Dołącz do czytelników
Brak wyników

Badania diagnostyczne

29 czerwca 2018

NR 7 (Czerwiec 2018)

Diagnostyka raka jelita grubego

0 58

Rak jelita grubego jest najczęściej diagnozowanym nowotworem w Europie, natomiast w Stanach Zjednoczonych stanowi drugą przyczynę śmierci z powodu nowotworu. Statystyki są nieubłagane i wciąż wskazują na narastające trendy zachorowań na ten rodzaj raka. Dlatego tak ważna jest profilaktyka.

Z tego artykułu dowiesz się:

  • Jakie są wskazania do wykonania kolonoskopii?
  • Jakie są pierwsze objawy raka jelita grubego?
  • Co wpływa na wzrostryzyka wystąpienia raka jelita grubego?

Prawie 60% zachorowań występuje w krajach rozwiniętych1. Stanowią one łącznie aż 8% zgonów nowotworowych, co w efekcie stanowi czwartą najczęstszą przyczynę zgonu na świecie2. W Polsce odnotowywany jest równie wysoki odsetek zachorowań – co roku rak jelita grubego wykrywany jest u ponad 18 tys. Polaków, natomiast u 11 tys. z nich jest przyczyną zgonów, których liczba w latach 1980–2010 wzrosła prawie sześciokrotnie u mężczyzn i czterokrotnie u kobiet. U kobiet stanowi drugą, a u mężczyzn trzecią najczęstszą przyczynę zgonów, po raku piersi u kobiet i raku płuca u mężczyzn. Od lat osiemdziesiątych dynamika wzrostu zachorowań jest coraz większa – szacuje się, że jest on około czterokrotny u mężczyzn i trzykrotny u kobiet, głównie u osób po 50. roku życia (aż 94% pacjentów), przy czym ponad 75% chorych wśród obu płci to osoby po 60. roku życia2. Co więcej, ryzyko zachorowania na raka jelita grubego wzrasta z wiekiem, u mężczyzn jest 1,5 razy wyższe niż u kobiet, ale szczyt zachorowań u obu płci przypada na ósmą i dziewiątą dekadę życia. Umieralność z powodu nowotworów jelita grubego w Polsce na tle Europy jest znacznie wyższa u mężczyzn i nieznacznie wyższa u kobiet. Pomimo skuteczniejszej diagnostyki i leczenia choroby nowotworowej jelita, a co za tym idzie, lepszych przeżyć, które w ostatnich dekadach nieznacznie wzrosły, nadal najważniejszym elementem postępowania pozostaje profilaktyka.

Badania przesiewowe

Jedyna skuteczna metoda profilaktyki raka jelita to badania przesiewowe, które zmniejszają zachorowalność poprzez wczesne wykrywanie zmian przednowotworowych, mogących prowadzić do rozwoju raka, a także nowotworu we wczesnym stadium, rokującym wyleczenie3–5. Najprostszą metodą jest wykonywanie przynajmniej raz w roku badania kału na krew utajoną testem laboratoryjnym lub przy pomocy dostępnego testu aptecznego. Badanie to umożliwia wykrycie domieszki krwi niewidocznej w stolcu, która może być wynikiem obecności podkrwawiającego guza jelita, polipów, uchyłków czy też innych patologii wymagających szybkiego pogłębienia i rozszerzenia diagnostyki. Aktualnie w diagnostyce wykorzystuje się badanie kału na krew utajoną metodą immunochromatograficzną, która jest oparta na wykrywaniu ludzkiej hemoglobiny w stolcu. Do badania nie jest wymagane żadne przygotowanie czy przestrzeganie diety. Przewagą tej metody nad wykonywanym w przeszłości testem gwajakolowym jest to, iż jest czułym badaniem do oceny krwawienia z dolnego odcinka przewodu pokarmowego, ponieważ w górnym odcinku hemoglobina ulega rozkładowi6. Szacowana czułość metody immunochromatograficznej w wykrywaniu krwawiących zmian, w tym raka, wynosi 60–90%, natomiast w odniesieniu do gruczolaków 30–70%6, 7.

Ryzyko zachorowania na raka jelita grubego wzrasta z wiekiem, u mężczyzn jest 1,5 razy wyższe niż u kobiet, ale szczyt zachorowań u obu płci przypada na ósmą i dziewiątą dekadę życia. 

Jednak nadal jest to badanie bardzo orientacyjne, ponieważ część zmian w zakresie jelita nie powoduje podkrwawiania lub podsącza okresowo, a tym samym wynik może być ujemny, pomimo rozwoju wzrastającej zmiany nowotworowej w jelicie. Jednakże, jak wynika z oceny retrospektywnej, badanie wykonywane raz w roku pozwala obniżyć umieralność na raka jelita o 33%, a już wykonywane raz na dwa lata – tylko o 6%. Dlatego też uważa się aktualnie, iż pomimo pewnego dyskomfortu związanego z badaniem i jego relatywnie wysokich kosztów najskuteczniejszą metodą profilaktyki i wczesnego wykrywania nowotworów jelita grubego jest wykonanie kolonoskopii jako badania przesiewowego. Wartość kolonoskopii jako badania profilaktycznego jest jednoznaczna i stanowi obecnie podstawowe narzędzie diagnostyczne służące wczesnemu wykrywaniu raka jelita grubego i stanów przednowotworowych, którymi są polipy, wymagające usunięcia podczas badania endoskopowego. Badanie powinno być wykonane u wszystkich osób po 50. roku życia ze średnim i niskim stopniem ryzyka zachorowania na raka jelita grubego, natomiast u osób predysponowanych oraz o wysokim ryzyku już po 40. roku życia8–10. Kolejne badania powinny być wykonywane przy braku stwierdzanych zmian co 10 lat. W razie stwierdzenia polipów ich utkanie histopatologiczne decyduje o czasie wykonania kolejnego badania kontrolnego. Pomimo iż uważa się, że ryzyko występowania raka jelita grubego jest podobne u obu płci, w badaniach wykazano częstsze występowanie zaawansowanych zmian neoplastycznych wśród mężczyzn niż wśród kobiet, aczkolwiek aktualne rekomendacje nie uwzględniają płci jako czynnika ryzyka11, 12.
W Polsce od 2000 r. w ramach Narodowego Programu Zwalczania Chorób Nowotworowych funkcjonuje profilaktyczny program przesiewowy raka jelita grubego, kwalifikujący do kolonoskopii osoby w wieku 50–69 lat lub 
40–49 lat, jeśli krewni pierwszego stopnia (rodzice, rodzeństwo) chorowali na raka jelita grubego2. W Polsce program obejmuje osoby, które nie mają cech krwawienia z przewodu pokarmowego, biegunki, zaparć, anemii, utraty masy ciała o nieznanej przyczynie w ciągu ostatnich miesięcy, ponieważ są to już wskazania do kolonoskopii diagnostycznej, nie przesiewowej2, 13.

Od polipu do nowotworu

Badania prowadzone przez naukowców z Johns Hopkins Kimmel Cancer Center potwierdziły, że ryzyko tworzenia polipów wzrasta stopniowo z wiekiem od trzeciej do piątej dekady życia, a następnie szybko narasta po 50. roku życia. Jeśli uznamy polip za stan przednowotworowy, to co czwarta osoba w tym wieku takie posiada, a co więcej, u około 5% w tej grupie transformuje do nowotworu złośliwego, dlatego też najwięcej nowotworów jest diagnozowanych w grupie osób po 65. roku życia2. Usunięcie podczas kolonoskopii wszystkich zmian o charakterze polipów stanowi, jak widać, istotny element profilaktyki rozwoju raka. Bywa, że w polipie znajduje się ognisko raka inwazyjnego, jednakże całkowita resekcja takiego polipa jest wystarczającym postępowaniem i nie wymaga dalszych działań, poza kolonoskopią kontrolną zgodnie z harmonogramem. Dane z piśmie...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań czasopisma "Naturoterapia w praktyce" w roku + wydania specjalne
  • Nielimitowany dostęp do całego archiwum czasopisma
  • Dodatkowe artykuły i filmy
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy