest obiektem badań naukowców. Co ciekawe, jego odkrywcą jest James Cook. W tamtych czasach rodzimi mieszkańcy wybrzeży Australii traktowali olejek herbaciany jako remedium na praktycznie większość problemów zdrowotnych.  
Olejki eteryczne, w tym olejek herbaciany, są pozyskiwane z różnych części roślin w silnie skoncentrowanej formie, co warunkuje ich bogaty skład i różnorodne działania prozdrowotne. Do tej pory badaczom udało się oznaczyć około 60 substancji czynnych, które są odpowiedzialne za dużą skuteczność surowca. W olejku herbacianym znajdziemy głównie pochodne terpenowe, np. cyneol lub terpinolen. Z kolei monoterpeny są odpowiedzialne za charakterystyczny ostry i ziołowy zapach, który nie każdemu może przypaść do gustu. W czystej postaci olejek ma formę płynną oraz lekko żółtawy kolor.
Warto w tym momencie wspomnieć o wysokim progu alergenności wszystkich olejków eterycznych, ze względu na ich różnorodne i specyficzne składy. Za każdym razem, gdy chcemy użyć ziołowego kosmetyku lub skorzystać z aromaterapii, powinniśmy zrobić próbę uczuleniową lub skonsultować to ze swoim lekarzem lub farmaceutą. Próbę uczuleniową wykonujemy nakładając na kwadrans kosmetyk na skórę przedramienia i czekamy, czy nie pojawi się reakcja histaminowa – zaczerwienienie, świąd itp. Szczególnie osoby uczulone na zupełnie inne alergeny powinny o tym pamiętać, ponieważ ryzyko wystąpienia objawów z powodu olejków eterycznych jest u nich bardzo wysokie.

POLECAMY

Działanie prozdrowotne olejku z drzewa herbacianego oraz  jego wykorzystanie

Aromaterapia
Już w starożytności zaczęto doceniać prozdrowotne właściwości olejków eterycznych. Wykorzystywano je wtedy głównie do aromaterapii. Zauważono, że odpowiedni zapach, który wdycha człowiek, może oddziaływać pozytywnie na jego samopoczucie, zarówno fizyczne, jak i psychiczne. Takie wykorzystanie olejków jest praktykowane oczywiście do dzisiaj, jest to jednak bardziej unowocześnione ze względu na obecność dyfuzorów zapachu itp. Obecnie wiemy również więcej na temat samej aromaterapii, zważywszy chociażby na to, że nie każdy surowiec do aromaterapii jest odpowiedni np. dla kobiet w ciąży. 
Olejek z drzewa herbacianego także jest składnikiem służącym do aromaterapii, z kolei na rynku kosmetycznym bardzo często występuje również jako samodzielny preparat lub półprodukt do wykonania konkretnego kosmetyku pielęgnacyjnego. Skąd zatem wynika jego różnorodne zastosowanie oraz powszechność?
Najbardziej popularna cecha olejku herbacianego to jego działanie antyseptyczne. Zawarte w nim w ogromnej ilości monoterpeny łączą się bezpośrednio z błonami komórkowymi organizmu, co wywołuje pożądany efekt. W tym wypadku obserwujemy działanie antybakteryjne, antywirusowe oraz przeciwgrzybicze. Wykazuje on także właściwości odkażające, owadobójcze, przeciwzapalne, rozkurczowe i przeciwbólowe. 
Adekwatnie do właściwości leczniczych olejek z drzewa herbacianego znalazł zastosowanie zarówno w przemyśle farmakologicznym, jak i kosmetycznym. Wspomniana wcześniej aromaterapia z jego wykorzystaniem będzie doskonałą i naturalną alternatywą dla syntetycznych odświeżaczy powietrza. Olejek może być wykorzystany w kominkach zapachowych, dyfuzorach oraz nawilżaczach powietrza. Co więcej, przez swoje działanie odkażające zniweluje ewentualne zarazki unoszące się w powietrzu. Fakt ten jest z powodzeniem wykorzystywany szczególnie dzisiaj w czasie pandemii koronawirusa na świecie, gdzie dbanie o sterylność powietrza pomieszczeń jest szczególnie istotne. Ponadto zapach olejku, choć jest specyficzny, działa odprężająco, pomaga udrożnić górne drogi oddechowe, zmniejszyć kaszel oraz działa rozkurczowo. Aromaterapia, oprócz wcześniej opisanego ryzyka reakcji alergicznej, jest bardzo skuteczna, pod warunkiem że stosujemy preparaty wysokiej jakości. Przed użyciem olejków eterycznych zawsze warto sprawdzić ich pochodzenie oraz skład. Produkt nie powinien zawierać zbędnych substancji zapachowych, barwników oraz w szczególności olejów mineralnych. Czystość składu zapewnia nam przede wszystkim bezpieczeństwo i skuteczność stosowania. Aromaterapia oraz inhalacja to jedyne wykorzystanie olejku, jeśli chodzi o działanie wewnętrzne. Trzeba pamiętać, że nie wolno spożywać olejku z drzewa herbacianego, dlatego należy trzymać takie preparaty zawsze poza zasięgiem dzieci. 

Remedium na trądzik
Jeśli chodzi o działanie zewnętrzne to mamy tutaj ogromny wachlarz możliwości, który cały czas – dzięki coraz dokładniejszym badaniom – się rozszerza. Na początek warto się pochylić nad działaniem przeciwtrądzikowym olejku herbacianego. Jest to obecnie bardzo powszechne schorzenie, dotykające nie tylko nastolatków, ale także i osób dorosłych. Wpływa na to tryb życia, dieta oraz predyspozycje genetyczne. 
Jak wiemy, w ogromnej większości przypadków trądzik wywołują głównie bakterie z grupy Propionibacterium acnes, które kolonizują się w miejscu ujścia gruczołów łojowych. U pacjentów cierpiących na trądzik bardzo często stwierdza się także obecność bakterii z rodzaju P. granulosum, P. avidum oraz drożdżopodobne grzyby Malassezia furfur. W połączeniu z nadmiernym wydzielaniem łoju oraz produkcją androgenów, np. testosteronu lub kortyzolu, mamy do czynienia z miejscowym stanem zapalnym, który manifestuje się wykwitami, grudkami oraz krostkami zapalnymi. 
Mimo obecności różnych bakterii i drożdżaków warto wiedzieć, że trądzik absolutnie nie jest chorobą zakaźną, ani nie jest skutkiem braku higieny. Są to bardzo szkodliwe mity, które często pokutują głównie wśród młodzieży. Przyczyn tej dolegliwości może być wiele, począwszy od predyspozycji genetycznych (bardzo często zdarza się, że trądzik możemy „odziedziczyć” np. po swoich rodzicach), skończywszy natomiast na nieodpowiednio dobranej pielęgnacji twarzy. Pogorszenie się stanu cery obserwuje się często także podczas stresującego trybu życia lub u kobiet przed pojawieniem się krwawienia miesiączkowego. Niezależnie od przebiegu oraz przyczyny należy skonsultować się z dermatologiem, który wykluczy choroby różnicujące oraz zaleci odpowiednie leczenie. Musimy sobie zdawać sprawę, że wieloczynnikowa etiologia i patogeneza warunkują długotrwałe leczenie, które może potrwać nawet kilka lat. Bardzo istotne, oprócz dobrze dobranej terapii, jest jej systematyczne przestrzeganie, cierpliwość, odpowiednia higiena życia oraz wsparcie emocjonalne lekarza.
Dermatolodzy mają do dyspozycji duży arsenał substancji czynnych i postaci leku, wśród których swoje miejsce ma też olejek z drzewa herbacianego. Bardzo często jest ordynowany jako substancja dodatkowa, która będzie działać wspomagająco lub jako samodzielny element kuracji, jeśli trądzik nie jest bardzo nasilony. Na rynku kosmetycznym możemy znaleźć olejek herbaciany w czystej postaci. Z kolei dla pacjentów, którzy nie przepadają za charakterystycznym ziołowym zapachem surowca lub olejową konsystencją, dostępne są np. toniki lub kremy o lekkiej konsystencji, które w składzie zawierają dodatek olejku z drzewa herbacianego. Należy mieć także na uwadze, że bezpośrednie zastosowanie czystej substancji na zmianę trądzikową może skutkować silnym zaczerwienieniem i pieczeniem. Nie jest to zalecany sposób aplikacji, ponieważ zazwyczaj cera trądzikowa jest uwrażliwiona i podrażniona ze względu na jednoczesne stosowanie innych substancji leczniczych, np. kwasów lub pochodnej witaminy A 
zarówno w formie miejscowej, jak i doustnej. 
Olejek z drzewa herbacianego uznawany jest za skuteczną substancję przeciwtrądzikową, ponieważ na jego działanie jest podatnych bardzo wiele rodzajów bakterii. Badania pokazują, że ponad 30 szczepów drobnoustrojów bakteryjnych może być zwalczone przez tę substancję. Tak szerokie spektrum działania przeciwbakteryjnego olejek z drzewa herbacianego zawdzięcza zawartości 4-terpineolu. Jest to doskonale poznana oraz przebadana pochodna terpenowa, która wykazuje silne właściwości antyseptyczne. Oprócz przyspieszenia procesu gojenia stanów zapalnych, olejek herbaciany bardzo skutecznie reguluje także nadmierną pracę gruczołów łojowych.  

„Maskne” – nowa jednostka chorobowa skóry
Jeśli chodzi o wykorzystanie olejku z drzewa herbacianego w kontekście prewencji przeciwtrądzikowej oraz wyleczenia go, to ciekawym zjawiskiem na miarę obecnych czasów jest pojęcie „maskne”. Powstało ono z połączenia dwóch angielskich słów – mask (z ang. maseczka) oraz acne (z ang. trądzik). W dobie światowej pandemii koronawirusa praktycznie każdy z nas przez większą lub mniejszą część dnia jest zmuszony do korzystania z maseczki. Niestety, w dłuższej perspektywie tworzy się pod nią wilgotny mikroklimat, który jest idealnym środowiskiem do namnażania się bakterii, które wywołują zmiany trądzikowe w okolicy twarzy. Gruczoły łojowe także pracują nie tak, jak powinny, ponieważ bariera, którą stwarza maseczka, powoduje ich nadmierną reaktywność. W tym wypadku również zda egzamin zastosowanie olejku herbacianego na zmiany skórne wywołane przez maskne. Warto zaznaczyć, że czysty olejek oraz kosmetyki z jego dodatkiem są w asortymencie niemal każdej apteki i drogerii. Obecnie, kiedy trudno jest skonsultować się ze specjalistą, który zdiagnozuje nasz problem dermatologiczny, warto mieć świadomość, że mamy dostępny naturalny, a przede wszystkim bardzo skuteczny surowiec na tego typu przypadłości. Jednak ponownie należy tutaj wspomnieć, że stosowanie olejku z drzewa herbacianego przez alergików powinno być ostrożnym działaniem, a najlepiej skonsultowanym ze specjalistą – dermatologiem bądź farmaceutą.

Nużeniec
Kolejnym nowym schorzeniem, którego wspomagającym leczeniem może być olejek herbaciany jest nużeniec. To bardzo niewielkich rozmiarów (0,3 mm) pasożyt, który bytuje głównie u osób starszych. Wyróżniamy dwa gatunki, które uprzykrzają życie pacjentom – Demodex folliculorum i Demodex brevis. Można się nimi zarazić podczas bezpośredniego kontaktu z osobą już zakażoną lub przez wspólne użytkowanie tych samych przedmiotów, np. niedokładnie zdezynfekowanych nożyczek fryzjerskich lub akcesoriów kosmetycznych. Pasożyty te głównie bytują w okolicach ujścia gruczołów łojowych oraz mieszków włosowych – rzęs, brwi oraz okolic twarzy lub stref intymnych. Żywią się ich wydzieliną i choć nie są tak inwazyjne, jak chociażby świerzbowiec, to jeśli nasz układ immunologiczny nie poradzi sobie z nowym „bywalcem”, możemy odczuwać pewne nieprzyjemne skutki jego bytowania. 
Choroba wywołana przez nużeńca to demodecidoza. Manifestuje się niezwykle niespecyficznymi objawami, które mogą być mylone z wieloma innymi jednostkami chorobowymi. Nużeniec w trakcie swojego bytowania na skórze zatyka ujścia gruczołów wydzielniczych, co wywołuje stan zapalny, który może manifestować się łzawieniem oczu, zapaleniem spojówek, drobnymi krostkami, wągrami lub zaskórnikami. Bywa też bardzo często mylony z trądzikiem różowatym, łojotokowym zapaleniem skóry lub objawami alergicznymi. Gdy przebieg choroby jest ostry możemy mieć do czynienia nawet z wypadaniem brwi, rzęs lub włosów na skórze głowy. 
Po odpowiednim zdiagnozowaniu podejmowane jest leczenie, które polega na zastosowaniu np. maści zawierających metronidazol. Kuracja jest długa i mozolna, należy podczas niej zadbać o dokładną dezynfekcję naszego otoczenia, a przede wszystkim przedmiotów osobistych, np. pościeli oraz ręczników. Ze względu na szybką kolonizację nużeńca na większe partie ciała, trzeba szybko zacząć terapię. Jednym z elementów leczenia jest olejek z drzewa herbacianego. Jego dodatek do kosmetyków, 
np. w szamponach lub mydłach, może w bardzo skuteczny sposób unicestwić pasożyta. Przy okazji też wyciszy gruczoły łojowe i nie dopuści do inwazji nużeńca z okolic oczu na części twarzy. Z reguły atakuje on skórę pacjentów starszych, z osłabioną odpornością, u których łatwo może dochodzić do bakteryjnych zakażeń. Mając na uwadze tego typu powikłania, stosujmy olejek herbaciany, bo dzięki jego silnemu działaniu antyseptycznemu możemy zapobiec wtórnym zmianom chorobowym. Przy wrażliwej cerze zastosowanie tych preparatów może wywołać miejscowe przekrwienie i zaczerwienienie naskórka, dlatego ważne jest jednoczesne stosowanie dobrej jakości produktów pielęgnacyjnych. które będą łagodzić zmienioną chorobowo skórę. 

Wspomaganie leczenia infekcji intymnych u kobiet
Niestety czasem zdarza się, że nużeniec może przedostać się do pachwin, np. za pomocą ręcznika. Wtedy, głównie kobiety, mogą mieć problemy skórne w tym rejonie. Jeśli chodzi o dolegliwości w miejscach intymnych wywołane przez różne rodzaje drobnoustrojów, nie tylko nużeńca, olejek z drzewa herbacianego także może okazać się zbawiennym elementem terapii. Działa równie skutecznie na zakażenie wywołane przez bakterie, jak i grzyby. Producenci wyrobów medycznych bardzo ochoczo wykorzystali ten fakt i olejek herbaciany bardzo często jest składnikiem różnego rodzaju globulek dopochwowych, które są 
przeznaczone do stosowania w trakcie infekcji intymnych dwojakiego pochodzenia. O ile w internecie można znaleźć tabelki, które różnicują objawy zakażenia bakteryjnego i grzybiczego...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań czasopisma "Naturoterapia w praktyce" w roku + wydania specjalne
  • Nielimitowany dostęp do całego archiwum czasopisma
  • Dodatkowe artykuły i filmy
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy