Dołącz do czytelników
Brak wyników

Dietoterapia

25 sierpnia 2022

NR 32 (Sierpień 2022)

Co na zdrowe stawy – wzmacnianie stawów dietą i suplementami

0 82

Reumatyzm to określenie ponad stu różnych jednostek chorobowych, dotyczących układu ruchu. Uważa się, że choroby reumatyczne mają podłoże autoimmunologiczne, mogą być wynikiem zaburzeń procesów metabolicznych, gromadzenia toksyn i wydalania. Różne jednostki reumatycznych chorób zapalnych leczy się podobnie. Zazwyczaj stosuje się leki przeciwzapalne i przeciwbólowe, ale łagodzą one ostre objawy, a ich długoterminowe efekty bywają słabe.

Choroba zwyrodnieniowa stawów (OA) jest najczęstszą formą reumatyzmu, związaną z urazami mechanicznymi, przeciążeniami, procesem starzenia się organizmu, który rozpoczyna się w wieku dorosłym i nasila wraz z upływem lat. W miarę postępu choroby następuje powolne niszczenie struktury stawów zapoczątkowane w torebce stawowej. Gładka początkowo chrząstka staje się chropowata i ulega pogrubieniu. Zmiany w chrząstce pobudzają przerost tkanki kostnej (organizm stara się wyrównać ubytki) i tworzą się wyrostki kostne – tzw. osteofity. Klinicznie objawia się to bólem, zmniejszeniem ruchomości i deformacją. Choroba zwyrodnieniowa najczęściej dotyczy stawów kręgosłupa, stawu biodrowego, kolanowego oraz rąk (nadgarstków, dłoni). Choroby przewlekłe wymagają długotrwałego leczenia. W celu wzmocnienia stawów poleca się stosowanie preparatów ziołowych przez dłuższy czas, aby móc uzyskać zadowalające wyniki leczenia.

ZIOŁA NA ZDROWE STAWY

W tradycyjnej medycynie Indii oleożywica z Boswellia serrata, a także gumożywica z Olibanum, czyli kadzidłowca, są używane w leczeniu stanów zapalnych stawów, kości i kręgosłupa. Ekstrakt posiada składniki aktywne, które hamują LOX, a w efekcie biosyntezę leukotrienów, uczestniczących w zapaleniu (LTB-4), alergii (LTC4), skórczu (LTD4), astmie (LTE4), 5-HPETE (5-hydroksy-peroksy-eikozatetraenowy), 5-HETE, elastazę leukocytów, włączone w patogenezę obrzęku. Na podstawie aktualnych dowodów Boswellia i jej ekstrakt mogą być skuteczną i bezpieczną opcją leczenia choroby zwyrodnieniowej stawów, a zalecany czas trwania terapii wynosi co najmniej 4 tygodnie[1]. Oleożywica została uznana za silny środek przeciwzapalny, przeciwartretyczny i przeciwbólowy. 
W celu wzmocnienia stawów można łączyć ją z innymi ziołami pomagającymi w stanach zapalnych stawów. Jej pozytywny wpływ potęguje kurkumina. Dwunastotygodniowe stosowanie kompleksu kurkuminy lub jego połączenie z kwasem bosweliowym zmniejsza objawy związane z bólem u pacjentów z OA. Haroyan i in. potwierdzili, że proponowany synergizm jest bardziej skuteczny w działaniu prozdrowotnym. Produkty te mogą zmniejszyć ból, a nawet spowolnić degradację chrząstki u pacjentów z artrozą kolana.[2]
Udowodniono, że zarówno działanie przeciwzapalne, jak i przeciwbólowe korzenia hakorośli jest przynajmniej tak samo skuteczne jak stosowanych powszechnie leków. Nazwa tego surowca pochodzi od greckiego słowa harpagon – hak do chwytania oraz od łacińskiego procumbo – pokładam się, nachylam. W Polsce powszechnie stosowane są nazwy: hakorośl rozesłana oraz diabelski (czarci) pazur (ang. Devil’s claw). Nieco inny mechanizm działania niż NLPZ sprawia, że korzeń hakorośli jest bezpieczniejszy dla organizmu. Mechanizm ten polega na hamowaniu syntezy prozapalnej cytokiny TNF-α, której stężenie wzrasta w błonie maziowej oraz w płynie stawowym w czasie stanów zapalnych.[3]

POLECAMY

DIETA SPRZYJAJĄCA WZMOCNIENIU STAWÓW

Artroza jest chorobą nieuleczalną, ale – stosując właściwą dietę i dbając o odpowiednie nawodnienie organizmu – możemy zmniejszyć jej nasilenie oraz spowolnić postęp. Ze względu na niskie działanie zapalne stawia się hipotezę, że dieta przeciwzapalna może być korzystna w łagodzeniu objawów u pacjentów z zapaleniem stawów. W związku z tym wielu specjalistów promuje taki sposób żywienia dla podopiecznych z powyższym problemem zdrowotnym. Dieta przeciwzapalna opiera się na zasadach diety śródziemnomorskiej. Kładzie nacisk na żywność bogatą w przeciwutleniacze, polifenole, karotenoidy, kwasy tłuszczowe omega-3 (długołańcuchowe), pokarmy o niskim indeksie glikemicznym i promuje wykorzystanie oliwy z oliwek z pierwszego tłoczenia jako głównego źródła tłuszczu. Zaleca się również redukcję lub minimalizację rafinowanych węglowodanów, fast foodów, żywności bogatej w tłuszcze trans i tłuszcze nasycone, napojów alkoholowych, słodkich napojów i przetworzonego mięsa[4].
W ramach wzmocnienia stawów zasadne jest odciążenie ich poprzez zrzucenie zbędnych kilogramów u osób z nadwagą lub otyłością. Uprawianie aktywności fizycznej – codzienna gimnastyka, spacery, pływanie (z wyjątkiem tzw. żabki) – pozwala na utrzymanie właściwej masy mięśniowej i zachowanie odpowiedniej ruchomości stawów (stymulacja wydzielania płynu stawowego). Składniki potrzebne do regeneracji kości i chrząstek można dostarczyć spożywając zielone warzywa (kwas foliowy i witaminę K), szparagi, jajka, czosnek, cebulę (źródła siarki). U niektórych osób owoce cytrusowe mogą zaostrzać objawy choroby. Korzystne działanie wykazują natomiast świeże ananasy ze względu na zawartość bromeliny, enzymu łagodzącego stan zapalny. Aby zadbać o kondycję stawów, dietetycy zalecają ograniczenie produktów z rodziny psiankowatych (ziemniaki, papryka, bakłażany, pomidory) ze względu na zawartą w nich solaninę, która może sprzyjać stanom zapalnym. Zaostrzać stan zapalny mogą również pokarmy zawierające kwas szczawiowy (szczaw, rabarbar, żurawina, śliwka, boćwina). Osoby cierpiące na zwyrodnienia stawów często mają zbyt wysokie stężenie miedzi i żelaza. Pomocne w tym przypadku może się okazać spożywanie brązowego ryżu i żytnich produktów pełnoziarnistych zawierających histydynę, która usuwa nadmiar metali z organizmu.

SUPLEMENTACJA WSPARCIEM DLA STAWÓW

Glukozamina to naturalna substancja wytwarzana w organizmie człowieka. Syntetyzowana jest w małych ilościach, a zdolność do jej wytwarzania obniża się z wiekiem. Stanowi ona substrat do biosyntezy glikozaminoglikanów i proteoglikanów, będących ważnym elementem substancji międzykomórkowej chrząstki. Glukozamina nie występuje w żadnym z podstawowych produktów żywnościowych i nie jest możliwe jej przyjmowanie w spożywanych posiłkach. Suplementowanie jej zalecane jest w leczeniu uszkodzeń mechanicznych chrząstek, chorób zwyrodnieniowych stawów i do profilaktyki zmian zwyrodnieniowych stawów, zwłaszcza przy ich znacznym obciążeniu. Siarczan glukozaminy przenika do chondrocytów oraz pobudza powstawanie proteoglikanów, hamuje aktywność enzymów odpowiadających za rozkład chrząstki, stymuluje komórki chrząstki stawowej do odbudowy i syntezy kolagenu, a także stymuluje produkcję mazi stawowej[5]. 
Siarczan chondroityny i siarczan glukozaminy wywierają korzystny wpływ na metabolizm modeli in vitro komórek pochodzących ze stawów maziowych: chondrocytów, synowiocytów i komórek z kości podchrzęstnej, z których wszystkie biorą udział w chorobie zwyrodnieniowej stawów. Zwiększają syntezę kolagenu i proteoglikanów typu II w ludzkich chondrocytach stawowych i są w stanie zmniejszyć produkcję niektórych mediatorów prozapalnych i proteaz, aby spowolnić proces śmierci komórkowej, poprawić równowagę anaboliczną/kataboliczną macierzy chrząstki zewnątrzkomórkowej. Badania kliniczne wykazały korzystny wpływ siarczanu chondroityny i siarczanu glukozaminy na ból. Są one zalecane przez kilka wytycznych międzynarodowych towarzystw dotyczących leczenia choroby zwyrodnieniowej stawów – kolana i biodra, podczas gdy inni nie zalecają tych produktów lub zalecają warunkowo[6]. 

WPŁYW PIERWIASTKÓW NA STAWY

Niedobory krzemu przekładają się na nieprawidłowości w rozwoju układu kostnego, mogą przyczyniać się do problemów ze stawami i osteoporozą. Wyniki badań epidemiologicznych wykazały, że krzem dietetyczny jest korzystnie związany z markerami gęstości kości i obrotu. Bae i Yun Jung w badaniach na zwierzętach udowodnili, że krzem stymuluje wzrost kości i hamuje rozkład tkanki kostnej[7]. Do źródeł krzemu w pożywieniu zaliczają się m.in. zboża (szczególnie owies i jęczmień), ryż, piwo, wino, ananasy, mango, banany. Zioła stanowiące bogate źródło krzemu to skrzyp i rdest ptasi. Zawartość krzemu w pożywieniu nie oznacza, że zostanie on wchłonięty przez organizm. W przypadku jego niedoboru warto rozważyć potrzebę suplementacji, szczególnie u osób starszych, ale także u ludzi młodych, aktywnie uprawiających sport lub u których dieta bazuje na produktach wysokoprzetworzonych. 
Niewystarczające spożycie magnezu z dietą nie jest rzadkością, a jego stężenie w organizmie pogarsza się wraz ze starzeniem. W badaniach klinicznych jony magnezu o niskim stężeniu indukowały starzenie się ludzkich fibroblastów. Suplementacja magnezu była w stanie złagodzić apoptozę chondrocytów oraz ułatwić proliferację i różnicowanie chondrocytów. Wykazano, że niższe spożycie magnezu wiązało się ze zwiększonym bólem i pogorszeniem funkcji u pacjentów z artrozą kolana. Liczne dowody in vitro i in vivo w modelach zwierzęcych sugerują obecnie, że suplementacja żywieniowa lub miejscowa infiltracja Mg (++) stanowią skuteczne terapie choroby zwyrodnieniowej stawów [8]. 
Osoby, u których stwierdza...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań czasopisma "Naturoterapia w praktyce" w roku + wydania specjalne
  • Nielimitowany dostęp do całego archiwum czasopisma
  • Dodatkowe artykuły i filmy
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy