Dołącz do czytelników
Brak wyników

Dietoterapia

19 kwietnia 2021

NR 24 (Kwiecień 2021)

Alergie wziewne – reakcje krzyżowe

68

Zarówno selen, jak i cynk odgrywają istotną rolę we wspieraniu naszego organizmu. Każdego dnia polepszają pracę tarczycy, wygląd i zdrowie włosów oraz paznokci, a także budują i wspomagają działanie układu odpornościowego1–3. Optymalne stężenie obu składników przyczynia się do prawidłowego funkcjonowania całego organizmu, a przewlekłe niedobory mogą w większym lub mniejszym stopniu wpływać na osłabienie mechanizmów, za które te mikroelementy odpowiadają.

Obecnie mamy „wysyp” pacjentów z alergiami wziewnymi. Środowisko, w którym żyjemy, sprzyja zaburzeniom pracy układu odpornościowego, a smog, pył, spaliny i zanieczyszczone powietrze powodują podrażnienie błony śluzowej układu oddechowego, co ułatwia przenikanie do krwiobiegu pyłków roślin czy cząsteczek kurzu. 
 

POLECAMY

R e k l a m a


Wyniki badań epidemiologicznych w Polsce

Według ogólnopolskich badań ECAP (Epidemiologia Chorób Alergicznych w Polsce), alergeny pyłku traw to klinicznie najistotniejsza grupa aeroalergenów w Polsce. Stwierdzono, że średnio 21% badanych miało dodatnie wyniki testów skórnych na trawy, w tym 16% osób zgłaszało objawy w sezonie ich pylenia. Następne taksony pod względem częstości uczuleń to bylica, gdzie stwierdzono odpowiednio 16% uczulonych, a dla 5,5% był to takson istotny klinicznie, brzoza odpowiednio 15% / 8%, leszczyna 11% / 4,7%, olsza 11% / 4,6%, babka 8,6% / 1,7%1. 
Typy reakcji alergicznych
Wyróżniamy cztery typy reakcji alergicznych w zależności od patomechanizmu immunologicznego, podział ten został wprowadzony przez Coombsa i Gella. Są to:

  • Typ I – reakcja typu natychmiastowego – połączenie antygenu (np. pyłków roślin, sierści zwierząt, roztoczy kurzu domowego, składników pokarmu, jadu owadów) ze swoistymi przeciwciałami IgE na powierzchni komórki tucznej i bazofilów prowadzi do uwolnienia histaminy i innych mediatorów zapalenia (m.in. leukotrienów, prostaglandyn, cytokin, np. IL-4, IL-5)1. Aktywacji ulegają również limfocyty T i eozynofile. Przykładami tego typu reakcji są: astma alergiczna, alergiczny nieżyt nosa (ANN), wstrząs anafilaktyczny, pokrzywka alergiczna, alergiczny typ atopowego zapalenia skóry2.
  • Typ II – reakcja cytotoksyczna – połączenie antygenu znajdującego się na błonie komórkowej z krążącymi przeciwciałami klasy IgG lub IgM prowadzi do uszkodzenia komórki poprzez aktywację dopełniacza. Przykładami są: reakcja poprzetoczeniowa, polekowa niedokrwistość hemolityczna, choroba hemolityczna noworodków, niektóre postacie pokrzywki1.
  • Typ III – reakcja kompleksów immunologicznych – połączenie krążących antygenów z przeciwciałami głównie klasy IgG prowadzi do aktywacji dopełniacza i uwolnienia enzymów lizosomalnych z neutrofilów. Reakcja tego typu występuje w chorobie posurowiczej, reakcji Arthusa, zapaleniu naczyń w obrębie różnych narządów (np. skóry, stawów, nerek), zewnątrzpochodnym zapaleniu pęcherzyków płucnych z obrazem klinicznym1, obecnie największa grupa pacjentów z nadwrażliwościami pokarmowymi potocznie zwanymi alergiami opóźnionymi.
  • Typ IV – reakcja komórkowa, opóźniona – połączenie antygenu prezentowanego przez komórki dendrytyczne lub monocyty/makrofagi z limfocytem T prowadzi do uwolnienia cytokin i stymulacji limfocytów cytotoksycznych, np. wyprysk kontaktowy1.

 
Ze względu na drogę wnikania alergenu do organizmu wyróżniamy: alergię wziewną, alergię kontaktową, alergię pokarmową, w postaci: skórnej oraz dotyczącej błon śluzowych3.
Choroby alergiczne zdominowane przez reakcje wziewne obejmują:

  • Alergiczny nieżyt nosa – jest następstwem stanu zapalnego błony śluzowej nosa mediowanego przez przeciwciała klasy IgE. Szacuje się, że występuje u 10–30% populacji oraz ma wpływ na rozwój astmy.
  • Zapalenie błony śluzowej nosa i zatok, występuje w postaci ostrej lub przewlekłej.
  • Alergiczne zapalenie spojówek – ma to samo znaczenie kliniczne co alergiczny nieżyt nosa i astma, może przebiegać od łagodnych IgE-zależnych reakcji na alergeny wziewne, aż do zapalenia spojówki i rogówki, co może prowadzić do trwałego uszkodzenia gałki ocznej i utraty wzroku.
  • Astma – trwający całe życie przewlekły stan zapalny dróg oddechowych, gdzie występuje nadreaktywność i obturacja oskrzeli, poprzedzona reakcjami alergicznymi IgE-zależnymi na alergeny wziewne4.

Według wyników programu ECAP (Epidemiologia Chorób Alergicznych w Polsce) cechy alergii wykazuje 40% Polaków. W zależności od wieku i regionu alergiczny nieżyt nosa występował u ok. 22–25% osób, astma u 9–11%, pokrzywka u 5–8%, atopowe zapalenie skóry u 4–9%, a alergia pokarmowa u 5–13%5.

Diagnostyka alergii:

  • Punktowe testy skórne są podstawowym badaniem wykonywanym w przypadku podejrzenia chorób alergicznych. Należą one do najstarszych, a zarazem najskuteczniejszych metod wykrywania alergii. Stosowane są rutynowo w diagnostyce alergii IgE-zależnych6. Test skórny jest próbą odtworzenia procesu degranulacji komórek tucznych i bazofilów w warunkach kontrolowanych i standaryzowanych. Do przeprowadzania testu można używać tylko oryginalnych, odpowiednio przechowywanych, wystandaryzowanych metodą biologiczną odczynników zawierających alergeny7. Reakcję alergiczną, w postaci rumienia lub bąbla, powstałą w wyniku kontaktu z testowanym alergenem, porównuje się do reakcji powodowanej przez kontrolę dodatnią, którą jest histamina o stężeniu 1,0 mg/ml lub 9-proc. roztwór fosforanu kodeiny. 
     
  • IgE całkowite (IgE total). Do oznaczania całkowitego stężenia przeciwciał IgE w surowicy obecnie najczęściej są wykorzystywane techniki ELISA. W technice tej, do znakowania drugorzędowych przeciwciał anty-IgE wykorzystuje się enzymy, takie jak peroksydaza, fosfataza alkaliczna. Całkowite stężenie IgE w surowicy osób zdrowych znajduje się w przedziale od 0,4 do 80 IU/ml. W przypadku dzieci chorujących na atopową astmę oskrzelową obserwuje się podwyższone stężenia całkowitego IgE znacznie częściej niż u dorosłych, jednak stwierdzenie prawidłowego stężenia całkowitego IgE nie jest podstawą do wykluczenia atopowego podłoża choroby u dzieci8.
     
  • Oznaczanie alergenowo-swoistych przeciwciał IgE (sIgE) w surowicy. Do oznaczenia stężenia alergenowo-swoistych przeciwciał IgE w surowicy wykorzystywana jest metoda, w której z fazą stałą związany jest pojedynczy alergen, a zasada przeprowadzenia testu jest taka sama, jak opisano powyżej. Uzyskane wyniki wyrażone są w klasach od 0 do 4, a w przypadku metody FEIA od 0 do 6, w zależności od ustalonych arbitralnych stężeń. Im wyższa klasa, tym wyższe stężenie alergenowo-swoistych IgE w surowicy. Za wynik pozytywny uznaje się najczęściej wartości > 0,35 IU/ml, jednak zakres przedziałów referencyjnych i podział na klasy są ustalane przez producenta testu9. W diagnostyce tych chorób podstawowe znaczenie, oprócz prawidłowo przeprowadzonego wywiadu z pacjentem, ma badanie SPT. SPT z wyciągami aeoroalergenów mają większą swoistość i czułość10.
     
  • Próby prowokacyjne: pokarmowe, donosowe, dospojówkowe i dooskrzelowe, gdzie podajemy alergen miejscowo i ocenia się występowanie objawów miejscowo11. Przykładowo dodatni wynik swoistej donosowej próby prowokacyjnej może być IgE-zależny lub komórkowy eozynofilowy12. 
     
  • Molekularna diagnostyka alergii IgE zależnych jest metodą oceniającą obecność i miano swoistych przeciwciał klasy IgE, skierowanych przeciwko alergenom rekombinowanym (uzyskanych przy użyciu inżynierii genetycznej) lub wysokooczyszczonym naturalnym składnikom alergenu13. Opiera się głównie na technikach wykorzystujących mikromacierze i jednoczesną analizę nawet kilkuset epitopów, pochodzących z różnych źródeł alergenowych. Testy te pozwalają wykryć nie tylko rodzaj alergenu, ale również konkretne białko lub jego fragment, na które pacjent jest uczulony i określić indywidualny profil immunologiczny alergii. Zastosowanie tej innowacyjnej metody daje możliwość odróżnienia uczulenia pierwotnego od reakcji krzyżowych oraz oszacowania ryzyka wystąpienia poszczególnych objawów chorobowych. Pozwala również na personalizację terapii, polegającej na dostosowaniu leczenia i zaleceń dietetycznych do potrzeb konkretnego pacjenta, a w konsekwencji przyczynia się do ogólnej poprawy jakości życia alergików14.

Najczęstsze alergeny wziewne 

Do najczęstszych grup alergenów wziewnych zaliczamy: roztocza kurzu domowego, zarodniki grzybów pleśniowych, alergeny zwierząt, karaluchów pyłki roślin15. Wśród alergenów w postaci pyłków roślinnych należą: brzoza, buk, dąb, olcha, jesion, bez, leszczyna, kasztan, drzewo oliwne, topola, wierzba, rzepak, trawy/zboża, bylica, ambrozja, rumianek, złocień, słonecznik16.

Alergia krzyżowa

Alergia krzyżowa jest to występowanie objawów chorobowych u osób uczulonych jednocześnie na alergeny pokarmowe, powietrznopochodne i kontaktowe. Reakcje krzyżowe są spowodowane identycznością lub strukturalnym podobieństwem w budowie alergenów pokarmowych i powietrznopochodnych17. Alergia krzyżowa wynika z podobieństwa epitopów. Pacjent nie musi być uczulony na wszystko. Przeciwciało się „myli”, ale pacjent niekoniecznie jest uczulony. Zjawisko reakcji krzyżowej polega na pojawieniu się odpowiedzi immunologicznej organizmu na skutek wniknięcia substancji innej niż pierwotnie stwierdzony alergen, ale wywołujący taki sam efekt chorobowy (wysypka, ból głowy itp.). Mechanizm immunologiczny polega na specyficznym rozpoznawaniu antygenów przez komórki limfatyczne typu B i T18.
Zjawisko reakcji krzyżowych może być przyczyną utrudnionej, wstępnej diagnozy i nie pozwala jednoznacznie ustalić odpowiedzialnego za zaistniały stan, głównego alergenu. Prawidłowa ocena schorzenia jest zaś koniecznym warunkiem do zastosowania właściwego i skutecznego sposobu leczenia19. 
Obserwacje epidemiologiczne i badania immunologiczne prowadzone in vitro (immunoelektroforeza, immnunoblotting) jasno pokazują, że reakcje krzyżowe nie zawsze ujawniają się w sposób kliniczny u wszystkich alergicznych pacjentów20.
Zauważono jednakże ścisłe powiązania pomiędzy niektórymi surowcami pokarmowymi i pyłkami roślin, w szczególności brzozy21.
Stwierdzenie występowania reakcji krzyżowych pomiędzy alergenami pokarmowymi a wziewnymi, stanowi ważny krok w kierunku umożliwiającym prawidłową diagnozę lekarską. Aktualnie poszukiwania podobieństw pomiędzy poszczególnymi alergenami związane są głównie z ich właściwościami immunologicznymi, tj. identyfikacją epitopów. Wyznaczono grupy charakteryzujące się występowaniem ścisłych podobieństw immunologicznych, a co z tym związane – skutków zdrowotnych w postaci alergii22.

Przykładem krzyżowych reakcji alergenów pokarmowych i powietrznopochodnych jest:

  • u osób uczulonych na brzozę – nadwrażliwość na jabłka, morele, wiśnie, czereśnie, seler, marchew i pietruszkę;
  • u osób uczulonych na trawy – nadwrażliwość na melony, arbuzy, pomidory, soję i pomarańcze; 
  • u osób uczulonych na bylicę – nadwrażliwość na banany i arbuzy;
  • u osób uczulonych na lateks – nadwrażliwość na banany, figi, awokado i kiwi; 
  • u osób uczulonych na sierść kota – nadwra...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań czasopisma "Naturoterapia w praktyce" w roku + wydania specjalne
  • Nielimitowany dostęp do całego archiwum czasopisma
  • Dodatkowe artykuły i filmy
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy