Dołącz do czytelników
Brak wyników

Fitoterapia

9 kwietnia 2020

NR 18 (Kwiecień 2020)

Fitoterapia hiperprolaktynemii w PCOS

57

Prolaktyna to hormon produkowany w organizmie człowieka, zarówno u kobiet, jak i u mężczyzn. Wytwarzany jest w przednim płacie przysadki mózgowej. Z uwagi na fakt, że prolaktyna ma szersze działanie w organizmie kobiecym, warto wymienić kilka kierunków aktywności tego hormonu: podczas ciąży, a także w okresie dojrzewania prolaktyna warunkuje rozwój gruczołów piersiowych – tak zwane działanie mammotropowe: w okresie ciąży prolaktyna wpływa na funkcjonowanie ciałka żółtego produkującego progesteron – przez co ma ona wpływ na podtrzymanie ciąży; po porodzie dzięki niej produkowane jest w gruczołach piersiowych kobiece mleko – działanie laktogenne.

Zarówno u kobiet, jak i u mężczyzn wysokie stężenie prolaktyny we krwi często wiąże się z poważnymi implikacjami zdrowotnymi. Hiperprolaktynemia może współwystępuje z zespołem policystycznych jajników (PCOS). Szacuje się, że ten objaw posiada około 9–17% pacjenetek z PCOS. U zdrowych kobiet prolaktyna odpowiada za produkcję mleka kobiecego, pobudzając gruczoły piersiowe i laktację w okresie przed i poporodowym. Działa w układzie immunologicznym jako czynnik pobudzający powstawanie nowych komórek odpornościowych. Bierze udział w gospodarce elektrolitowej, gospodarce testosteronem (u mężczyzn także wpływa na spermatogenezę), w przemianach metabolicznych w organizmie. Nic więc dziwnego, że nadmierna produkcja prolaktyny zaburza jego funkcjonowanie.

Leczenie farmakologiczne

W związku z tym, że wytwarzanie prolaktyny silnie łączy się z produkcją dopaminy (neuroprzekaźnika działającego motywacyjnie, podnoszącego uczucie szczęścia i zadowolenia, w zbyt dużych ilościach wywołującego efekt psychotyczny) – leczenie farmakologiczne hiperprolaktynemii w PCOS często obejmuje środki wpływające na produkcję dopaminy. Im mniejsze stężenie dopaminy, tym większe ryzyko nadmiernej produkcji prolaktyny. Dlatego też hiperprolaktynemia może być skutkiem ubocznym stosowania leków antypsychotycznych. Z drugiej strony, jeśli nie ma zaburzeń ze strony układu nerwowego, a hiperprolaktynemia wiąże się z PCOS, to stosuje się leki mające na celu zwiększenie produkcji dopaminy. Są to tak zwane leki z grupy agonistów dopaminy i należą do nich takie substancje, jak bromokryptyna, karbegolina, pergolid czy kwinagolid. Jednak ich stosowanie może przyczyniać się do występowania skutków ubocznych, obejmujących pracę układu sercowo-naczyniowego czy trawiennego. Wśród innych rozwiązań proponuje się też (rzadziej) terapię GABA, czyli kwasem gamma-aminomasłowym, melatoniną, hormonem DHEA (dehydroepiandrosteronem).

Witaminy i składniki mineralne ważne w leczeniu hiperprolaktynemii

W związku z powyższym, w przypadkach hiperprolaktynemii o łagodnym bądź umiarkowanym stopniu i/lub na początku terapii, warto zwrócić uwagę na mniej inwazyjne sposoby zmniejszenia produkcji prolaktyny. Należy pamiętać, że dieta, czyli to co na co dzień spożywamy, ma ogromny wpływ na funkcjonowanie całego organizmu i nie inaczej jest w przypadku terapii hiperprolaktynemii. Wyróżnia się kilka składników diety, które mogą szczególnie przyczyniać się do regulacji produkcji prolaktyny:

  • Witamina B6 – inaczej pirydoksyna, jako kofaktor wielu enzymów wspomaga procesy metaboliczne. Podobnie jest też z jej wpływem na poziom prolaktyny. Witamina B6 to cząsteczka niezbędna do syntezy neurotransmiterów (jak serotonina, tauryna, norepinefryna czy dopamina – istotna w kontekście prolaktyny), prostaglandyn, a także jest elementem enzymów biorących udział w wiązaniu cząsteczek estrogenu w wątrobie w celu wydalenia ich nadmiaru z organizmu. Odpowiednia ilość tej witaminy warunkuje także właściwe wchłanianie magnezu – kolejnego czynnika ważnego dla regulacji poziomu prolaktyny w organizmie.
    W jednym z wielu badań dotyczących wpływu witaminy B6 na objawy PMS (napięcia przedmiesiączkowego, którego intensywność wiąże się między innymi z poziomami hormonów płciowych) stwierdzono, że optymalna dawka dzienna witaminy B6 to od 40 do 100 mg. Zaś w innym badaniu wykorzystano dawkę 500 mg i także zauważono pozytywne zmiany kliniczne. Biorąc pod uwagę, że średnie dzienne zapotrzebowanie na witaminę B6 dla dorosłej osoby to 1–2 mg, pierwsza z powyższych rekomendacji wydaje się być dobrym rozwiązaniem, szczególnie na początku suplementacji.
    Ponadto źródłami witaminy B6 są przede wszystkim: nasiona roślin strączkowych (ciecierzyca), banany, ziemniaki, pełnoziarniste produkty zbożowe, drożdże.
     
  • Witamina E – niedobory tej witaminy mogą wiązać się ze zwiększeniem stężenia prolaktyny, zaś ich wyrównanie – jak sugerują badania przeprowadzone na szczurach – wpływa na redukcję syntezy prolaktyny. Sugeruje się, że takie działanie może mieć dawka 300 mg dziennie.
    Witaminę E można znaleźć w produktach spożywczych, takich jak oleje roślinne, nasiona, orzechy, pestki czy awokado.
     
  • Cynk – już pod koniec lat 80. XIX wieku wykazano, że w przypadku hiperprolaktynemii doprowadzenie do umiarkowanego nadmiaru cynku w organizmie wiązało się ze zmniejszeniem produkcji prolaktyny. Taki efekt można uzyskać, stosując początkowo 25 mg cynku dziennie, stopniowo zwiększając podaż do 40 mg na dobę (przy zapotrzebowaniu na ten składnik na poziomie około 5 mg dziennie). Jednak podawanie cynku w tej ilości może prowadzić także do wystąpienia skutków ubocznych, jak mdłości, biegunka, bóle głowy, a nawet niedobory miedzi.
    Cynk można znaleźć w takich produktach, jak: ostrygi, nasiona sezamu, pestki dyni, orzechy, kakao, wątroba, żółtko jaja.
     
  • Magnez – makroskładnik należący do grupy elektrolitów (tak jak sód i potas), wpływający na prawidłowe funkcjonowanie błon komórkowych. Jednak nie to bezpośrednio łączy go z prolaktyną. Magnez bierze udział w takich procesach, jak synteza neuroprzekaźnika – dopaminy, wiązanie estrogenów w wątrobie, aktywacja witamin z grupy B (szczególnie witaminy B6). Ma też rolę w procesach produkcji energii w organizmie oraz konwersji czynników przeciwzapalnych.
    Niedoborami tego makroskładnika są dodatkowo obciążone osoby żyjące w stresie, nadużywające alkohol, korzystające z diuretyków (środków moczopędnych), a także spożywające dużą ilość tłuszczu i/lub produktów mlecznych. Magnez można znaleźć przede wszystkim w takich produktach, jak: szpinak, nasiona roślin strączkowych, pełnoziarniste produkty zbożowe, orzechy, pestki i nasiona oraz woda zmineralizowana.

Zioła i substancje roślinne w hiperprolaktynemii związanej z PCOS

  • Niepokalanek pospolity (Vitex agnus-castus) – jedno z najpopularniejszych ziół wykorzystywanych w przebiegu napięcia przedmiesiączkowego. Jednak jego działanie nie tylko odnosi się do zmniejszenia takich objawów, jak pogorszony nastrój i jego wahania, bolesne skurcze, nadmierne magazynowanie wody i powstawanie obrzęków. Niepokalanek bezpośrednio wpływa na funkcjonowanie osi podwzgórze-przysadka-jajniki, regulując syntezę hormonów, w tym: stymulując produkcję hormonu luteinizującego (LH), zmniejszając sekrecję hormonu folikulotropowego (FSH). Niepokalanek ma także właściwości dopaminergiczne, a biorąc pod uwagę zależność pomiędzy dopaminą a prolaktyną – jego działanie redukuje produkcję prolaktyny przez przysadkę mózgu.
     
  • Jęczmień zwyczajny, Ziarniak (Fructus germinatus) – już w czasach starożytnych ta roślina była wykorzystywana do leczenia mlekotoku (nadprodukcji mleka) u kobiet w Chinach. Dotychczas wiele badań na szczurach wykazało, że jęczmień zwyczajny, podawany w formie ekstraktu, miał właściwości zmniejszające produkcję prolaktyny poprzez działanie na receptory dopaminowe.
     
  • Shakuyaku-kanzo-to – czyli mieszanka korzenia lukrecji i korzenia białej peonii. Według założeń Tradycyjnej Medycyny Chińskiej, a także na podstawie stwierdzeń w badaniach naukowych można potwierdzić jej korzystne działanie w kontekście hiperprolaktynemii. Badania wskazują, że po 8 tygodniach stosowania, stężenie prolaktyny we krwi zmniejszało się o ponad połowę. Na ten moment nie jest pewne, jaki mechanizm stoi za takim działaniem. Podejrzewa się, że substancje zawarte w korzeniach lukrecji i peonii bezpośrednio wpływają na procesy syntezy prolaktyny w przysadce mózgowej. Sugeruje się także, że dzięki obniżeniu stężenia estradiolu uzyskuje się efekt w postaci redukcji stężenia prolaktyny.
     
  • Reimanna glutinosa – drugie pod względem częstości/powszechności użycia ziele według Tradycyjnej Medycyny Chińskiej. Przed nim jest jedynie Panax Ginseng. Surowcem terapeutycznym jest korzeń tej rośliny, zawierający między innymi takie związki, jak glikozydy, irydoidy, aminokwasy, cukry, flawonoidy, garbniki, fenolokwasy oraz fitosterole. Wpływa na zmniejszenie produkcji prolaktyny prawdopodobnie ze względu na fakt, że swoimi właściwościami bardzo przypomina działanie progesteronu. Jednak szczegółowy mechanizm nie został dokładnie zbadany naukowo.
     
  • Świerzbiec właściwy (Mucuna pruriens) – zioło zasobne w aminokwas wpływający na produkcję dopaminy. Kwestię tę opisano w poprzednich akapitach artykułu, jednak faktem jest, że wyższy poziom neuroprzekaźnika dopaminy wiąże się z obniżeniem stężenia prolaktyny. Dlatego w terapii hiperprolaktynemii czasami wykorzystuje się leki mające na celu utrzymanie wysokiego poziomu dopaminy (tak zwani agoniści dopaminy/receptorów dopaminowych).
     
  • Palma sabałowa (Serenoa repens) – wykorzystywana głównie w przypadkach hiperprolaktynemii u mężczyzn, ale wykazująca działanie redukujące poziom prolaktyny także wobec kobiet. Działanie to jest wynikiem funkcji antyandrogenowych oraz hamujących hormony tropowe podwzgórza pobudzających przysadkę do wytwarzania prolaktyny.
     
  • Dzięgiel chiński (Don Quai) – wpływa pobudzająco na receptory estrogenowe, zwiększając aktywność estrogenów. Ma także powinowactwo do receptorów dopaminowych, zatem działa dwutorowo na zmniejszenie produkcji prolaktyny.

Inne rośliny o możliwym działaniu przeciw hiperprolaktynemii (ale wymaga...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań czasopisma "Naturoterapia w praktyce" w roku + wydania specjalne
  • Nielimitowany dostęp do całego archiwum czasopisma
  • Dodatkowe artykuły i filmy
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy