Dołącz do czytelników
Brak wyników

Naturoterapia kliniczna

28 października 2022

NR 33 (Październik 2022)

Anatomia pozytywnego nastroju – konopie i fasola na straży naszych emocji

0 92

W konopiach możemy znaleźć mnóstwo wartościowych dla naszego organizmu składników i zdecydowanie nie szukałabym w nich strachu, choć sugeruje to w swoim wierszu Maria Konopnicka. W świadomości społecznej nadal pokutują mity na temat tej wszechstronnie działającej rośliny. Dzięki wytrwałości naukowców wiemy, że substancje czynne w konopiach mogą współdziałać z układem endokannabinoidowym.

Jeżeli już o strachu mowa, to zaburzenia nastroju są najbardziej rozpowszechnionymi stanami psychicznymi spotykanymi w praktyce psychiatrycznej. U wielu cierpiących na nie pacjentów występują one z opornymi na leczenie postaciami depresji, współistniejącym lękiem, innymi zaburzeniami psychicznymi i zaburzeniami afektywnymi dwubiegunowymi. Wykazano, że standaryzowane olejki eteryczne (takie jak Lavender officinalis) wywierają kliniczną skuteczność w leczeniu zaburzeń lękowych. Ponieważ sugeruje się, że endokannabinoidy odgrywają ważną rolę w poważnej depresji, uogólnionym lęku i zaburzeniach afektywnych dwubiegunowych, do ich leczenia zasugerowano Cannabis sativa (podkreślić należy jednocześnie, że nadal czekamy na więcej publikacji i wyników badań). 

R e k l a m a

Układ endokanabinoidowy

Układ endokannabinoidowy jest szeroko rozpowszechniony w całym ciele, w tym w mózgu, modulując wiele funkcji. Bierze udział w zaburzeniach nastroju i związanych z nimi stanach, a jego aktywność może być modyfikowana przez egzogenne kannabinoidy. Receptory CB1 i CB2 służą przede wszystkim jako miejsca wiązania endokannabinoidów, a także fitokannabinoidów, wytwarzanych przez kwiatostany konopi indyjskich. Jednak „konopie indyjskie” nie są pojedynczym produktem złożonym, ale są znane ze swojego skomplikowanego profilu molekularnego, wytwarzającego mnóstwo fitokannabinoidów wraz z szeroką gamą terpenów. Tak więc „efekt otoczenia” jest sugerowanym pozytywnym wkładem pochodzącym z dodania terpenów do kannabinoidów. W artykule tym przybliżymy informacje na temat wpływu kannabinoidów i omówimy możliwość zwiększenia mocy działania kannabinoidów na objawy psychiatryczne poprzez dodanie terpenów i terpenoidów. Te naturalne produkty mogą być ważnym potencjalnym źródłem środków do leczenia zaburzeń nastroju i lęku.
Na układ kannabinoidowy składają się receptory kannabinoidowe, substancje będące ich ligandami oraz układ enzymatyczny rozkładający endokannabinoidy. Zidentyfikowano dwa główne receptory kannabinoidowe: CB1 oraz CB2. 

Receptory kannabinoidowe: CB1 oraz CB2
Receptory CB1 odkryto w 1988 r., a w 1990 r. udowodniono ich wrażliwość na Δ9-tetrahydrokannabinol (Δ9-THC). Są to receptory sprzężone z białkiem G (GPCR), a ich aktywacja powoduje hamowanie cyklazy adenylowej i wytwarzania cyklicznego adenozyno-3’,5’-monofosforanu (cAMP). W wyniku tego dochodzi do zamknięcia napięciowozależnych kanałów wapniowych i aktywacji kanałów potasowych. Receptory CB1 są obecne w całym ośrodkowym i obwodowym układzie nerwowym. Skoncentrowane są przede wszystkim wokół hipokampu, w korze mózgowej, okolicy węchowej, zwojach podstawy, móżdżku i rdzeniu kręgowym. Okazuje się, że mają one wpływ na pamięć, emocje, funkcje poznawcze i ruch. Duże stężenie receptorów kannabinoidowych typu 1 CB1 jest również w regionach biorących udział w przekazywaniu sygnału bólu, dzięki czemu kannabinoidy w sposób selektywny hamują nocycepcję. Efekt przeciwbólowy wywoływany przez kannabinoidy wynika także po części z uwalniania norepinefryny w zstępujących drogach hamujących oraz z obserwowanego synergizmu działania z opioidami.
Z kolei receptory CB2 znajdują się przede wszystkim w narządach wewnętrznych i komórkach układu odpornościowego. Działanie kannabinoidów nie ogranicza się jednak tylko do receptorów CB1 i CB2. Wykazują one interakcje z wieloma układami i wieloma innymi receptorami, przez co układ endokannabinoidowy możemy moim zdaniem kwalifikować jako układ nadrzędny nad innymi znajdującymi się w organizmie ludzkim układami, odpowiadający za homeostazę i przywracanie zdrowia.

Substancje będące ligandami receptorów kannabinoidowych
Roślina konopi (Cannabis sativa L.) posiada ponad 500 znanych substancji o znaczeniu leczniczym, w tym kannabinoidy, terpeny i flawonoidy. Liczba badań dotyczących konopi indyjskich gwałtownie wzrosła w ostatnich latach ze względu właśnie na ich potencjał terapeutyczny. Δ9-tetrahydrokannabinol (Δ9-THC), charakterystyczny dla konopi i odpowiedzialny za efekt psychoaktywny, wykazuje działanie przeciwbakteryjne, przeciwwymiotne, przeciwspastyczne i przeciwbólowe poprzez modulację układu endokannabinoidowego oraz pozostaje skutecznym koanalgetykiem podczas stosowania opiatów w leczeniu neuropatii i bólu przewlekłego. 

Działanie kannabidiolu
W ostatnich 10 latach przeprowadzono wiele badań, co wynika z ogromnego zainteresowania naukowców również innym składnikiem czynnym konopi – kannabidiolem (CBD). Warto zauważyć, że w przeciwieństwie do Δ9-THC, CBD jest nieodurzające, ponieważ nie wykazuje aktywności psychoaktywnej. Ponadto wywiera kilka korzystnych efektów farmakologicznych. Związek w rzeczywistości ma działanie przeciwbólowe i przeciwzapalne, w którym pośredniczy przez mechanizm hamowania cyklooksygenazy i lipoksygenazy. Działanie przeciwzapalne kannabidiolu jest kilkaset razy wyższe niż kwasu acetylosalicylowego. Ponadto w kilku badaniach wykazano jego właściwości przeciwlękowe, przeciwwymiotne, przeciwpsychotyczne i neuroprotekcyjne. 
Obecnie kannabidiol został zatwierdzony dla dzieci, które cierpią z powodu zespołu Lennoxa-Gastauta i zespołu Dravet. Na ten moment jest to pierwsze i jedyne zatwierdzone przez FDA wykorzystanie kannabidiolu, chociaż produkt jest obecnie szeroko badany pod kątem potencjalnego zastosowania w różnych chorobach psychiatrycznych, neurodegeneracyjnych, zapalnych i nowotworowych. Na wyniki tych badań i możliwość rejestracji CBD w innych wskazaniach musimy jednak jeszcze poczekać.
Mechanizm działania kannabidiolu, zwłaszcza jego działanie przeciwdrgawkowe, nie został w pełni wyjaśniony. Wiadomo, że ma niskie powinowactwo do receptorów kannabinoidowych CB1 i CB2, gdzie może wywierać zarówno działanie antagonistyczne, jak i agonistyczne. Jest częściowym agonistą receptora serotoninowego 5-HT1A. Wydaje się, że kluczowe znaczenie może tu mieć działanie antagonistyczne z receptorem GPR55, co właśnie skutkuje wywoływanym efektem przeciwdrgawkowym.

Terapia konopiami – cała gama substancji czynnych

Jeżeli mamy się odnosić do terapii konopiami w sposób rzetelny, należałoby zwrócić uwagę na efekt wywoływany przez poszczególne składniki oraz kiedy stosowana jest cała gama substancji czynnych. Okazuje się bowiem, że stosując całe spektrum składników występujących w konopiach możemy uzyskiwać zróżnicowane działania terapeutyczne. Może to być bardzo istotne dla pacjenta. Zjawisko to odnosi się do wielu preparatów pochodzenia roślinnego.
Termin „efekt otoczenia” został wprowadzony w 1988 r. przez Mechoulama i jego współpracowników. Został wyjaśniony jako zwiększona aktywność związku aktywnego w połączeniu ze związkiem nieaktywnym, co można wyrazić ścisłą nierównością: 1 + 0 > 1. Oznacza to, że rekomendowane jest stosowanie standaryzowanych preparatów lub suszu konopi, a nie poszczególnych kannabinoidów. Wszystkie składniki zawarte w konopiach wywierają pewien efekt terapeutyczny w sposób bardziej efektywny niż jakikolwiek pojedynczy związek. Istnieje coraz więcej dowodów na to, że związki te działają lepiej razem niż w izolacji i to jest dokładne wytłumaczenie „efektu otoczenia”.

Terpeny i ich rola w mechanizmie synergii
Należałoby w tej sytuacji przyjrzeć się dokładniej innym składnikom czynnym znajdującym się w konopiach. Okazuje się, że powszechnie występujące terpeny rzeczywiście odgrywają istotną rolę w mechanizmie synergii. Terpeny są głównymi składnikami olejków eterycznych i odpowiadają za właściwości aromatyczne konopi indyjskich. 
Terpeny są związkami organicznymi zbudowanymi z węglowodorowych bloków budulcowych zwanych izoprenami. Izopren jest cząsteczką, która składa się z pięciu atomów węgla przyłączonych do ośmiu atomów wodoru (C5H8). Terpeny klasyfikuje się według liczby par izoprenów użytych do budowy poszczególnych terpenów – mono, sesqui, di itp. Seskwiterpeny i większe terpeny mają tendencję do rozkładania się na monoterpeny z czasem lub po ekspozycji na ciepło lub promieniowanie UV i światło widzialne. Ogólnie rzecz biorąc, z 400 terpenów znanych w konopiach indyjskich, bardzo niewiele zostało zbadanych na poziomie funkcjonalnym.

Terpeny charakteryzuje szeroki zakres działań farmakologicznych:

  • przeciwgrzybicze, 
  • przeciwwirusowe, 
  • przeciwnowotworowe,
  • przeciwzapalne,
  • przeciwpasożytnicze,
  • przeciwutleniające,
  • przeciwdrobnoustrojowe. 

To nam pokazuje, jak ważne są te związki w tej roślinie. Dzięki znajomości dokładnego profilu terpenowego i kannabinoidowego danej odmiany jesteśmy w stanie określić przynajmniej częściowo jej potencjał i zakres działania terapeutycznego. β-kariofilen i β-mircen są bez wątpienia najczęstszymi (i często głównymi) terpenami w roślinie C. sativa L. Ze względu na swoje unikalne właściwości są to prawdopodobnie terpeny, które odgrywają ważną rolę w leczniczych właściwościach konopi.

MIRCEN
Mircen jest najbardziej rozpowszechnionym terpenem występującym w większości odmian konopi indyjskich. Chemotypy konopi bogate w mircen powodują efekt rozluźnienia i bezruchu (jeśli próbka ma ponad 0,5% mircenu), podczas gdy chemotypy o niskim poziomie mircenu (< 0,5% mircenu) dają odczucie zwiększonej ilości energii w ciele. Mircen ma właściwości przeciwpsychotyczne, przeciwutleniające, przeciwbólowe, przeciwzapalne, uspokajające, zwiotczające mięśnie i przeciwnowotworowe. Wiadomo również, że mircen wzmacnia działanie przeciwbólowe T...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań czasopisma "Naturoterapia w praktyce" w roku + wydania specjalne
  • Nielimitowany dostęp do całego archiwum czasopisma
  • Dodatkowe artykuły i filmy
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy