Dołącz do czytelników
Brak wyników

Fitoterapia

23 czerwca 2022

NR 31 (Czerwiec 2022)

Fitoterapia i apiterapia w chorobach wątroby i woreczka żółciowego

0 231

Choroby wątroby i woreczka żółciowego są schorzeniami, które dotykają sporego odsetka naszego społeczeństwa. Niestety, o istnieniu tych dwóch narządów przypominamy sobie zazwyczaj w okresach okołoświątecznych oraz po suto zakrapianych imprezach. Tymczasem ziołolecznictwo i apiterapia mają wiele do zaproponowania, jeśli chodzi o leczenie chorób wątroby i woreczka żółciowego.

R e k l a m a

 

Wątroba jest jednym z najważniejszych narządów w ciele człowieka, którego masa u dorosłego dochodzi nawet do 1,5 kg. Odpowiada ona przede wszystkim za syntezę czynników krzepnięcia krwi, białek osocza oraz licznych enzymów. Bierze również udział w trawieniu, gdyż produkuje oraz gromadzi żółć. Wątroba ma również udział w trawieniu cukrów, przemianach glukozy oraz utylizacji zużytych erytrocytów. Jest również solidnym magazynem zwłaszcza dla witamin A, D oraz żelaza. Ze względu na sporą masę i dobre ukrwienie odgrywa istotną rolę w procesie termoregulacji. Wątroba jest jednak przede wszystkim ogromną fabryką, której głównym zadaniem jest detoksykacja i neutralizacja ksenobiotyków. Sama w sobie ma zdolności regeneracyjne. Niejednokrotnie dochodziło do samodzielnego odtworzenia całego płatu narządu. Jeśli jednak hepatocyty ulegają nieodwracalnemu uszkodzeniu, dochodzi do niewydolności wątroby. 

Niealkoholowe stłuszczenie wątroby 

Jedną z najczęstszych chorób wątroby jest obecnie niealkoholowe stłuszczenie wątroby (non alcoholic fatty liver disease, NAFLD). Jest ono niczym innym jak nagromadzeniem tłuszczu wokół wątroby. Za tym stanem stoi nie tylko otyłość, nadwaga, zaburzenia lipidowe, ale również stosowanie żywienia pozajelitowego czy leków wpływających na metabolizm tłuszczów.
Stłuszczenie wątroby nie daje od razu silnych objawów. Zmiany w obrębie wątroby widać dopiero podczas badania histopatologicznego, gdzie w obrazie pojawiają się zmiany martwiczo-zapalne. Osoby ze stłuszczoną wątrobą mogą narzekać również na zmęczenie, złe samopoczucie, ucisk w prawym, górnym kwadrancie brzucha. 

Profilaktyka preparatami roślinnymi 

W profilaktyce stłuszczenia wątroby powinno się najpierw wprowadzić zmianę stylu życia, diety oraz aktywności ruchowej. Dopiero po zmniejszeniu bilansu energetycznego można wykorzystać surowce fitoterapeutyczne, które spowalniają zmiany w obrębie hepatocytów. Do grupy tej należą ostropest plamisty (Sylibi marianum), karczoch zwyczajny (Cynara scolymus) oraz szafran uprawny (Crocus sativus). Ze względu na bogaty skład fitochemiczny surowce te działają hepatoprotekcyjnie, przyspieszają metabolizm, działają przeciwzapalnie, spazmolitycznie i przyspieszają trawienie. 

Wspomaganie leczenia preparatami roślinnymi 
W łagodnym przebiegu NAFLD można wspomagać się preparatami ziołowymi, ale w przypadku zdiagnozowania marskości wątroby stosowanie ziół (ze względu na indukcję/inhibicję enzymów wątrobowych) należy skonsultować z lekarzem. 

Interakcje z lekami 
Ostropest plamisty powinny odstawić osoby w trakcie kuracji metronidazolem i indynawirem albo po konsultacji z lekarzem zachować kilkugodzinny odstęp między kolejnymi dawkami. 
Wyciągi z szafranu uprawnego wchodzą w interakcje z lekami przeciwdepresyjnymi z grupy SSRI, TLPD, inhibitorami MAO oraz benzodiazepinami. W przypadku tej grupy leków stosowanie szafranu należy skonsultować z lekarzem.  

Odbudowywanie organizmu po leczeniu z zastosowaniem preparatów roślinnych
Rekonwalescencja po przebytym stłuszczeniu wątroby powinna obejmować przede wszystkim dbałość o drogi żółciowe, gospodarkę lipidową organizmu i kondycję mikroflory jelitowej. Na tym polu świetnie sprawdzą się mieszanki ziołowe z dziurawcem, miętą, serdecznikiem, krwawnikiem i rdestem ptasim. Zioła te przede wszystkim prowadzą do rozkurczania mięśni gładkich dróg żółciowych, spowolnienia fermentacji jelitowej, regulowania rytmu wypróżnień, pobudzania wydzielania soku żołądkowego, przyspieszania trawienia, zwiększania przyswajalności składników odżywczych oraz działania ochronnego na komórki miąższu wątroby. 

Sylimaryna i jej rola w regeneracji wątroby
Związkiem o szczególnym charakterze jest sylimaryna. 
Ta ziołowa substancja pozyskiwana jest z łupin nasiennych i owocni ostropestu plamistego. Sylimaryna odpowiada przede wszystkim za uszczelnienie błon komórkowych hepatocytów. Przekłada się to na ich lepszą fizjologię, a więc i zdolność do lepszej ochrony przed toksynami. Sylimaryna działa również żółciotwórczo i żółciopędnie, poprawia metabolizm lipidów oraz glukozy. Badania pokazują, że sylimaryna wspomaga także funkcję nerek, co jest ważne w procesie eliminacji ksenobiotyków z organizmu. 
Co ciekawe, sylimaryna jest dobrze tolerowana, nie wykazuje poważnych działań niepożądanych, nawet w dużych dawkach. Aby zaznać dobrodziejstw sylimaryny, należy stosować ją regularnie i przez kilka miesięcy w dawce 150–200 mg. 

Apiterapia chorób wątroby i woreczka żółciowego  

Miód oraz ziołomiód (miód połączony z wyciągami roślin leczniczych) wykazują bardzo korzystną aktywność leczniczą w schorzeniach wątroby i dróg żółciowych. Mogą być one również stosowane jako element naturalnej profilaktyki tych chorób – zwłaszcza zapalenia wątroby, marskości wątroby, zapalenia pęcherzyka żółciowego oraz kamicy pęcherzyka żółciowego i dróg żółciowych.

Jakie są rodzaje miodu?
Nie bez powodu miody są uznawane za najbardziej wartościowe surowce pszczelarskie. Ich aktywność leczniczą poznali już starożytni lekarze. Jednak badania przeprowadzone w ostatnich latach potwierdzają klinicznie korzystne działanie miodu w bardzo różnych schorzeniach. Zgodnie z definicją i polskimi normami miód jest produktem spożywczym, wytworzonym przez pszczoły z nektaru roślin, spadzi lub z nektaru i ze spadzi. Zgodnie z tą definicją wyróżniamy trzy główne rodzaje miodów: nektarowy, spadziowy oraz nektarowo-spadziowy.

Jak powstaje miód?
Głównym surowcem niezbędnym do naturalnej produkcji miodu nektarowego jest nektar, który wytwarzany jest przez specjalne organy kwiatów nazywane nektarnikami. Nektar swoim zapachem i obecnością cukru zwabia owady zapylające. Miód spadziowy jest produktem wydalin mszyc i czerwców. Rodzaj miodu nektarowego zależy od gatunku rośliny, z której pszczoły pobrały nektar, a miód spadziowy powstaje zarówno ze spadzi iglastej, jak i z liściastej.

Ogólne zasady apiterapii chorób wątroby
Apiterapia, czyli leczenie chorób z wykorzystaniem miodu i surowców pszczelarskich zakłada leczenie samym miodem (monoterapia) oraz miodem w połączeniu z preparatami selektywnie działającymi na daną chorobę (terapia skojarzona). Sam miód powinno się przyjmować na godzinę przed posiłkiem, po rozpuszczeniu w szklance ciepłej wody. 

Jak dawkować miód w apiterapii chorób wątroby?
W chorobach wątroby zaleca się stosowanie 100 g miodu dziennie, w 3 dawkach podzielonych. Miód rozpuszcza się w ciepłej wodzie i spożywa godzinę przed głównymi posiłkami. W przypadku dzieci miód podaje się również 3 razy dziennie, ale w znacznie mniejszej dawce – średnio po łyżeczce do herbaty. Apiterapię chorób wątroby należy prowadzić przez kwartał i zrobić dwumiesięczną przerwę. 

Z czym łączyć miód w leczeniu wątroby i woreczka żółciowego?
Inna szkoła podaje znacznie precyzyjniejsze dawkowanie miodu w chorobach wątroby. Są to 1–2 g miodu na 1 kg masy ciała, po rozpuszczeniu w ciepłej wodzie stosowane 3 razy dziennie przed jedzeniem. Niektórzy naturoterapeuci zalecają w chorobach wątroby łączenie miodu z oliwą z oliwek oraz sokiem z cytryny. 
Tu podobnie jak w przypadku samego miodu mieszaninę stosuje się 3 razy dziennie po łyżce stołowej przed jedzeniem.
Miód można również łączyć z pyłkiem kwiatowym w stosunku 30 : 1 albo z innymi surowcami roślinnymi. W przypadku chorób wątroby można go łączyć z kwiatem chabru, liściem poziomki pospolitej, kłączem perzu, biedrzeńcem, anyżem, zielem dziurawca oraz kwiatami kocanki piaskowej. W tym celu zmieszane surowce zalewa się 0,5 l wrzącej wody, gotuje na małym ogniu pod przykryciem przez 30 min, a następnie pije na ciepło po 1/2 szklanki odwaru, po rozpuszczeniu (po ostudzeniu!) w nim łyżeczki miodu. 
W leczeniu marskości i zapalenia wątroby miód można podawać z odwarami zawierającymi:

  • kwiat mniszka lekarskiego,
  • owoc kopru włoskiego,
  • ziele tysiącznika pospolitego, 
  • ziele lebiodki pospolitej,
  • ziele skrzypu polnego, 
  • owoc berberysu zwyczajnego,
  • liść brzozy brodawkowatej,
  • korzeń glistnika jaskółczego ziela,
  • ziele karczocha zwyczajnego,
  • ziele tymianku pospolitego.

Surowce ziołowe stosowane w fitoterapii wątroby i układu żółciowego mogą działać, opierając się na kilku różnych mechanizmach. Mogą mieć zatem działanie: 

  • żółciopędne i żółciotwórcze,
  • rozkurczowe,
  • regenerujące na miąższ wątroby,
  • przeciwbakteryjne i przeciwwirusowe w infekcjach wątroby i dróg żółciowych,
  • przeciwpasożytnicze w parazytozach układu żółciowego.

Niektórzy autorzy w swoich recepturach wykorzystują również napar z kwiatu nagietka lekarskiego oraz czerwone wytrawne wino. W przypadku pojawienia się wirusowego zapalenia wątroby można również zadbać o kondycjonowanie układu immunologicznego. W tym celu miód podaje się jako napój złożony z surowcami immunostymulującymi, takimi jak liść aloesu drzewiastego, owoc bzu czarnego, ziele bukwicy zwyczajnej i korzeń cykorii podróżnika. 

Ziołomiody w chorobach wątroby 
W leczeniu chorób wątroby można wykorzystywać również ziołomiody. Korzystne efekty przynosi szczególnie ziołomiód rumiankowy i pokrzywowy. W jednym z badań zauważono wyraźną poprawę u osób po przebytym wirusowym zapaleniu wątroby typu B. U badanych po dwóch tygodniach terapii ziołomiodem ustępowała nudność, poprawiał się apetyt, spadał poziom bilirubiny oraz aminotransferazy alaninowej. 

Miód w profilaktyce i leczeniu chorób woreczka żółciowego
Wyniki badań wskazują, że spożywanie miodu raz dziennie na czczo przez osoby z problemami z wydzielaniem żółci ma bardzo korzystny wpływ na cały układ żółciowy. Miód poprawia motorykę dróg żółciowych, a przez to niweluje zastój żółci w pęcherzyku żółciowym. Miód był stosowany również przez badaczy w leczeniu żółtaczki mechanicznej, wywołanej zablokowaniem przewodów przez kamienie żółciowe. Miód ma zdolność nasilania skurczów pęcherzyka, poprawiając przepływ żółci i jej wydalanie. Apiterapeuci zalecają podawanie osobom dorosłym 60–80 g miodu, a dzieciom powyżej 3. roku życia – 10–30 g dziennie w celach profilaktycznych.
Jak już wcześniej wspomniano, szczególnie skuteczne w leczeniu i zapobieganiu chorób wątroby i pęcherzyka żółciowego jest łączenie różnych surowców zielarskich z miodem. Surowce roślinne pomocne w chorobach wątroby można podzielić na te działające wolno, ale długotrwale, oraz szybko, lecz krótkotrwale. Do pierwszej grupy można zaliczyć sylimarynę, korzeń czarnej rzepy, korzeń i ziele mniszka, kłącze kurkumy, korzeń cykorii i kwiat kocanki.

Glistnik jaskółcze ziele 
Z kolei szybko i mocno działające surowce to ziele glistnika jaskółczego ziela czy liść pokrzyku wilczej jagody, który jest obecnie rzadziej stosowany w ziołolecznictwie ze względu na swój wpływ na OUN. Glistnik jaskółcze ziele jest bardzo skutecznym środkiem żółciopędnym, żółciotwórczym i hepatoprotekcyjnym i antyhepatotoksycznym. Pomaga w znoszeniu bólu w kolce żółciowej, żołądkowej i jelitowej. Przetwory glistnika są również w stanie znieść kolkę nerkową, ponieważ rozszerzają drogi oddechowe i ułatwiają oddychanie.

Kłącze ostryżu – kurkuma
Kurkuma, czyli kłącze ostryżu pozyskiwana jest z dwóch gatunków ostryżu - barwierskiego (Curcuma longa)  i jawajskiego (xantorhiza). Zawiera kurkuminoidy  ok. 2% (w wśród nich kurkumina) kwas ferulowy oraz olejek eteryczny. Najważniejsza substancja czynna - kurkumina przenika z jelit do krwi w 65% po podaniu doustnym. Jest wydalana z ustroju po sprzęganiu z kwase...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań czasopisma "Naturoterapia w praktyce" w roku + wydania specjalne
  • Nielimitowany dostęp do całego archiwum czasopisma
  • Dodatkowe artykuły i filmy
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy