Dołącz do czytelników
Brak wyników

Fitoterapia

26 października 2018

NR 9 (Październik 2018)

Fitoterapia stanów zapalnych wątroby

0 21

Zapalenie wątroby to grupa stanów chorobowych tego narządu, podczas których w jego obrębie dochodzi do kaskady reakcji zapalnej. Fitoterapia oferuje wiele możliwości poprawy funkcjonowania komórek wątrobowych podczas toczącego się procesu zapalnego.

Zdrowie organizmu wiąże się z prawidłowym funkcjonowaniem mechanizmów utrzymujących jego homeostazę, które umożliwiają mu adaptację do środowiska. Pod wpływem działania czynnika uszkadzającego pojawia się odczyn zapalny, który jest wyrazem swoistej odpowiedzi biochemicznej, hematologicznej i odpornościowej na poziomie lokalnym oraz ogólnoustrojowym. Stopień intensywności odczynu zapalnego obejmującego struktury tkankowe lub narządowe zależy od sprawności mechanizmów odpornościowych organizmu, które ograniczają rozległość tego procesu.

R  e  k  l  a  m  a

Co wywołuje zapalenie wątroby?

Zapalenie wątroby to grupa stanów chorobowych tego narządu, podczas których w jego obrębie dochodzi do kaskady reakcji zapalnej. Znaczący wpływ na dynamikę zapalenia mają rodzaj czynnika je wywołującego oraz jego siła1. Przyczyny stanów zapalnych wątroby są zróżnicowane. Należą do nich nieprawidłowa dieta, alkohol oraz inne substancje o działaniu toksycznym, np. paracetamol. Ze względu na udział komórek wątrobowych w procesach detoksykacji organizmu, są one szczególnie narażone na substancje toksyczne. Wątroba jest narządem, który odgrywa podstawową rolę w transformacji ksenobiotyków do związków możliwych do wydalenia z ustroju wraz z moczem lub kałem. Podczas przemian tych związków, w trakcie pierwszej fazy detoksykacji, często powstają substancje o bardziej szkodliwym działaniu, niż związki wyjściowe. Toksyczność produktów I fazy detoksykacji może mieć duże znaczenie w generowaniu stanów zapalnych tego narządu, które niekiedy mogą prowadzić do kancerogenezy2. 
Stany zapalne wątroby mogą powodować także czynniki infekcyjne, takie jak wirusy, bakterie, pasożytnicze pierwotniaki lub helminty (robaki). Najbardziej znane są wirusy zapalenia wątroby (WZW, typu A, B, C, D czy E). Warto jednak zwrócić uwagę także na inne wirusy, dla których pierwotną lokalizacją zakażenia nie jest wątroba, lecz wtórnie prowadzą one do uszkodzenia tego narządu. Do najistotniejszych należą tutaj wirus cytomegalii (CMV), Epsteina – Barra (EBV), opryszczki zwykłej (HSV-1, HSV-2) oraz ospy wietrznej i półpaśca (VZV)3. Zaburzenie funkcjonowania wątroby może być również konsekwencją choroby autoimmunologicznej bądź nowotworowej toczącej się w jej obrębie.

Objawy stanów zapalnych wątroby

Początkowo stany zapalne wątroby często mają przebieg bezobjawowy. W badaniach laboratoryjnych można stwierdzić jednak podwyższony poziom enzymów wątrobowych, takich jak ALT (aminotransferaza alaninowa), AST (aminotransferaza asparaginianowa) czy GGTP (gamma-glutamylotranspeptydaza), wskazujący na uszkodzenie komórek wątrobowych. W bardziej zaawansowanej postaci choroby towarzyszą jej charakterystyczne objawy, takie jak gorączka, podwyższony poziom bilirubiny we krwi, manifestujący się jako żółtaczka, powiększenie wątroby oraz ból pod prawym łukiem żebrowym. Konsekwencją uszkodzenia wątroby może być encefalopatia (zaburzenia świadomości na skutek uszkodzenia komórek nerwowych) oraz zaburzenia krzepnięcia krwi. Na skutek cholestazy pojawia się świąd skóry. Toczący się proces zapalny powoduje zmiany funkcjonowania komórek wątrobowych, które mogą prowadzić do włóknienia narządu, a to w konsekwencji do nieodwracalnej marskości wątroby. 
Fitoterapia oferuje wiele możliwości poprawy funkcjonowania komórek wątrobowych podczas toczącego się procesu zapalnego. Znajdują tutaj zastosowanie zioła hepatoprotekcyjne, o działaniu antyoksydacyjnym oraz przede wszystkim przeciwzapalnym. Jest wiele roślin leczniczych, dla których wykazano działanie hepatoprotekcyjne (czyli ochronne dla komórek wątrobowych) i jednocześnie przeciwzapalne. Dane te pochodzą jednak najczęściej z badań in vitro bądź na zwierzętach. Ciągle brakuje badań klinicznych, które mogłyby ukonstytuować znaczenie roślin leczniczych w medycynie opartej na faktach. Analiza danych literaturowych pozwala jednak na znalezienie uzasadnienia dla miejsca wielu tradycyjnie stosowanych surowców we współczesnej hepatologii. W niniejszym artykule postaram się skupić głównie na danych pochodzących z badań klinicznych, które są szczególnie cenne z punktu widzenia praktycznej fitoterapii.
Do surowców wspierających funkcjonowanie komórek wątrobowych o ugruntowanej pozycji w ziołolecznictwie,
należą nasiona ostropestu plamistego, ziele karczocha zwyczajnego czy też owoce cytryńca chińskiego. Warto zwrócić uwagę także na korzeń lukrecji, korę berberysu oraz inne surowce berberynowe, a także kłącze kurkumy, ziele dziurawca, ziele i korzeń mniszka czy korzeń tarczycy bajkalskiej. Ze względu na wąskie ramy niniejszego opracowania zostaną tutaj omówione tylko niektóre spośród wyżej wymienionych roślin leczniczych.

Ostropest plamisty 
Sylibum marianum L. Gaertn.

Owoce ostropestu plamistego są surowcem zielarskim stosowanym już w czasach starożytnej Grecji. Działanie ochronne na komórki wątrobowe posiada przede wszystkim ekstrakt z ostropestu, zawierający zespół flawonolignanów o zbiorczej nazwie sylimaryna. W skład sylimaryny wchodzi kilka substancji, takich jak sylibina, sylidiamina, sylikrystyna oraz izosylibina, spośród których najaktywniejsza biologicznie jest sylibina. Największą koncentracją sylimaryny cechuje się łuska ostropestu i z tej części rośliny jest ona pozyskiwana na skalę przemysłową. Warto zwrócić uwagę na niską biodostępność sylimaryny z przewodu pokarmowego. Aby ułatwić wchłanianie flawonolignanów ostropestu, coraz częściej stosuje się jej połączenia z fosfolipidami4. Sylimaryna charakteryzuje się silnym działaniem antyoksydacyjnym i przeciwzapalnym, podnosi stężenie glutationu, ogranicza utlenianie lipidów oraz hamuje syntezę leukotrienów5. Działanie przeciwzapalne wynika przede wszystkim z inhibicji czynnika transkrypcyjnego Nf-kB, który reguluje i koordynuje ekspresję rozmaitych genów zaangażowanych w proces zapalny, w szczególności kodujących IL-6, TNF-α, GM-CSF (ang. granulocyte macrophage colony-stimulating factor) oraz interferon-γ6. 
Kompleks flawonolignanów z ostropestu plamistego wykazuje tropizm do komórek wątrobowych, gdzie poprzez wbudowywanie się w błony biologiczne wzmacnia i stabilizuje je oraz chroni przed wnikaniem substancji toksycznych. Sylimaryna sprzyja regeneracji wątroby poprzez stymulację syntezy białek i wpływ na wytwarzanie nowych hepatocytów. Wspiera zdolności regeneracyjne narządu przez stymulowanie jądrowej polimerazy oraz syntezy białek rybosomowych. Wzmacnia także działanie dysmutazy nadtlenkowej w erytrocytach i limfocytach. Sylimaryna może powodować również wzrost wydzielania żółci oraz działanie spazmolityczne. 
W randomizowanym badaniu klinicznym na 54 pacjentach z chronicznym stanem zapalnym wątroby (etiologia wirusowa bądź alkoholowa) zastosowano sylibinę w formie liposomalnej, w dawce 160 mg dziennie (19 osób), 240 mg dziennie (17 osób) oraz 360 mg dziennie (18 osób). Badanie prowadzono przez dwa tygodnie, po pierwszym i drugim tygodniu terapii sprawdzano poziom enzymów wątrobowych. Wszystkie dawki sylibiny spowodowały istotne obniżenie poziomu AST, dawki 240 oraz 360 mg spowodowały także znaczące obniżenie poziomu ALT i GGTP. Zaobserwowano jednocześnie, że poziomy AST...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań czasopisma "Naturoterapia w praktyce" w roku + wydania specjalne
  • Nielimitowany dostęp do całego archiwum czasopisma
  • Dodatkowe artykuły i filmy
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy