Dołącz do czytelników
Brak wyników

Postępowanie w jednostkach chorobowych

24 czerwca 2020

NR 19 (Czerwiec 2020)

Interpretacja lipidogramu

94

Jednym z najczęściej badanych parametrów w ocenie zagrożenia chorobami metabolicznymi, układu krążenia, miażdżycą, cholesterolemią jest badanie lipidogramu. Aby ocenić ryzyko chorób sercowo-naczyniowych, najlepiej jest oznaczyć pełen pakiet, czyli cholesterol całkowity, frakcje LDL i HDL oraz trójglicerydy. Takie badanie jest dobrym narzędziem do monitorowania działania dietoterapii.

Miażdżyca naczyń krwionośnych stanowi główną przyczynę zawałów serca i udarów mózgu. Wiadomo, że jest to choroba wieloczynnikowa, swój udział w niej mają zarówno wolne rodniki, produkty utleniania lipidów1, niedobory witaminy B6 i B12, kwasu foliowego oraz czynniki genetyczne. Natomiast homocysteina uwarunkowana niedoborem tych witamin wpływa niekorzystnie na organizm, prowadząc do degradacji elastyny w błonie wewnętrznej naczyń krwionośnych. Dlatego wskazywanie cholesterolu, frakcji LDL jako przyczynę miażdżycy jest błędnym wnioskiem.
Na metabolizm cholesterolu w organizmie człowieka mają wpływ obecne w diecie kwasy omega-3 i omega-6, fosfolipidy, fitosterole, błonnik pokarmowy, pałeczki Lactobacillus obecne w jelicie grubym oraz antyoksydanty.

POLECAMY

Normy cholesterolu

Standardowe podejście do lipidogramu sugeruje, aby wdrożyć dietę i włączyć aktywność fizyczną, gdy cholesterol całkowity przekracza 190 mg/dl. Wiemy jednak, że na przestrzeni lat górna granica cholesterolu zmieniała się w wytycznych kilkukrotnie, a obecny poziom nie ma żadnych podstaw naukowych. Należy też wziąć pod uwagę inne parametry, jak również stosunki między poszczególnymi frakcjami cholesterolu. Cholesterol o niskiej gęstości LDL powinien wynosić 2–3-krotną wartość naszego HDL. Trójglicerydy natomiast nie powinny przekraczać wartości powyżej 100 mg/dl. Podwyższona wartość trójglicerydów i niskie HDL świadczy o przeładowaniu węglowodanami, zwłaszcza prostymi.

Skąd się bierze cholesterol?

Cholesterol pokarmowy wchłaniany jest z jelita maksymalnie w 25–30%. Stopień jego absorpcji zależy przede wszystkim od ilości wydzielanej żółci, a w mniejszym stopniu od zawartości tłuszczu i cholesterolu w pokarmach. Wiele danych wskazuje na to, że redukcja pokarmowej podaży cholesterolu, podobnie jak czynniki zmniejszające jego wchłanianie z jelita, w niewielkim tylko stopniu wpływają na stężenie cholesterolu w surowicy.

Cholesterol pokarmowy (egzogenny)

Cholesterol jest amfipatycznym lipidem, który występuje w tkankach i lipoproteinach osocza w postaci wolnej albo w połączeniu z kwasami tłuszczowymi jako estry cholesterolu. Przyjmujemy go z pokarmami w ilości 250–500 mg dziennie, głównie z mięsa i jego przetworów, jaj oraz w mniejszej ilości z nabiału19. Cholesterol jest rozkładany w jelicie na wolny cholesterol i kwasy tłuszczowe. Jest wchłaniany maksymalnie w 25–30% i zależny od ilości wydzielanej żółci. Wiele badań wskazuje, że redukcja podaży cholesterolu w pokarmach w niewielkim stopniu wpływa na stężenie cholesterolu w surowicy.

Cholesterol endogenny (wątrobowy)

Jest syntetyzowany z acetylo-CoA, głównie w wątrobie, stanowi to ok. 800 mg, pozostała część, do 1500 mg w całym organizmie syntetyzowana jest przez wszystkie komórki. 10% syntetyzowanego cholesterolu pochodzi z jelit. Jest on prekursorem syntezy hormonów, witaminy D3, kwasów żółciowych. Jest również składnikiem błon komórkowych, ma bardzo istotny wpływ na funkcjonowanie układu nerwowego2. Większość cholesterolu endogennego jest przekształcana w wątrobie w kwasy tłuszczowe, wraz z żółcią jest wydalany z organizmu, a znaczna jego część jest zwrotnie wchłaniania w jelitach przez krążenie jelitowo-wątrobowe. Dalej niedobory soli kwasów żółciowych wpływają na powstawanie kwasów żółciowych oraz zmniejszenie wchłaniania WNKT, witamin ADEK i cholesterolu pokarmowego.

Czy cholesterol wpływa na miażdżycę?

Wiele badań wskazuje, że udział wolnych rodników i produktów utleniania lipidów wpływa na aterogenezę1. Nadmiar wolnych rodników i reaktywnych form tlenu i azotu powstałych na skutek stresu oksydacyjnego towarzyszącego infekcjom wirusowym i bakteryjnym, a także palenia papierosów może doprowadzić do uszkodzenia śródbłonka.
 

Cholesterolowy mit!
Stawiana hipoteza mówiąca o tym, że spożycie dużej ilości tłuszczów i cholesterolu powoduje choroby serca została wielokrotnie podważona!


Statyny, czyli leki hipolipemizujące

Badania prowadzone na 300 pacjentach z wadami serca wykazały, że wśród pacjentów przyjmujących statyny i wykazujących niższe stężenie frakcji LDL śmiertelność była wyższa.
Standardowe zalecenia dietetyczne wprowadzające do diety tłuszcze roślinne również w postaci margaryn (uwodornianie, szkodliwe izomery trans), zwiększenie ilości węglowodanów i redukcja spożywania czerwonego mięsa generują stan zapalny oraz prowadzą do szkodliwej, nadmiernej produkcji cholesterolu przez wątrobę, co z kolei normuje się statynami. To błędne koło. Aby wyrównać produkcję cholesterolu w organizmie należy wprowadzić:

  • warzywa i owoce (zwłaszcza małe ciemne owoce, z ciemnym przekrojem miąższu ze względu za dużą zawartość antyoksydantów),
  • węglowodany złożone z pełnego przemiału zbóż (w niedużej ilości), w niektórych przypadkach bezglutenowe, tj. gryka, amarantus, proso, komosa ryżowa,
  • tłuszcze roślinne i ryby (kwasy omega-3 i omega-6), olej lniany, oliwa z oliwek,
  • błonnik pokarmowy,
  • aktywność fizyczną.

Należy za to wycofać:

  • izomery trans (chipsy i inne pokarmy uzyskane w procesie smażenia długotrwałego),
  • fast foody i żywność wysokoprzetworzoną,
  • tłuszcze uwodornione (margaryny!),
  • cukier, wyroby cukiernicze.

Dodatkowo warto wprowadzić:

  • cebulę, czosnek, szczypiorek: stymulują wzrost bakterii probiotycznych w jelitach oraz wykazują działanie przeciwzapalne, pomagają w sposób naturalny obniżyć cholesterol i poziom glukozy we krwi,
  • cynamon, najlepiej cejloński: obniża poziom cholesterolu i glukozy we krwi oraz nieznacznie zmniejsza jej krzepliwość. Dla obniżenia cholesterolu należy spożywać codziennie łącznie około 1/2 łyżeczki,
  • orzechy – bogactwo kwasów omega-3, witamin i minerałów,
  • rośliny strączkowe: są bogate w białko i rozpuszczalny błonnik, witaminy i minerały,
  • czerwone wino: źródło polifenoli,
  • jaja z wolnego wybiegu lub ekologiczne, mają zdecydowanie więcej kwasów omega-3 niż jaja z „3”.

Skutki uboczne stosowania statyn:

  • zaburzenia gospodarki węglowodanowej, insulinooporność i w efekcie cukrzyca typu 2,
  • zaburzenia koncentracji,
  • niedoczynność tarczycy,
  • bóle mięśni ze względu na niedobory koenzymu Q10,
  • wylewy krwi do mózgu.

Wszystkim tym skutkom ubocznym możemy zapobiec stosując odpowiednią dietę wzbogaconą o suplementy bez stosowania statyn, jednocześnie poprawiając wyniki lipidogramu!

Homocysteina

Jest szczególnie ważnym parametrem przy niekorzystnych zmianach śródbłonka naczyń krwionośnych3. Jeśli homocysteina jest podwyższona, a dzieje się to na skutek niedoboru witaminy B6, B12 lub kwasu foliowego, to degradacja elastyny przyspiesza proces włóknienia i wapnienia naczyń krwionośnych. Homocysteina wpływa także na zaburzenia procesów krzepnięcia, a także wpływa na agregację płytek krwi, co w konsekwencji przyspiesza proces miażdżycowy4.

Rola genów

Zarówno homocysteina, metabolizm kwasu foliowego i witaminy B12 (z kobalaminy w aktywną cyjanokobalaminę) oraz krzepnięcie krwi są związane z genami. Polimorfizm genów MTHFR C677T i MTHFR A1298C zaburza reakcję przekształcenia potencjalnie toksycznego aminokwasu homocysteiny do metioniny przez syntezę metioninową. W takim przypadku stosuje się suplementację zmetylowanymi formami witaminy B12 i kwasu foliowego, tj. metylokobalaminą i folianem. 
W diecie źródłem folianów są fasola i soczewica, zielone warzywa liściaste np. szpinak, szparagi, awokado, brokuły, owoce o jasnych kolorach (np. mango, pomarańcza). Co gorsza, mutacje te mają ogromny wpływ na szereg innych objawów: począwszy od depresji do przewlekłego zmęczenia, a  nawet choroby dwubiegunowej. Szacuje się, że nawet 50% populacji ma ten polimorfizm genetyczny5. Kolejnym czynnikiem jest nosicielstwo wariantu typu Leiden genu czynnika V układu krzepnięcia krwi (gen F5, mutacja p.Arg534Gln) lub wariantu genu protrombiny (gen F2, mutacja c.*97G>A), co szacuje się na 20–30% przypadków choroby zakrzepowo-zatorowej6.

Stan zapalny w miażdżycy

Miażdżyca jest stanem patologicznym naczyń krwionośnych, niszczy śródbłonek i komórki naczyń krwionośnych oraz mięśniówkę gładką oraz zaburza monocyty, makrofagi7. To indukuje stan zapalny. Tutaj istotną rolę odgrywają kwasy tłuszczowe omega-68. W miarę postępowania miażdżycy zwiększa się liczba blaszek miażdżycowych, co w efekcie doprowadza do zwężenia światła naczyń przez zwapnienie i stwardnienie. Następuje wówczas upośledzenie wchłaniania i zaopatrywania tkanek w substancje odżywcze i tlen. Aby zneutralizować szkodliwy wpływ wolnych rodników, uruchamiają się procesy antyoksydacyjne (dysmutaza ponadtlenkowa, katalaza, peroksydaza i reduktaza glutationowa oraz transferaza glutationowa), a także drobnocząsteczkowe antyoksydanty (glutation, witamina A, E i C, kwas moczowy, bilirubina)9.
W świetle badań z ostatnich lat cholesterol, zwłaszcza pokarmowy, nie jest najistotniejszym czynnikiem w chorobie miażdżycowej, niemniej jednak dieta jest czynnikiem, który ma duży wpływ zarówno w prewencji, jak i w stanie chorobowym.

Dieta pro- i przeciwzapalna

Izomery trans występujące zwłaszcza w tłuszczach utwardzonych wpływają szkodliwie na zmiany miażdżycowe10, ich konfiguracja przestrzenna ułatwia blokowanie i kumulację cholesterolu11. Kiedy mamy niedobory kwasów omega-3, izomery trans wbudowują się w ściankę naczyń krwionośnych powodując jej sztywnienie. Pomimo tego, że kwasy omega-6 są konieczne, to z kolei ich nadmiar stanowi czynnik zapalny. Prowadzi do zmian miażdżycowych i zakrzepowych, reakcji alergicznych i nowotworów12.
Nadal uważa...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań czasopisma "Naturoterapia w praktyce" w roku + wydania specjalne
  • Nielimitowany dostęp do całego archiwum czasopisma
  • Dodatkowe artykuły i filmy
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy