Dołącz do czytelników
Brak wyników

Fitoterapia

16 października 2019

NR 15 (Październik 2019)

Fitoterapia w cukrzycy i zespole metabolicznym

0 37

Dlaczego powinno się poświęcać cukrzycy bardzo dużą część debaty na temat zdrowia człowieka? Otóż choroba ta została uznana przez Organizację Narodów Zjednoczonych (ONZ) za epidemię XXI w., jako jedyna choroba niezakaźna. Obecnie choruje na nią około 425 milionów ludzi na świecie.

Prognozy Światowej Organizacji Zdrowia (WHO) wskazują na możliwość wzrostu o 122% zachorowalności na cukrzycę w roku 2025, przy czym w krajach rozwiniętych wzrost ten może wynieść do 170%. Dane te są niepokojące, zważywszy, że średnio co 10 sekund na świecie odnotowuje się zgon z powodu powikłań tej choroby. Wraz z powikłaniami stanowi ona 1 z 5 najczęstszych przyczyn zgonów w krajach wysokorozwiniętych, a liczba zgonów nią spowodowanych jest na świecie podobna do liczby umierających z powodu AIDS!
Cukrzyca to przewlekła choroba całego organizmu, charakteryzująca się zaburzeniami gospodarki węglowodanowej. Główną przyczyną rozwoju cukrzycy jest czynnościowy lub organiczny niedobór insuliny, hormonu produkowanego przez komórki β wysp Langerhansa trzustki, wpływającego na utrzymanie we krwi homeostazy glukozy, pobudzającego syntezę glikogenu, tłuszczu i białek, aktywującego tlenową i beztlenową glikolizę oraz hamującego rozpad tłuszczów i glukoneogenezę. W przebiegu cukrzycy dochodzi do defektu wydzielania insuliny i/lub do zmniejszonego jej oddziaływania na receptory w organizmie. Jak więc widać, rozwój cukrzycy wiąże się z zaburzeniami metabolizmu węglowodanów, białek, tłuszczów oraz zwiększonym stężeniem glukozy we krwi (hiperglikemią).
Światowa Organizacja Zdrowia (WHO, ang. World Health Organization) oraz Amerykańskie Towarzystwo Diabetologiczne (ADA, ang. American Diabetes Association) rozróżnia cztery typy cukrzycy: cukrzycę typu 1 (autoimmunologiczną, idiopatyczną), cukrzycę typu 2 (środowiskową, o podłożu genetycznym), cukrzycę 
ciężarnych oraz inne specyficzne typy cukrzycy. Niezależnie od typu, niekontrolowana i nieleczona choroba sprzyja powstawaniu zmian patologicznych wielu narządów, szczególnie oczu, nerek, nerwów, serca i naczyń krwionośnych. Szczególnie zmiany te dotyczą układu sercowo-naczyniowego, ponieważ wraz z przewlekłą hiperglikemią następuje niszczenie naczyń włosowatych i stopniowa niewydolność poszczególnych narządów.
 

R e k l a m a


Przyczyny rozwoju cukrzycy

Do rozwoju cukrzycy w dużym stopniu przyczynia się obecny styl życia populacji, w tym:

  • wyższy stopień starzenia się społeczeństw wysoko rozwiniętych (powyżej 45. roku życia znacznie rośnie ryzyko zachorowania na cukrzycę),
  • nieprawidłowa, prowadząca do otyłości dieta (ponad 80% chorych z typem 2 ma nadwagę, a tkanka tłuszczowa u ludzi otyłych wzmaga oporność komórek na insulinę!),
  • brak ruchu i siedzący tryb życia (aktywność fizyczna sprzyja obniżeniu masy ciała, a co za tym idzie zwiększenie przepływu krwi oraz uwrażliwienie komórek na insulinę),
  • używki takie jak: papierosy, alkohol,
  • permanentny stres,
  • uwarunkowania genetyczne.

Jak wspomniano wyżej, najczęstsze przewlekłe powikłania cukrzycowe prowadzą do chorób oczu (retinopatia), nerek (nefropatia), nerwów obwodowych (neuropatia), naczyń tętnic kończyn dolnych, a także zawałów serca i udarów mózgu. Często występuje też zespół stopy cukrzycowej mogący kończyć się amputacją kończyny. Aby uniknąć niekorzystnych konsekwencji źle prowadzonej cukrzycy, niezbędne jest prawidłowe leczenie i uzyskanie stężenia glukozy we krwi zbliżonego do wartości występujących u zdrowego człowieka. Dlatego też podstawą terapii cukrzycy (poza insuliną, pochodnymi sulfonylomocznika czy glinidami, pochodnymi biguainu, glitazonami, inhibitorami alfa-glukozydazy) jest dieta o niskim indeksie glikemicznym. Jest to temat na tyle szeroki, że zasługuje na oddzielny artykuł. Poniżej zaś zostały opisane produkty roślinne, których korzystne działanie w cukrzycy zostało udowodnione wieloma badaniami. Medycyna konwencjonalna coraz częściej korzysta bowiem z tradycyjnych metod terapii oraz z wiedzy o ziołach gromadzonej nie od dziś. Wyrazem zainteresowania lekiem roślinnym jest fakt, że powstaje coraz więcej publikacji dotyczących badań fitochemicznych i związanych z nimi badań farmakologicznych, a w konsekwencji na rynku farmaceutycznym pojawia się więcej specyfików roślinnych o udokumentowanych właściwościach leczniczych.

Zespół metaboliczny

Zanim jednak przejdziemy do ich opisu, warto wspomnieć, że cukrzyca to nierzadko jeden z elementów tak zwanego zespołu metabolicznego. Syndroma metabolicum, czyli właśnie zespół metaboliczny, to kilka czynników ryzyka chorób układu sercowo-naczyniowego i cukrzycy typu 2. Według IDF (International Diabetes Federation) do rozpoznania syndroma metabolicum niezbędne jest stwierdzenie otyłości brzusznej (wskazuje na nią obwód w pasie u mężczyzn powyżej 94 cm, u kobiet powyżej 80 cm) i co najmniej dwóch nieprawidłowych cech spośród poniższych:

  • wartość triglicerydów we krwi powyżej 150 mg,
  • wartość cholesterolu HDL u mężczyzn poniżej 40, u kobiet poniżej 50 mg/dl,
  • tętno spoczynkowe o wartości powyżej 130/85,
  • stężenie glukozy na czczo powyżej 100 mg/dl.

Fitoterapia cukrzycy i zespołu metabolicznego

Dotychczas poznano około 200 różnych substancji pochodzenia roślinnego obniżających poziom cukru we krwi, wykrytych w 80–90 gatunkach roślin stosowanych tradycyjnie w medycynie ludowej. W obecnym stanie wiedzy fitoterapia może pomagać głównie w kontekście cukrzycy typu II. W cukrzycy typu I (insulinozależnej) stosowanie surowców pochodzenia roślinnego jest mocno ograniczone, ponieważ substancje czynne musiałyby wykazywać działanie zbliżone do insuliny – ludzkiego hormonu. Z kolei cukrzyca ciężarnych charakteryzuje się tym, że przebiega równolegle z ciążą, a jest to okres, w którym wiele specyfików roślinnych nie powinno być stosowanych.
Prawdopodobne mechanizmy działania ziół i zawartych w nich związków roślinnych na organizm z cukrzycą to:

  • wpływ na zwiększenie wydzielania insuliny z komórek β wysp Langerhansa,
  • poprawa tolerancji glukozy przez komórki organizmu poprzez wpływ na receptory charakterystyczne dla insuliny,
  • zwiększenie syntezy glikogenu (cukru zapasowego w wątrobie i w mięśniach),
  • spowolnienie wchłaniania cukrów w przewodzie pokarmowym.

Przy tym warto podkreślić, że większości surowców roślinnych przypisuje się więcej niż jeden mechanizm działania hipoglikemicznego.
Do najważniejszych surowców roślinnych o działaniu hipoglikemicznym należą: kora cynamonowca (Cinnamomum cassia), owocnia fasoli zwyczajnej (Phaseolus vulgaris), ziele rutwicy lekarskiej (Galega officinalis), kłącze perzu właściwego (Agropyron repens), liść i korzeń pokrzywy zwyczajnej (Urticae dioica), liść miłorzębu japońskiego (Ginkgo biloba), liść morwy białej (Morus alba), nasiona kozieradki pospolitej (Trigonella foenum-graecum) oraz liść borówki czernicy (Vaccinium myrtillus). Rośliny te wytwarzają niżej opisane związki, które w naturalnym środowisku mają za zadanie odstraszanie szkodników, owadów i patogenów. Po wyizolowaniu tych związków z roślin można je zastosować w przebiegu chorób metabolicznych. Związki te w organizmie człowieka zmniejszają wchłanianie glukozy z przewodu pokarmowego, przez co redukują stężenie glukozy we krwi.

Fasola zwyczajna (Phaseolus vulgaris)

Za działanie przeciwcukrzycowe fasoli zwyczajnej odpowiedzialne są: krzemionka, aminokwas arginina, chrom, a przede wszystkim glikoproteina nazwana fasolaminą. Fasola jest rośliną powszechnie używaną w przemyśle spożywczym, a połączenie jej walorów kulinarnych z właściwościami leczniczymi może stanowić podstawę żywności funkcjonalnej przeznaczonej dla diabetyków.

Morwa biała (Morus alba)

Z kolei morwa biała zawiera flawonoidy (rutyna, kwercetyna), fitosterole (β-sitosterol), olejek eteryczny, kwasy organiczne, witaminy (A, B1, B2, C), mikroelementy, jak również alkaloid DNJ. Ten ostatni zapobiega rozkładowi wielocukrów do cukrów prostych w środowisku jelita cienkiego. Ponadto zwiększa stężenie adiponektyny – białka odpowiedzialnego za zwiększenie wrażliwości komórek organizmu na insulinę.

Miłorząb japoński (Ginkgo biloba)

Miłorząb japoński, a dokładniej związki wyizolowane z jego liści mają udowodnione działanie usprawniające krążenie krwi, zapobiegające tworzeniu się zakrzepów, wzmacniające ścianę naczyń krwionośnych oraz ochronne na komórki nerwowe. Miłorząb japoński może też obniżać stężenie glukozy we krwi, za co odpowiedzialne są obecne w nim kwasy ginkgolowe.

Nasiona kozieradki pospolitej (Trigonella foenum-graecum)

Nasiona kozieradki pospolitej należą do surowców roślinnych, które mogą zwiększać wydzielanie insuliny. Zawdzięczają to obecności aminokwasu: 4-hydroksyizoleucyny. Stymulujący wpływ aminokwasu na komórki jest ściśle zależny od stężenia glukozy w organizmie i uwydatnia się przy podwyższeniu ilości glukozy ponad normę fizjologiczną (6,6–16,7 mmol/l). Aminokwas ten może być potencjalnym nowym lekiem w leczeniu cukrzycy typu 2. W badaniach na pacjenta...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań czasopisma "Naturoterapia w praktyce" w roku + wydania specjalne
  • Nielimitowany dostęp do całego archiwum czasopisma
  • Dodatkowe artykuły i filmy
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy