Dołącz do czytelników
Brak wyników

Dietoterapia

8 grudnia 2021

NR 28 (Grudzień 2021)

Dietoterapia przy atopowym zapaleniu skóry

0 430

Mimo że atopowe zapalenie skóry nie ma jednoznacznie potwierdzonej etiologii, wiele badań potwierdziło bezpośredni wpływ czynników środowiskowych – w tym dietetycznych – na różne stopnie zaostrzenia choroby. Źródła mówią o kilku produktach lub składnikach produktów, których spożycie wyraźnie związane jest ze zwiększonym odczuwaniem dolegliwości skórnych. Publikacje wskazują głównie na cytrusy oraz białko jaja kurzego. Nie ma określonej dietoterapii, według której powinna się odżywiać osoba z AZS. Badania kliniczne dowodzą skuteczności zarówno diety eliminującej jeden lub wiele alergenów, ale również diety bogatej w kwas γ-linolenowy (GLA).

Dieta nie wyleczy całkowicie atopowego zapalenia skóry, ale może skutecznie niwelować jego objawy, głównie świąd i rany spowodowane naruszeniem struktury naskórka. Podstawą do wprowadzenia diety eliminacyjnej powinny być badania przeprowadzone przez alergologa, stwierdzające rodzaj alergii, składniki uczulające oraz stopień ich aktywności.

Podstawowe zasady diety

Podstawowa dieta osoby z egzemą powinna opierać się na zbilansowanych zasadach odżywiania i kaloryczności dostosowanej do indywidualnych potrzeb pacjenta. Aby zapewnić równomierną podaż energii oraz składników mineralnych, posiłki powinny być spożywane regularnie, w równomiernych odstępach czasu. Powinny zawierać produkty ze wszystkich grup żywności, podawane w zależności od indywidualnych potrzeb. Dieta powinna mieć cechy przeciwzapalne, tj. eliminować produkty zawierające duże ilości cukrów prostych czy tłuszczów trans. Dieta wspomagająca walkę z atopią powinna również obfitować w produkty nieprzetworzone, zawierające małe ilości dodatków do żywności. 

Podaż makroskładników w diecie
Białko w diecie osoby cierpiącej na AZS powinno pokrywać 15% dziennego zapotrzebowania energetycznego, przy czym największy udział powinno mieć białko pochodzenia roślinnego, którego źródłem są głównie strączki (cieciorka, soczewica, fasola, groch). Badania potwierdzają, że największe efekty dietoterapii, objawiające się zmniejszeniem dolegliwości, mają osoby eliminujące z diety laktozę i nabiał. Mięso nie jest przeciwwskazane w diecie, jednak często jego nieodpowiedni sposób obróbki (smażenie na głębokim tłuszczu, duszenie z dodatkiem tłuszczu) powoduje zwiększenie spożycia szkodliwych produktów powstałych na drodze przygotowywania. Zaleca się wobec tego stosowanie mięsa chudego (drób, cielęcina, królik), poddanego gotowaniu, pieczeniu w naczyniu żaroodpornym czy duszonego bez użycia tłuszczu. 
Źródłem węglowodanów powinny być przede wszystkim pełnoziarniste produkty zbożowe (głównie żytnie), kasze i warzywa o niskim indeksie glikemicznym. Indeks glikemiczny określa prędkość wzrostu poziomu glukozy we krwi w stosunku do wchłaniania czystej glukozy. Jest to jednostka pomocnicza, która ma pomóc w klasyfikacji pożywienia, ułatwiając komponowanie zbilansowanej diety stosowanej w profilaktyce i leczeniu chorób dietozależnych. W określeniu indeksu glikemicznego pomagają tabele dostępne w internecie. Lepiej wybierać produkty o niskim i średnim indeksie glikemicznym – wolniejsze tempo wchłaniania węglowodanów nie powoduje gwałtownych skoków glukozy we krwi, co zapewnia równomierne dostarczanie jej do komórek przez dłuższy czas. Produkty zbożowe żytnie mają niższy indeks glikemiczny niż produkty pszenne, a więc nie zaostrzają stanu zapalnego. Wykazano, że również białka pszenicy mogą prowadzić do uwalniania przeciwciał, powodując relację alergiczną, której objawem mogą być wzmożone dolegliwości skórne. Węglowodany powinny stanowić 55–60% dziennej racji pokarmowej.
Tłuszcze w diecie „atopika” stanowią ok. 25–30% dziennego zapotrzebowania energetycznego. Ich podstawą powinny być ryby, tłuszcze roślinne zawierające duże ilości kwasów omega pochodzących z olejów roślinnych czy ryb. Odpowiedni stosunek kwasów omega-3 do omega-6 w diecie powinien wynosić ok. 1 : 5. Warto więc wprowadzić do diety migdały, olej lniany, oliwę z oliwek czy awokado oraz tłuste ryby morskie, np. łososia. 

Znaczenie NNKT przy dietoterapii AZS
Dieta w profilaktyce i terapii AZS powinna obfitować w niezbędne nienasycone kwasy tłuszczowe (NNTK). Jest to frakcja kwasów tłuszczowych, które mają znaczący udział w budowie tkanek mózgu czy oka. Wykazują również inne właściwości, w tym stymulowanie wzrostu i rozwoju organizmu, modulowanie odpowiedzi immunologicznej zarówno nabytej, jak i wrodzonej, a także wpływanie na rozwój i przebieg wielu chorób, jak nowotwory, infekcje bakteryjne, wirusowe i pasożytnicze, choroby skóry czy zaplenia stawów. Głównymi grupami kwasów NNKT są kwasy omega-3, omega-6 oraz omega-9, a ich główni przedstawiciele oraz źródła wymienione są w tabeli 1.
 

Tab. 1. Kwasy NNKT – przedstawiciele i źródła
Rodzaj kwasu NNKT Omega-3 Omega-6 Omega-9
Główni przedstawiciele α-linolenowy (ALA),
dokozaheksaenowy
(DHA),
eikozapentaenowy (EPA)
linolowy (LA),
γ-linolenowy (GLA),
arachidowy,
dokozapentaenowy (DPA)
kwas oleinowy,
kwas erukowy
olej rzepakowy,
olej migdałowy
Główne źródła olej lniany (ALA),
tłuste ryby morskie:
śledź, makrela, tuńczyk
(EPA, DHA)
olej rzepakowy, orzechy,
nasiona (LA),
olej z wiesiołka,
z ogórecznika,
z nasion konopi (GLA)
olej rzepakowy,
olej migdałowy

Źródło: Opracowanie własne.

Największe znaczenie w profilaktyce i leczeniu dolegliwości występujących przy atopowym zapaleniu skóry mają kwasy linolowy oraz γ-linolenowy. LA jest głównym składnikiem ceramidów – grupy lipidów polarnych, które znajdują się w warstwie rogowej naskórka. Dzięki swojej budowie przylegają do siebie ściśle, tworząc nieprzepuszczalną barierę m.in. dla wody. W dużym stopniu wpływają również na temperaturę skóry oraz jej elastyczność. Niedobór LA w diecie skutkuje zburzeniami powłoki ochronnej skóry. Kwas linolowy jest również prekursorem kwasu γ-linolenowego, którego produkty przemiany wykazują silne działanie przeciwzapalne. Objawy atopowego zapalenia skóry mogą być wobec tego zaostrzone zarówno ze względu na niedobory LA, jak i GLA. O ile niedobory kwasu linolowego stwierdza się rzadko ze względu na jego występowanie w oleju rzepakowym, spożywanym dosyć regularnie, to niedobór kwasu γ-linolenowego występuje znacznie częściej. Jego deficyt spowodowany jest zarówno niedoborem kwasu LA, jak również brakiem enzymu Δ-6-desaturazy, który jest odpowiedzialny za przekształcanie LA w GLA. Istotne jest wobec tego wprowadzenie do diety bezpośredniego źródła kwasu γ-linolenowego, 
tj. oleju z wiesiołka, oleju z ogórecznika. Badania kliniczne dowodzą, że regularne spożywanie produktów bogatych w GLA zwiększa stężenie tego kwasu w warstwie rogowej naskórka, stymuluje produkcję mediatorów przeciwzapalnych i łagodzi objawy skórnych stanów zapalnych. Wymienione oleje powinno się stosować do sałatek, pieczywa – na zimno, bez obróbki cieplnej. Po otwarciu butelki najlepiej spożyć olej w ciągu 2–3 tygodni oraz przechowywać go w lodówce. Wobec powyższego najlepiej kupować te oleje w małych, szklanych, ciemnych buteleczkach, aby zapobiegać ekspozycji na promienie słoneczne i dostęp powietrza, co powoduje utlenianie zawartych w nich prozdrowotnych kwasów tłuszczowych. 

Wpływ dodatków do żywności na atopowe zapalenie skóry

Duży wpływ na zaostrzenie objawów skórnych mają dodatki do żywności. Mianem dodatku do żywności określa się produkt, który nie jest spożywany jako żywność, nie jest naturalnym składnikiem żywności, nie posiada lub posiada wartości odżywcze, którego zastosowanie w trakcie produkcji, przygotowywania, przetwarzania, pakowania, transportu i przechowywania powoduje spodziewane i zamierzone rezultaty w produkcie spożywczym lub półprodukcie, będącym jego składnikiem. Innymi słowy, są to substancje stosowane do utrwalenia właściwości żywności, znane powszechnie m.in. jako konserwanty, 
abarwniki, stabilizatory. Aktualnie znanych jest ok. 3000 dodatków do żywności. Dla każdego z nich zostało ustalone dopuszczalne dzienne spożycie (ADI – Acceptable Daily Intake), które określa dawkę bezpieczną, możliwą do spożycia w ciągu dnia. Spożywanie dodatków w dopuszczalnych dawkach nie powoduje szkodliwych skutków ubocznych, jednak spożywanie dużych ilości żywności przetworzonej, bogatej w dodatki, może doprowadzić do skumulowania się ich i tym samym spowodowania różnych dolegliwości, w tym reakcji alergicznej. 
Wśród dodatków do żywności największe dolegliwości skórne powodowane są przez grupę konserwantów (E-200 do E-299). Spośród nich najbardziej uciążliwymi dla topików są kwas benzoesowy oraz siarczyny. Kwas benzoesowy naturalnie występuje w wielu owocach, m.in. w borówkach, goździkach, cynamonie, gdzie pełni rolę bakteriobójczą, jednak zsyntetyzowany chemicznie może zaostrzać reakcje alergiczne. Jako dodatek stosowany jest w konserwach, gotowych daniach, majonezie, sałatkach oraz w kosmetykach. 
Siarczyny stosowane są przy przygotowywaniu m.in. krewetek, owoców, niektórych ryb. Używane są do produkcji piwa, wina, octu. Bardzo często bogate są w nie produkty serwowane w restauracjach. Osoby z niedoborem enzymu oksydazy siarczynowej mają niższą tolerancję siarczynów, co oprócz dolegliwości ze strony układu pokarmowego może objawiać się również dolegliwościami skórnymi.
 

Tab. 2. Diagnostyka alergii pokarmowej u pacjentów z umiarkowanym lub ciężkim AZS, u których objawy utrzymują się stale pomimo leczenia ogólnego i terapii miejscowej (wg PTD z dnia 13.01.2020 r.)
Wiek Testy
< 5 lat Mleko krowie, jaja, pszenica, soja i orzeszki ziemne
> 5 lat Żywność do testowania należy wybierać zgodnie
z wywiadem i najczęściej występującymi alergiami
w po...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań czasopisma "Naturoterapia w praktyce" w roku + wydania specjalne
  • Nielimitowany dostęp do całego archiwum czasopisma
  • Dodatkowe artykuły i filmy
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy